Locarno Sınıf 5: Tekstil Ürünleri ve Levha Malzeme

Tekstilde değer çoğu zaman iki boyutlu yüzeyde üretilir. Locarno sınıflandırmasının beşinci sınıfı kumaş, halı ve levha malzemelerini toplarken, korunan görünümü başvuruda sunulan desen anlatımı belirler.

Beşinci sınıfta hangi ürünler yer alır

Beşinci sınıf, metre ile satılan tekstil yüzeylerini ve levha hâlindeki malzemeleri kapsar. Dokuma ve örme kumaşlar, dantel ve güpür, işleme ve nakış yüzeyleri, tül ve perdelik kumaşlar, halı, kilim ve paspaslar, battaniye, havlu ve masa örtüsü gibi hazır tekstil ürünleri, duvar kâğıtları, muşamba ve benzeri yer kaplamaları ile yapay veya doğal levha malzemeleri bu sınıfta değerlendirilir. Sınıf alt gruplara ayrılır ve ürün adının doğru grubu işaret etmesi araştırmaların isabetini artırır.

Yakın sınırların ayrılması gerekir. Aynı desenin uygulandığı bir elbise giyim sınıfında değerlendirilir; döşeme kumaşı kendi başına bu sınıfta ele alınırken, o kumaşla döşenmiş koltuk mobilya sınıfında incelenir. Yapı elemanı olarak üretilen seramik karo veya parke yapı birimleri sınıfına, ambalajda kullanılan basılı kâğıt ise ambalaj sınıfına girer. Aynı desenin farklı taşıyıcılara uygulanması hâlinde hangi ürün üzerinden başvuru yapılacağı baştan kararlaştırılır ve dosya buna göre kurulur. Aynı desenin birden çok üründe kullanılması hâlinde dosya sayısı buna göre belirlenir.

İki boyutlu desende koruma ve sınıf ilişkisi

Yüzey desenlerinde koruma, desenin uygulandığı ürünün teknik işlevinden çok görsel düzenine dayanır. Ancak dokuma yapısının zorunlu kıldığı örgü geometrisi, teknik kumaşlarda geçirgenliği sağlayan delik düzeni veya kaymayı önleyen kabartma yapısı işlevsel nitelik taşıyabilir. Serbest tercihle oluşturulan renk geçişleri, motif ölçeği, motiflerin yerleşim ritmi ve zemin ile motif arasındaki kontrast görünümün ayırt edici unsurları arasında sayılır. Değerlendirme bu iki alanın sınırını ürün bazında çizer ve alternatiflerin varlığını gözetir. Bu ayrım, teknik kumaşlarda özellikle dikkatli bir inceleme gerektirir.

Locarno sınıfı korumanın kapsamını belirlemez; sınıflandırma idari düzen ve araştırma amacıyla kullanılır, kapsamı başvurudaki görsel anlatım belirler. Bir desenin hatalı sınıfta bildirilmesi hakkı kendiliğinden ortadan kaldırmaz, ancak benzer desenlerin taranmasını ve idari denetimi zorlaştırır. Desen sayısının yüksek olduğu bu sektörde araştırma zorluğu doğrudan ihlal tespitini geciktiren bir sonuca dönüşür. Bu nedenle sınıf ve ürün adı tercihi dosyanın izlenebilirliği bakımından önemini korur ve kayıt düzeni kurulmasını gerektirir. Arşivin düzenli tutulması, sonraki sezonlarda yapılacak karşılaştırmaları da kolaylaştırır.

Rapor birimi ve tekrar düzeninin gösterilmesi

Yüzey deseni başvurularında tek bir motifin gösterilmesi çoğu zaman yetersiz kalır. Desenin rapor birimi, yani tekrar eden en küçük birimi ayrı bir görünüşte verilir; ardından bu birimin çoğaltılmasıyla oluşan tekrar düzeni ikinci bir görünüşte sunulur. Rapor sınırlarının nerede kapandığı bu ikili anlatımla anlaşılır. Yön taşıyan desenlerde kumaşın hangi yönde kullanılacağı görünüşte belli olacak şekilde yerleştirme yapılması ileride doğabilecek tartışmaları azaltır ve inceleme sürecini kolaylaştırır. Rapor ölçüsünün görünüşte anlaşılır kalması, sonraki karşılaştırmalar bakımından yararlıdır.

Dokunun kendisi görünümün parçasıysa yakın çekim bir görünüş eklenir; havlu gibi ilmekli yüzeylerde veya kabartmalı örgülerde bu bakış belirleyici olur. Renk korunmak isteniyorsa görseller renkli hazırlanır ve aynı desenin farklı renk seçenekleri karıştırılmadan tek bir varyant üzerinden anlatım kurulur. Halı ve kilim gibi kenar bordürüne sahip ürünlerde bütün görünüşün yanı sıra bordür detayının ayrıca verilmesi, iç alan ile çerçeve ilişkisinin belgelenmesini sağlar ve kapsamı netleştirir. Saçak ve kenar bitişleri de görünümün parçasıysa ayrıca gösterilir.

Numune dolaşımı, fuar ve yenilik değerlendirmesi

Tekstilde koleksiyonlar tescilden önce dolaşıma girer. Kumaş fuarlarındaki stant sunumları, alıcılara gönderilen numune kartelaları, konfeksiyon firmalarına iletilen desen dosyaları, elektronik ticaret vitrinleri ve sosyal medya paylaşımları kamuya sunum olarak değerlendirilebilir. Tasarımcıya veya haleflerine dayanan bu açıklamalar, başvurudan önceki on iki aylık süre içinde kaldığı sürece yenilik değerlendirmesinde dikkate alınmaz. Numunelerin kime ve ne zaman gönderildiğine ilişkin kayıtların saklanması bu değerlendirmede belirgin biçimde yardımcı olur. Kartelaların üzerine tarih düşülmesi, sonradan yapılacak değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Tescilsiz tasarım koruması kamuya ilk sunumdan itibaren üç yıl sürer ve kopyalamanın ispatını gerektirir; sezonluk desenler için sınırlı da olsa bir güvence sağlar. Sürekli satışta kalan klasik desenler için tescilli koruma daha uygundur. Tescilli tasarım beş yıl için doğar ve beşer yıllık dönemlerle yenilenerek en çok yirmi beş yıla kadar sürdürülebilir. Yayıma itiraz için öngörülen üç aylık süre, rakip desen başvurularını izleyen işletmeler bakımından ayrıca önem taşır. Klasikleşen desenlerde yenileme takviminin izlenmesi ayrıca gerekir.

Çok sayıda desende başvuru stratejisi

Bir sezonda onlarca desen üretildiğinde her biri için ayrı dosya açmak yönetilebilir olmaktan çıkar. Çoklu başvuru bu noktada belirleyici bir kolaylık sağlar; çoklu başvurudaki tasarımların aynı sınıfta yer alması aranır, süsleme niteliğindeki tasarımlar ise bu kural bakımından ayrı konumda değerlendirilir. Yüzey deseni çoğu zaman süsleme olarak nitelendirilebildiğinden, tekstil dosyalarında gruplama imkânı geniş kalır ve koleksiyon bütün hâlinde ele alınabilir. Böylece koleksiyonun tamamı tek bir dosya düzeni içinde izlenebilir ve sonraki sezonlarda karşılaştırma yapmak kolaylaşır.

Desenler aynı zamanda eser niteliği taşıyabilir ve telif koruması tasarım tescilinden bağımsız olarak devreye girebilir; iki korumanın birlikte değerlendirilmesi mümkündür. Kumaş kalitesine ilişkin bir teknik geliştirme varsa patent veya faydalı model yolu ayrıca düşünülür. İhracat yapılan pazarlarda Türkiye'nin taraf olduğu Lahey sistemi üzerinden tek başvuruyla çoklu ülke koruması istenebilir ve altı aylık rüçhan süresi hesaba katılır. Başvuru ve yenilemeye ilişkin güncel ücret TÜRKPATENT'in yayımladığı tarifeden teyit edilmelidir. Hangi korumanın öne çıkacağı desenin kullanım biçimine göre değişir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kumaş deseni başvurusunda kaç görünüş sunulması beklenir?

Rapor biriminin tek başına gösterildiği bir görünüş ile birimin çoğaltılmasıyla oluşan tekrar düzenini anlatan bir görünüş birlikte sunulur. Doku belirleyiciyse yakın çekim bir görünüş eklenir.

Aynı desenin farklı renk seçenekleri tek başvuruda korunur mu?

Renk varyantları genellikle ayrı tasarımlar olarak değerlendirilir. Renk korunmak isteniyorsa her varyantın ayrı ayrı ve karıştırılmadan belgelenmesi daha güvenli bir yol olur.

Desen hem telif hem tasarım korumasından yararlanabilir mi?

Eser niteliği taşıyan bir desen için telif koruması tescilden bağımsız doğabilir; tasarım tescili ise sicile dayalı ayrı bir hak sağlar. İki koruma birlikte değerlendirilebilir.