Locarno Sınıf 10: Saat ve Ölçüm Aleti Tasarımı

Locarno Sınıflandırmasının onuncu sınıfı saatleri, ölçme ve kontrol cihazlarını, sinyal veren aygıtları bir araya getirir. Bu rehber, söz konusu ürünlerde tasarım başvurusunun hazırlanışını, görsel anlatımın kurgusunu ve koruma seçeneklerini ele alır.

Onuncu sınıfın kapsamındaki ürünler

Bu sınıf, zamanı ölçen ve gösteren ürünlerle birlikte her türlü ölçme, kontrol ve uyarı cihazını kapsar. Kol saatleri, duvar ve masa saatleri, kadranlar, saat kordonları, kum saatleri, kronometreler bir yanda; termometreler, tartılar, basınç göstergeleri, kumpaslar, su ve elektrik sayaçları, dedektörler, alarm üniteleri ve trafik sinyal lambaları diğer yanda yer alır. Sınıf alt gruplara ayrılmıştır ve başvuru sahibi ürününü işlevine en yakın alt gruba yerleştirir. Kordona takılan bağımsız bir süs parçası ise süsleme eşyalarına ilişkin sınıfla ilgilidir.

Kapsam belirlenirken sık düşülen yanılgı, sınıf numarasına korumayı belirleyici bir rol yüklemektir. Oysa Locarno kodu yalnızca kayıt ve araştırma düzenine hizmet eder; tasarım hakkının nereye kadar uzandığını başvurudaki görsel anlatım ile bunun bilgilenmiş kullanıcıda bıraktığı genel izlenim gösterir. Ürünün başka bir alt gruba yazılmış olması hakkı kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Buna karşılık hatalı kodlama, benzerlik araştırmalarında dosyanın görünmez kalmasına ve rakip başvuruların zamanında fark edilememesine yol açarak itiraz olanağını fiilen daraltır.

Ölçüm cihazlarında teknik zorunluluk sınırı

Ölçüm ve sinyal cihazlarında görünümün önemli bölümü doğruluk ve okunabilirlik gereğinden doğar. Kadran üzerindeki taksimat aralıkları, birim sembolleri, ibrelerin dönme ekseni, gösterge camının kavis yarıçapı, panoya geçme ölçüleri ve uluslararası standartların dayattığı uyarı renkleri tasarımcının seçim alanını daraltır. Yalnızca teknik işlevin zorunlu kıldığı görünüm özellikleri koruma dışındadır. Bu nedenle başvuruda vurgulanacak unsurlar, standartların bıraktığı serbest alandır: kasa silueti, kenar profili, tuş yerleşimi, kordon bağlantı detayı ve bütünsel oran ilişkisi. Bu unsurların birlikte oluşturduğu bütün, değerlendirmenin esasını kurar.

Serbestlik derecesi ayırt edicilik eşiğini doğrudan etkiler. Panel tipi bir göstergede montaj ölçüleri katı olduğundan çerçeve profilindeki ölçülü bir değişiklik genel izlenimi kaydırabilirken, biçim serbestliğinin geniş olduğu bir duvar saatinde benzer ölçüdeki bir fark yetersiz kalır. Sektördeki ürün yoğunluğu da eşiği yükseltir. Başvurudan önce piyasadaki yakın örneklerin toplanması, hangi ayrıntının gerçekten farklılık yarattığını ortaya koyar ve olası bir hükümsüzlük tartışmasında savunmanın dayanağını hazırlar. Bu çalışma görsel setin kurgusunu da yönlendirir.

Kadran ve gösterge görsellerinin hazırlanması

Bu ürünlerde görsel anlatım korumanın gerçek çerçevesidir. Kol saatinde kadranın karşıdan görünüşü, kasanın yandan profili, taç ve buton detayları, kordonun tokası açık ve kapalı hâlleriyle ayrı ayrı verilmelidir. İbrelerin sabit bir konumda gösterilmesi, karşılaştırmayı kolaylaştırır. Aydınlatmalı göstergelerde ışıklı ve ışıksız görünümün birlikte sunulması yerinde olur. Dijital ekranlı ölçüm cihazlarında ekranda görünen düzenin talep edilip edilmediği açıkça anlaşılmalı, talep dışı bırakılan bölümler kesik çizgiyle ayrılmalıdır. Görsellerin tümü aynı tasarımı yansıtmalı, farklı ışık ve açı tercihleri tutarsızlık izlenimi doğurmamalıdır.

Bir ürün ailesindeki birden çok modelin tek dosyada toplanması mümkündür. Bunun koşulu, tasarımların aynı sınıfta yer almasıdır; süsleme niteliğindeki tasarımlar bakımından böyle bir sınırlama aranmaz. Örneğin bir masa saati ile duvar saati aynı çoklu başvuruda birleştirilebilirken, farklı sınıfa giren bir mücevher parçasının aynı dosyaya eklenmesi eksikliğe yol açar. Her tasarımın kendi görsel setiyle ve karışıklığa yer bırakmayan bir sırayla sunulması, sonraki yenileme, devir ve kısmi hükümsüzlük işlemlerinde kolaylık sağlar. Görsel setlerin birbirine karışması ileride gereksiz kapsam tartışmalarına yol açar.

Kamuya sunum ve yenilik değerlendirmesi

Saat ve ölçüm cihazı sektöründe tasarımlar çoğu kez tescilden önce görünür olur. Uluslararası saat ve ölçüm teknolojisi fuarlarındaki stant sunumları, bayi kataloglarının dağıtımı, e-ticaret sayfalarında yayımlanan ürün fotoğrafları, tanıtım videoları ve sosyal medya paylaşımları kamuya sunum sayılabilir. Kamuya sunulmuş bir görünüm, sonraki başvurunun yeniliğini ortadan kaldırabilir. Bu nedenle tanıtım takvimi ile başvuru takviminin birlikte kurgulanması gerekir. Gizlilik yükümlülüğü altında paylaşılan numuneler kural olarak kamuya sunum sayılmaz; yazılı kayıt ispat bakımından önemlidir.

Tasarım sahibinin kendi açıklamaları bakımından on iki aylık bir hoşgörü süresi tanınmıştır; bu süre içinde başvurulursa açıklama yenilik değerlendirmesinde dikkate alınmaz. Ancak süre bir güvence olsa da beklemeyi haklı kılmaz, çünkü aynı dönemde üçüncü kişilerin bağımsız başvuruları öne geçebilir. Tescilsiz tasarımlar kamuya sunumdan itibaren üç yıl ve yalnızca kopyalamaya karşı korunur. Tescilli tasarım koruması ise beş yıl sürer ve beşer yıllık dönemlerle yenilenerek en çok yirmi beş yıla çıkar. Bu takvimin baştan planlanması hak kaybı riskini azaltır.

Hangi koruma aracı seçilmeli

Saat ve ölçüm cihazlarında koruma tek bir araca sıkışmaz. Kadranın bütünsel düzeni ve kasa formu tasarım tesciline konu olurken, kadran üzerinde tekrar eden ve kaynak gösterme işlevi kazanan bir işaret marka korumasından yararlanabilir. Ölçüm yönteminde veya mekanizmasında teknik bir yenilik varsa patent ya da faydalı model gündeme gelir. Bu araçlar birbirinin yerine geçmez, birlikte kullanılabilir. Seçim yapılırken ürünün piyasadaki ömrü, kalıp yatırımının büyüklüğü ve taklidin hangi noktadan geleceği birlikte değerlendirilir.

İhracata yönelen üreticiler için başvurunun Türkiye ile sınırlı kalmaması yerinde olur. Türkiye, tasarımların uluslararası tesciline ilişkin Lahey sisteminin tarafıdır ve tek bir başvuruyla birden çok ülkede koruma talep edilebilir. Yurt dışı başvurularda ilk başvuru tarihinden itibaren altı aylık rüçhan hakkından yararlanmak, araya giren yayınların etkisini önler. Yayımlanan tasarımlara karşı üç aylık itiraz yolu bulunduğundan rakip başvuruların izlenmesi de plana dahil edilmelidir. İzleme çalışması ürün lansman takvimiyle birlikte yürütüldüğünde daha verimli sonuç verir. Güncel ücret TÜRKPATENT'in yayımladığı tarifeden teyit edilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kol saati kadranını ayrı, saatin tamamını ayrı tescil ettirebilir miyim?

Evet, kadran ve saatin bütünü ayrı tasarımlar olarak talep edilebilir. Her ikisi de aynı sınıfa girdiğinden çoklu başvuruda birlikte sunulmaları da mümkündür.

Ölçüm cihazımın taksimat düzeni tasarım koruması kapsamında mıdır?

Yalnızca ölçüm doğruluğunun zorunlu kıldığı taksimat ve semboller koruma dışındadır. Bu zorunluluğun bıraktığı serbest alanda yapılan biçim tercihleri korumadan yararlanabilir.

Locarno alt grubunu yanlış seçersem tescilim geçersiz olur mu?

Hayır, kod bir sınıflandırma bilgisidir ve hakkın kapsamını belirlemez. Yine de yanlış kod araştırma ve izleme faaliyetini zorlaştırdığından düzeltilmesi yerinde olur.