Locarno Sınıf 12: Taşıma ve Kaldırma Araçları Tasarımı

Locarno Sınıflandırmasının on ikinci sınıfı kara, deniz ve hava taşıtları ile kaldırma araçlarını ve bunların parçalarını kapsar. Bu rehber, otomotiv ve taşımacılık sektöründe tasarım başvurusunun hazırlanışını ve yedek parçaya ilişkin özel dengeyi ele alır.

On ikinci sınıfın kapsamı ve komşu sınıflar

Bu sınıf, insan ya da yükün yer değiştirmesini sağlayan tüm araçları ve bunların görünür parçalarını toplar. Otomobiller, otobüsler, kamyonlar, römorklar, motosikletler, bisikletler, tekneler, uçaklar, vagonlar bir yanda; vinçler, forkliftler, asansör kabinleri, konveyörler ve kaldırma platformları diğer yanda yer alır. Tampon, ızgara, far ve stop lambası gövdesi, jant, ayna kapağı, çamurluk gibi parçalar da bu başlığa girer. Sınıf alt gruplara ayrılmıştır. Aracın içine yerleştirilen bir bilgi ekranı ise kayıt ve iletişim ekipmanına ilişkin sınıfla ilgilidir.

Sınıf kodunun işlevini abartmamak gerekir. Locarno numarası, dosyanın hangi ürün grubunda kayda geçtiğini gösteren idari bir veridir; korumanın genişliğini belirlemez. Tasarım hakkının sınırını başvuruda sunulan görsel anlatım ile bunun bilgilenmiş kullanıcı gözünde bıraktığı genel izlenim çizer. Bir parçanın komşu alt gruba yazılmış olması hakkı kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ancak isabetsiz kodlama, benzerlik araştırmalarında dosyanın gözden kaçmasına ve rakip başvuruların zamanında fark edilememesine yol açarak izleme faaliyetini zayıflatır. Bu nedenle kodlama baştan özenle yapılmalıdır.

Görünmeyen parçalar ve onarım istisnası

Otomotivde en çok tartışılan konu parça tasarımlarıdır. Bir bileşik ürünün parçası, ancak ürünün normal kullanımı sırasında görünür kaldığı ve kendi başına yenilik ile ayırt edicilik taşıdığı ölçüde korunur. Normal kullanımdan kasıt son kullanıcının olağan kullanımıdır; bakım, servis ve onarım işlemleri bu kapsamda sayılmaz. Bu nedenle motor bloğunun içindeki bir bileşen, kaporta altında kalan bir bağlantı elemanı ya da tavan kaplaması altına gizlenen bir taşıyıcı, görünürlük ölçütünü karşılamadığı için tasarım korumasının dışında kalır.

İkinci denge noktası, aracın orijinal görünümünü geri kazandırmaya yönelik onarımlarda kullanılan parçalarla ilgilidir. Kanun, bileşik ürünün görünümüne bağımlı parçalar bakımından onarım amacıyla yapılan kullanımlara ilişkin özel bir istisna öngörmüştür; bu istisnanın kapsamı ve şartları somut olayda ayrıca değerlendirilir. Uygulamada tartışma, parçanın gerçekten görünüme bağımlı olup olmadığı ve kullanımın onarım amacı taşıyıp taşımadığı üzerinde yoğunlaşır. Bu nedenle yedek parça üreticileri ile araç üreticilerinin başvuru stratejileri baştan farklı kurulur ve ayrı bir hukuki inceleme gerektirir.

Araç ve parça görsellerinin hazırlanması

Bu sınıfta görsel anlatım korumanın gerçek çerçevesini oluşturur. Araç gövdesi için ön, arka, sağ, sol, üst ve alt görünüşlerin yanında en az bir perspektif görünüm sunulur; karakteristik hat geçişleri bu görünümde okunabilmelidir. Kapı ve bagaj gibi hareketli bölümlerin açık hâli ayrıca gösterilebilir. Parça başvurularında ise parçanın tek başına görünüşleri esastır. Parçanın araç üzerindeki konumunu göstermek gerekiyorsa, koruma talep edilmeyen çevre unsurları kesik çizgiyle verilerek talep kapsamı açık biçimde sınırlandırılır. Görsellerin tümü aynı ölçek anlayışıyla hazırlanmalı ve aynı tasarımı yansıtmalıdır.

Aynı araç ailesine ait birden çok tasarımın tek dosyada toplanması mümkündür. Bunun koşulu, tasarımların aynı sınıfa girmesidir; süsleme niteliğindeki tasarımlar için böyle bir sınırlama aranmaz. Örneğin bir tampon ile ızgara aynı çoklu başvuruda birleştirilebilirken, farklı sınıfa giren bir gösterge cihazının aynı dosyaya eklenmesi eksikliğe yol açar. Her tasarımın kendi görsel setiyle ve karışıklığa yer bırakmayan bir sırayla sunulması, ileride yapılacak devir, lisans ve kısmi hükümsüzlük işlemlerinde belirsizliği önler. Görsel setlerin birbirine karışması sonradan gereksiz kapsam tartışmalarına yol açar.

Lansman takvimi ve yenilik değerlendirmesi

Otomotiv ve taşımacılık sektöründe tanıtım süreci uzundur ve tasarımlar tescilden önce görünür hâle gelebilir. Otomobil ve ticari araç fuarlarındaki sergiler, basın lansmanları, bayi ön gösterimleri, tanıtım videoları, sosyal medyada paylaşılan görseller ve yol testlerinde çekilen fotoğraflar kamuya sunum olarak değerlendirilebilir. Kamuya sunulmuş bir görünüm sonraki başvurunun yeniliğini ortadan kaldırabilir. Tedarikçilerle yürütülen ortak geliştirme çalışmaları ise gizlilik yükümlülüğü altında yürütüldüğü sürece kural olarak kamuya sunum sayılmaz; sözleşmesel kayıt bu noktada belirleyicidir.

Tasarım sahibinin kendi açıklamaları bakımından on iki aylık bir hoşgörü süresi tanınmıştır ve bu süre içinde başvurulursa açıklama yenilik değerlendirmesinde dikkate alınmaz. Süre bir güvence sağlasa da lansman sonrası beklemek risklidir; aynı dönemde üçüncü kişilerin bağımsız başvuruları öne geçebilir. Tescilsiz tasarımlar kamuya sunumdan itibaren üç yıl ve yalnızca kopyalamaya karşı korunur. Tescilli koruma beş yıl sürer, beşer yıllık dönemlerle yenilenerek en çok yirmi beş yıla ulaşır; bu takvim model ömrüyle birlikte planlanmalıdır.

Sektörde koruma stratejisi

Taşıma araçlarında koruma araçları katmanlı kurulur. Dış görünüm ve karakteristik yüzey geçişleri tasarım tesciline konu olurken, ızgara üzerinde tekrar eden ve kaynak gösterme işlevi kazanmış bir işaret marka korumasından yararlanabilir. Süspansiyon, aktarma organı ya da kaldırma mekanizmasındaki teknik yenilikler için patent veya faydalı model gündeme gelir. Bu araçlar birbirini dışlamaz; aynı araç üzerinde bir arada kullanılabilir. Seçim yapılırken model ömrü, kalıp yatırımının büyüklüğü ve taklidin hangi parçadan geleceği birlikte değerlendirilerek öncelik sırası belirlenir.

İhracat yapan üreticiler ve parça tedarikçileri için koruma Türkiye ile sınırlı tutulmamalıdır. Türkiye, tasarımların uluslararası tesciline ilişkin Lahey sisteminin tarafıdır ve tek bir başvuruyla birden çok ülkede koruma talep edilebilir. Yurt dışı başvurularda ilk başvuru tarihinden itibaren altı aylık rüçhan hakkının kullanılması, araya giren yayınların etkisini önler. Yayımlanan tasarımlara karşı üç aylık itiraz yolu bulunduğundan rakip başvuruların düzenli izlenmesi de plana dahil edilir. Güncel ücret TÜRKPATENT'in yayımladığı tarifeden teyit edilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Motorun içinde kalan bir parçayı tasarım olarak tescil ettirebilir miyim?

Bileşik ürünün normal kullanımında görünmeyen parçalar tasarım korumasından yararlanamaz. Bakım ve onarım sırasında görülebilir olmak, görünürlük koşulunu karşılamaya yetmez.

Yedek parça üretimi tasarım hakkına tecavüz sayılır mı?

Değerlendirme parçanın bileşik ürünün görünümüne bağımlı olup olmadığına göre değişir. Onarım amaçlı kullanımlar için özel bir istisna öngörülmüştür ve somut olayda ayrıca incelenmelidir.

Tampon ile ızgarayı aynı başvuruda birleştirebilir miyim?

Her iki parça da aynı sınıfa girdiğinden çoklu başvuruda birleştirilebilir. Çoklu başvuruda aranan aynı sınıf koşulu yalnızca süslemeler bakımından uygulanmaz.