Locarno Sınıf 29: Yangın, Kaza Önleme ve Kurtarma

Locarno Sınıflandırmasının yirmi dokuzuncu sınıfı yangına karşı, kaza önleme ve kurtarma amacıyla kullanılan cihaz ve ekipmanı kapsar. Bu rehber, biçimin büyük ölçüde normlarla belirlendiği bu alanda tasarım korumasının nasıl kurulacağını açıklar.

Yirmi dokuzuncu sınıfın kapsamı

Bu sınıf, güvenlik ve müdahale amacıyla kullanılan donanımı toplar. Yangın söndürme tüpleri ve askı düzenleri, yangın dolabı gövdeleri, hortum ve lans başlıkları, duman ve alarm ünitesi kabukları, baret ve kasklar, koruyucu gözlük ve siperlikler, solunum maskesi gövdeleri, can yeleği ve emniyet kemeri tokaları, ilk yardım çantaları, sedye ve tahliye ekipmanı bu başlık altında değerlendirilir. Sınıf alt gruplara ayrılmış olup her ürün işlevine en yakın alt grupta ele alınır. Rehberin konusu bu ürünlerin görünümüdür.

Komşu sınıflarla ayrım gözetilmelidir. İş elbisesi ve koruyucu giysi giyim ürünlerine ilişkin sınıfta, uyarı ve yön levhaları işaret ve tabelalara ilişkin sınıfta, sağlık kuruluşunda kullanılan tıbbi cihaz gövdeleri ise tıbbi ekipmana ilişkin sınıfta değerlendirilir. Sınıf numarası dosyanın sicil düzenindeki yerini gösteren idari bir kayıttır ve tarama çalışmasına hizmet eder; korumanın sınırını çizmez. Sınırı, başvurudaki görsel anlatım ile bunun bilgilenmiş kullanıcıda bıraktığı genel izlenim ortaya koyar. Yanlış kodlama hakkı tek başına ortadan kaldırmaz, ancak araştırmayı ve izlemeyi güçleştirir.

Normların belirlediği biçim ve serbestlik alanı

Güvenlik ürünlerinde biçim büyük ölçüde dışarıdan belirlenir. Ulusal ve uluslararası standartlar; kask kabuğunun genel geometrisini, gözlük siperliğinin görüş açısını, söndürme tüpünün basınç gövdesi oranlarını, uyarı renklerini ve tanıma işaretlerinin yerleşimini fiilen sabitler. Bu zorunluluklar hem güvenlik hem de kullanıcı alışkanlığı bakımından değiştirilemez niteliktedir. Teknik işlevin ve normatif gerekliliğin zorunlu kıldığı görünüm özellikleri tasarım korumasının dışında kalır; değerlendirme yalnızca tasarımcının serbest kaldığı alanda yapılır. Bu alan dar olmakla birlikte anlamsız değildir.

Serbestliğin daraldığı yerde bilgilenmiş kullanıcı ayrıntıya daha dikkatli bakar. Kask kabuğundaki havalandırma deliklerinin dizilimi, siperlik menteşesinin biçimi, gövdedeki nervür ve kaburga düzeni, tutamak kesiti, askı aparatının profili ve yüzey ayrımları genel izlenimi değiştirebilir. Buna karşılık sektörde neredeyse zorunlu hâle gelmiş ve norm gereği tekrarlanan görünümler üzerinde tekel kurulamaz. Başvuru hazırlanırken hangi özelliklerin standarttan, hangilerinin tasarımcı tercihinden kaynaklandığı önceden ayrıştırılmalıdır. Bu ayrım hem başvurunun kurulmasını hem de sonraki savunmayı kolaylaştırır. Ayrıştırma, görsel setin kurulmasına da yön verir.

Görsel anlatımın hazırlanması

Görsel set korunmak istenen görünümü eksiksiz aktarmalıdır. Kask ve maske gibi giyilen ürünlerde iç yüzeyin de gösterilmesi, katlanır ve açılır ekipmanda açık ve kapalı hâllerin ayrı ayrı sunulması, tüp ve gövde ürünlerinde askı aparatıyla birlikte montajlı bir görünüş yararlıdır. Kayış, toka ve bağlantı elemanlarının yakın görünüşü, biçim tercihinin okunmasını sağlar. Norm gereği bulunan uyarı işaretleri korunmak istenmiyorsa görsellerde bunlardan arındırılmış set kullanılmalı, koruma dışı unsurlar kesik çizgiyle ayrılmalıdır. Görsellerin tamamı aynı tasarımı ve tutarlı bir ölçek anlayışını yansıtmalıdır.

Güvenlik ekipmanı seri hâlinde geliştirildiğinden çoklu başvuru işlevseldir. Aranan koşul, aynı dosyadaki tasarımların aynı sınıfta yer almasıdır; süsleme niteliğindeki tasarımlar bakımından bu koşul aranmaz. Aynı serinin kaskı, siperliği ve kulaklık aparatı birlikte sunulabilirken, seriye eşlik eden bir iş tulumunun aynı dosyaya eklenmesi eksikliğe yol açar. Her tasarımın kendi görsel setiyle ve düzenli numaralandırmayla verilmesi, devir, lisans ve kısmi hükümsüzlük işlemlerinde hangi ürünün konu edildiğini tereddütsüz gösterir. Böylece serideki her parça ayrı okunabilir kalır.

Kamuya sunum ve yenilik değerlendirmesi

Bu alanda tanıtım büyük ölçüde kurumsal alıcıya yöneliktir. İş sağlığı ve güvenliği fuarlarındaki teşhirler, kamu ve özel sektör ihalelerine sunulan numuneler ve tanıtım dosyaları, bayi katalogları, saha eğitim ve tatbikatlarında kullanılan örnekler, sertifikasyon süreçlerinde paylaşılan görseller ve internet sitesindeki ürün sayfaları kamuya sunum olarak değerlendirilebilir. Kamuya sunulmuş bir görünüm sonraki başvurunun yeniliğini ortadan kaldırabilir. Gizlilik yükümlülüğü altında yürütülen çalışmalar kural olarak bu kapsamda sayılmaz; yazılı kayıt ispat bakımından önemlidir. Tanıtım tarihlerinin kayıt altına alınması değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Bir yangın söndürücü gövdesi ya da baret kabuğu, belgelendirme süreci tamamlanmadan tatbikat ve numune incelemesi yoluyla görünür hâle gelebilir. Üreticinin kendi açıklamaları, on iki aylık hoşgörü süresi içinde başvuru yapıldığında yenilik incelemesinin dışında tutulur; bu nedenle sertifikasyon takvimi ile başvuru takviminin birlikte gözetilmesi yerinde olur. Tescil alınmamış tasarım kamuya sunumdan itibaren üç yıl boyunca ve yalnızca kopyalanmaya karşı korunur. Tescilli koruma beş yıl sürer ve beşer yıllık dönemlerle yenilenerek en çok yirmi beş yıla ulaşır.

Güvenlik ekipmanı üreticileri için koruma planı

Koruma araçları birlikte kurgulanmalıdır. Ürünün dış biçimi, kabuk hatları ve yüzey ayrımları tasarım tescilinin konusudur. Ürün ailesinde tekrar eden ve kaynak gösterme işlevi kazanmış bir işaret marka korumasından yararlanabilir; markanın on yıllık dönemlerle yenilenebilmesi, kurumsal alıcının güven ilişkisi kurduğu bu alanda uzun vadeli değer taşır. Emniyet mekanizmasının, kilit düzeninin ya da malzeme çözümünün teknik katkısı bakımından patent veya faydalı model yolu ayrıca değerlendirilir. Dış tasarım ofisiyle çalışılıyorsa hak sahipliği sözleşmede açıkça düzenlenmelidir.

Kask ve söndürücü üreten işletmede rakip başvuruların izlenmesi plana baştan girer; yayımlanan bir tasarıma karşı çıkmak için tanınan süre üç aydır ve kaçırıldığında bu yol kapanır. Kurumsal alıcının ihalelerine hazırlanan üretici, Türkiye'nin taraf olduğu Lahey sistemiyle tek başvurudan birden çok ülkede koruma isteyebilir; ilgili pazarların standart ve belgelendirme gereklilikleri ayrıca incelenir. Yurt dışı dosyalarında altı aylık rüçhan hakkı, ilk başvurudan sonra yapılan yayınların etkisini karşılar. Koruyucu donanıma yönelen tecavüzde açılacak dava, hukuk mahkemesindeki davadır.

Sıkça Sorulan Sorular

Standartların belirlediği bir güvenlik ürünü tescil edilebilir mi?

Evet. Norm gereği zorunlu hatlar koruma dışında kalır, ancak tasarımcının serbest kaldığı ayrıntılar üzerinden değerlendirme yapılır.

Ürün üzerindeki zorunlu uyarı işaretleri görsellerde yer almalı mıdır?

Korunmak istenmiyorsa arındırılmış set tercih edilir. Böylece koruma norm gereği bulunan işaretlere değil biçime yönelir.

Sertifikasyon sürecinde paylaşılan görseller yeniliği etkiler mi?

Gizlilik yükümlülüğü yoksa kamuya sunum sayılabilir. On iki aylık hoşgörü süresi içinde başvuru yapılması bu riski azaltır.