Locarno Sınıf 32: Grafik Semboller ve Yüzey Desenleri

Locarno Sınıflandırmasının otuz ikinci sınıfı grafik sembolleri ve logoları, yüzey desenlerini ve süslemeleri kapsar. Bu rehber, iki boyutlu tasarımların nasıl korunduğunu ve aynı işaretin marka korumasından hangi noktalarda ayrıldığını açıklar.

Otuz ikinci sınıfın kapsamı

Bu sınıf, belirli bir ürün gövdesine bağlı olmayan iki boyutlu tasarımları toplar. Grafik semboller ve logolar, amblem ve işaret düzenlemeleri, tipografik karakter takımları, ikon setleri, yüzey desenleri, tekstil ve duvar kaplaması desenleri, ambalaj yüzeyine uygulanan grafik düzenler, bordür ve süsleme motifleri, ekran arayüzü grafikleri bu başlık altında değerlendirilir. Sınıf alt gruplara ayrılmıştır. Buradaki tasarımın konusu ürünün üç boyutlu biçimi değil, yüzeye ya da göze gelen grafik düzenin kendisidir. Bu ayrım, başvurunun nasıl kurulacağını doğrudan etkiler.

Sınırın nerede çizileceği önemlidir. Desenin uygulandığı kumaş, karo veya ambalaj ürün olarak kendi sınıfında değerlendirilir; bu sınıfta korunan ise desenin kendisidir. Sınıf numarası dosyanın sicil düzenindeki yerini gösteren idari bir kayıttır ve tarama çalışmasına hizmet eder; korumanın kapsamını belirlemez. Kapsamı, başvurudaki görsel anlatım ile bunun bilgilenmiş kullanıcıda bıraktığı genel izlenim ortaya koyar. Hatalı kodlama tasarımı kendiliğinden korumasız bırakmaz, ancak dosyanın araştırmalarda bulunmasını ve izlenmesini güçleştirir. Doğru kodlama, benzer desenlerin taranmasını da kolaylaştırır.

Logo: tasarım, marka ve eser koruması

Bir logo bu sınıfta tasarım olarak tescil edilebilir. Bu, aynı işaretin marka olarak tescilinden farklıdır ve iki koruma farklı işlevlere yönelir. Marka, işaretin mal ve hizmetin kaynağını gösterme işlevini korur ve bu işlev sınıflandırılmış mal ve hizmet listesiyle sınırlanır. Tasarım ise işaretin görünümünü, yani çizgi ve biçim düzenini korur ve bir kullanım listesine bağlı değildir. İki koruma birbirini dışlamaz; koşulları oluştuğunda birlikte kullanılabilir ve kümülatif koruma sağlar. Hangi yolun öne alınacağı ürün ve kullanım planına göre belirlenir.

İki yol arasındaki en belirgin fark sürededir. Marka koruması on yıllık dönemlerle yenilendiği sürece devam eder; tasarım koruması ise beş yıl sürer ve beşer yıllık dönemlerle yenilenerek en çok yirmi beş yıla ulaşır. Buna karşılık tasarım başvurusu, marka için gereken ayırt edicilik tartışmasına girmeden görünümü hızlıca kayıt altına alma imkânı verir. Yeni bir kurumsal kimliğin tanıtımdan önce tasarım olarak kaydedilmesi, marka başvurusu incelenirken geçen dönemde bir dayanak sağlar. İki başvurunun birlikte planlanması, koruma boşluğu kalmasını önler.

Logoda eser koruması ve hakların devri

Özgün bir logo, aynı zamanda 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında eser olarak da korunabilir. Bu koruma tescile bağlı olmaksızın doğar ve tasarım tescilinden bağımsız işler. Uygulamada asıl sorun hak sahipliğinde ortaya çıkar: logo bir ajansa ya da serbest tasarımcıya yaptırıldığında eseri meydana getiren kişi ile bunu kullanacak işletme farklıdır. Sipariş verilmiş ve bedeli ödenmiş olması tek başına hakların işletmeye geçtiği anlamına gelmez. Bu noktada yazılı düzenleme belirleyicidir.

Bu nedenle ajansla yapılan sözleşmede mali hakların yazılı olarak devredilmesi kritik önem taşır. Devrin hangi hakları, hangi süre ve kapsamda kapsadığı, kaynak dosyaların teslimi, sonraki düzenleme yetkisi ve üçüncü kişilere devir imkânı açıkça yazılmalıdır. Yazılı devir bulunmadığında işletme, kendi kurumsal kimliğini kullanırken sonradan itirazla karşılaşabilir; tasarım ya da marka başvurusunda başvuru sahibinin kim olacağı da tartışmalı hâle gelir. Devir kaydının başvuru öncesinde tamamlanması bu tartışmayı baştan önler. Kaynak dosyaların teslimi, sonraki kullanımları da kolaylaştırır.

Yüzey desenlerinde görsel anlatım ve çoklu başvuru

Yüzey deseninde en önemli tercih, korumanın neye yöneldiğinin görselde açıkça okunmasıdır. Desen tekrar eden bir yapıdaysa rapor birimi, yani tekrarın temel karesi net biçimde gösterilmelidir; ayrıca birimin yan yana geldiği bir yüzey görünüşü eklenerek dizilim etkisi aktarılır. Desenin ürüne uygulanmış hâliyle bağımsız gösterimi arasındaki fark gözetilmelidir: ürünle birlikte sunum korumayı o ürün bağlamına yaklaştırırken, bağımsız gösterim deseni ürün gövdesinden ayrı tutar. İki sunum aynı sette karıştırılmamalıdır. Renk korunmak isteniyorsa görsellerin renkli ve tutarlı biçimde sunulması gerekir.

Bu sınıf, çoklu başvurudaki aynı sınıf koşulu bakımından da özellik gösterir. Kural olarak bir çoklu başvuruda yer alan tasarımların aynı sınıfa girmesi aranır; süslemeler bu kuralın istisnasıdır. Süsleme niteliğindeki bir motif, uygulandığı ürünlerin farklı sınıflara girmesi hâlinde bile aynı çoklu başvuruda sunulabilir. Bu istisna, tek bir motifi mobilyadan tekstile ve ambalaja kadar taşıyan koleksiyonlarda dosya sayısını azaltır. Her tasarımın kendi görsel setiyle ve düzenli numaralandırmayla verilmesi yine gereklidir. Böylece her motifin kapsamı ayrı ayrı okunabilir kalır.

Yenilik, kamuya sunum ve koruma planı

Grafik tasarımlar kamuya çok hızlı sunulur. Kurumsal kimlik lansmanları, internet sitesi yenilemeleri, sosyal medya paylaşımları, kumaş ve duvar kaplaması koleksiyon katalogları, fuar teşhirleri, ambalaj baskı numuneleri ve basın duyuruları kamuya sunum sayılabilir. Kamuya sunulmuş bir görünüm sonraki başvurunun yeniliğini ortadan kaldırabilir. Tasarım sahibinin kendi açıklamaları için on iki aylık hoşgörü süresi tanınmıştır. Tescil alınmamış tasarımlar kamuya sunumdan itibaren üç yıl boyunca ve yalnızca kopyalanmaya karşı korunur. Bu nedenle lansman öncesinde başvuru yapılması yerinde olur.

Koruma planı bu sınıfta çok katmanlı kurulur. Logo için tasarım ve marka yolları birlikte değerlendirilir; eser koruması ve mali hak devri sözleşmeyle güvenceye alınır. Desen koleksiyonlarında çoklu başvuru dosya yönetimini kolaylaştırır. İhracatta Türkiye, tasarımların uluslararası tesciline ilişkin Lahey sisteminin tarafıdır ve tek başvuruyla birden çok ülkede koruma talep edilebilir. İlk başvurudan itibaren altı aylık rüçhan hakkı kullanılabilir, yayımlanan tasarımlara karşı üç aylık itiraz yolu vardır. Güncel ücret TÜRKPATENT'in yayımladığı tarifeden teyit edilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Logomu tasarım olarak mı marka olarak mı tescil ettirmeliyim?

İkisi farklı işlevleri korur ve birlikte kullanılabilir. Marka kaynak gösterme işlevini, tasarım ise görünümü korur.

Ajansa yaptırdığım logonun hakları kendiliğinden bana geçer mi?

Hayır. Mali hakların yazılı olarak devredilmesi gerekir. Bedelin ödenmiş olması tek başına devir anlamına gelmez.

Farklı ürünlere uygulanan bir motif tek dosyada sunulabilir mi?

Evet. Çoklu başvurudaki aynı sınıf koşulunun istisnası süslemelerdir; motif farklı sınıflardaki ürünlerle birlikte sunulabilir.