Locarno Sınıf 26: Aydınlatma Cihazları ve Armatürler

Locarno Sınıflandırmasının yirmi altıncı sınıfı aydınlatma cihazlarını kapsar. Bu rehber, armatür ve lamba gövdelerinde tasarım korumasının hangi unsurlara yöneldiğini, ışık etkisinin neden başlı başına koruma konusu olmadığını ve başvurunun nasıl kurulduğunu açıklar.

Yirmi altıncı sınıfın kapsamı

Bu sınıf, ışık veren cihazların görünümlerini toplar. Tavan ve sarkıt armatürler, avizeler, aplikler, gömme ve raylı spotlar, masa ve ayaklı lambalar, sokak ve park armatürleri, projektör gövdeleri, el fenerleri, dekoratif ışık zincirleri, mum ve şamdanlar, ampul ve lamba gövde biçimleri ile lamba tutucu ve difüzör kapakları bu başlık altında değerlendirilir. Sınıf alt gruplara ayrılmış olup her ürün kullanım yerine ve biçimine en yakın alt grupta ele alınır. Rehberin konusu bu ürünlerin yalnızca görünümüdür.

Komşu sınıflarla ayrım gözetilmelidir. Armatürün beslendiği anahtar, priz ve kablo kanalı elektrik ekipmanına ilişkin sınıfta, trafik sinyal lambası taşıma ve işaretleme ürünlerine ilişkin sınıfta, fotoğraf stüdyosu için üretilmiş özel ışık düzenekleri ise optik ve fotoğraf cihazlarına ilişkin sınıfta değerlendirilir. Sınıf numarası dosyanın sicil düzenindeki yerini gösteren idari bir kayıttır ve araştırmaya hizmet eder; korumanın alanını belirlemez. Alanı, başvurudaki görsel anlatım ve bunun bilgilenmiş kullanıcıdaki genel izlenimi ortaya koyar. Hatalı kod hakkı kendiliğinden düşürmez, yalnızca dosyanın izlenmesini zorlaştırır.

Işık etkisi değil, armatürün görünümü korunur

Aydınlatma ürünlerinde en sık karşılaşılan yanılgı, üretilen ışık etkisinin tasarımla korunabileceği düşüncesidir. Tasarım hakkı, ürünün ya da parçasının çizgi, biçim, renk, doku ve malzeme gibi görünüm özelliklerine yönelir. Bu nedenle koruma, gövde silueti, difüzör kapağının kesiti, gölgeliğin oranları, kolun kıvrımı, delik ve yarık düzeni gibi somut unsurlar üzerinde kurulur. Duvarda oluşan ışık hüzmesi, renk sıcaklığı, parlaklık düzeyi ya da ışığın dağılım açısı kendi başına tasarım konusu değildir. Bu ayrım başvurunun nasıl hazırlanacağını doğrudan etkiler.

İkinci sınır teknik zorunluluktan doğar. Optik verim, ısı dağılımı, sızdırmazlık, elektriksel güvenlik ve montaj arayüzü armatürün bazı hatlarını fiilen belirler; teknik işlevin zorunlu kıldığı görünüm özellikleri koruma dışında kalır. Dekoratif aydınlatmada tasarımcı serbestliği geniştir ve ayırt edicilik eşiği yükselir; endüstriyel ve dış mekân armatürlerinde ise serbestlik daralır, küçük biçim tercihleri daha belirleyici olur. Başvuru öncesinde hangi hatların estetik tercihe, hangilerinin zorunluluğa dayandığı ayrıştırılmalıdır. Bu ayrım sonraki uyuşmazlıkta savunulacak alanı da gösterir.

Görsel anlatımın hazırlanması

Görsel set korunmak istenen görünümü eksiksiz aktarmalıdır. Sarkıt ve avizelerde askı düzeninin göründüğü bir görünüş, çok kollu ürünlerde üstten görünüş, difüzörlü armatürlerde kapak takılı ve çıkarılmış hâller, gömme spotlarda tavana oturan çerçevenin yakın görünüşü yararlıdır. Şeffaf ve yarı saydam parçalarda görüntünün okunaklı kalması için sade zemin tercih edilmelidir. Ürün ışık kaynağı olmadan gösterilebilir; amaç armatürün biçimini aktarmaktır. Koruma talep edilmeyen çevre unsurları kesik çizgiyle ayrılarak istem dışında bırakılmalıdır. Görsellerin tamamı aynı tasarımı ve tutarlı bir ölçek anlayışını yansıtmalıdır.

Aydınlatma ürünleri koleksiyon hâlinde geliştirildiğinden çoklu başvuru yaygın biçimde kullanılır. Aranan koşul, aynı dosyadaki tasarımların aynı sınıfta yer almasıdır; süsleme niteliğindeki tasarımlar bakımından bu koşul aranmaz. Aynı serinin sarkıt, aplik ve masa lambası birlikte sunulabilirken, seriyle uyumlu bir yan sehpanın aynı dosyaya eklenmesi eksikliğe yol açar. Her tasarımın kendi görsel setiyle ve düzenli numaralandırmayla verilmesi, devir, lisans ve kısmi hükümsüzlük işlemlerinde hangi ürünün konu edildiğini tereddütsüz gösterir. Böylece koleksiyondaki her parça ayrı ayrı okunabilir kalır.

Kamuya sunum ve yenilik değerlendirmesi

Aydınlatma sektöründe tanıtım hızlı ilerler. Aydınlatma ve mobilya fuarlarındaki stant teşhirleri, bayi ve proje katalogları, mimarlık ofislerine gönderilen ürün dosyaları, tamamlanmış otel ve mağaza projelerinin yayımlanan fotoğrafları, e-ticaret listeleri ve sosyal medyadaki ürün paylaşımları kamuya sunum olarak değerlendirilebilir. Kamuya sunulmuş bir görünüm sonraki başvurunun yeniliğini ortadan kaldırabilir. Gizlilik yükümlülüğü altında yürütülen numune çalışmaları kural olarak bu kapsamda sayılmaz; yazılı kayıt ispat bakımından önem taşır. Tanıtım tarihlerinin kayıt altına alınması değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Bir sarkıt armatür serisi çoğu zaman tamamlanan otel projesinin fotoğraflarıyla dolaşıma girer. Üreticinin kendi paylaştığı bu görseller, on iki aylık hoşgörü süresi içinde başvuru yapıldığı sürece yenilik incelemesinde dikkate alınmaz. Koleksiyonların fuar takvimine bağlandığı bu sektörde sürenin sonunu beklemek risklidir, çünkü benzer difüzör biçimleri hızla çoğalır ve üçüncü kişilerin başvuruları öne geçebilir. Tescil alınmamış tasarım kamuya sunumdan itibaren üç yıl ve yalnızca kopyalanmaya karşı korunur; tescille süre beş yıl olur ve beşer yıllık dönemlerle en çok yirmi beş yıla ulaşır.

Armatür üreticileri için koruma planı

Koruma araçlarının birlikte kurgulanması bu alanda özellikle yararlıdır. Armatürün dış biçimi, difüzör kesiti ve yüzey çözümü tasarım tescilinin konusudur. Koleksiyon adı ya da ürün üzerinde tekrar eden ve kaynak gösterme işlevi kazanmış bir işaret marka korumasından yararlanabilir; marka on yıllık dönemlerle yenilenebildiğinden uzun ömürlü serilerde avantaj sağlar. Optik düzenin, ısı yönetiminin ya da montaj mekanizmasının teknik katkısı bakımından patent veya faydalı model yolu ayrıca değerlendirilir. Serbest tasarımcıyla çalışılıyorsa hak sahipliği sözleşmede açıkça düzenlenmelidir.

Proje ihracatı yapan armatür üreticisinde koruma yurt içiyle sınırlı bırakılmaz. Türkiye, tasarımların uluslararası tesciline ilişkin Lahey sisteminin tarafıdır ve tek başvuruyla birden çok ülkede koruma talep edilebilir; hedef pazarlardaki elektriksel uygunluk gereklilikleri ayrıca incelenir. İlk başvurudan itibaren altı aylık rüçhan hakkının kullanılması, araya giren katalog yayınlarının etkisini önler. Yayımlanan tasarımlara karşı üç aylık itiraz süresi işlediğinden rakip başvuruların düzenli izlenmesi plana eklenir. Armatür görünümüne yönelen bir tecavüz söz konusu olduğunda izlenecek yol, tasarım sahibinin açacağı hukuk davasıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Armatürün oluşturduğu ışık deseni tasarımla korunur mu?

Hayır. Koruma armatürün görünümüne yöneliktir. Işığın dağılımı, rengi ve parlaklığı tasarım değerlendirmesinin konusu değildir.

Aydınlatma ürünü yanık hâlde mi gösterilmelidir?

Zorunlu değildir. Amaç gövde biçimini okunaklı aktarmaktır; sade zeminde ve net görünüşlerle sunum genellikle daha güvenlidir.

Aynı serinin farklı ürünleri tek dosyada sunulabilir mi?

Evet, çoklu başvuruyla sunulabilir. Koşul tasarımların aynı sınıfta olmasıdır; süslemeler bakımından bu koşul aranmaz.