Locarno Sınıf 18: Baskı ve Büro Makinesi Tasarımı

Locarno Sınıflandırmasının on sekizinci sınıfı baskı ve büro makinelerini kapsar. Bu rehber, makine gövdelerinde tasarım korumasının hangi görünüm özelliklerine uzandığını, görsel anlatımın kurulmasını ve sektöre uygun koruma planını ele alır.

On sekizinci sınıfa giren makineler

Bu sınıf, yazının ve görüntünün çoğaltılmasına, işlenmesine ve büro işlerinin yürütülmesine yarayan makineleri toplar. Ofset ve dijital baskı makineleri, dizgi ve klişe donanımı, kalıp hazırlama üniteleri, kâğıt kesme ve katlama makineleri, ciltleme ve zımbalama makineleri, yazıcılar, tarayıcılar, fotokopi makineleri, evrak imha cihazları ve etiket basma üniteleri bu başlık altında değerlendirilir. Sınıf alt gruplara ayrılmıştır; ürün, işlevine en yakın alt gruba yerleştirilir. Buna karşılık bilgisayar kasası ile ekran, veri işleme ve iletişim cihazlarına ilişkin sınıfta ele alınır.

Kodlamanın rolü sınırlıdır. Sınıf bilgisi, dosyanın sicil düzeni içinde nereye yerleştiğini gösteren bir arşivleme aracıdır ve araştırma yapılmasına hizmet eder; tasarım hakkının kapsamını çizmez. Kapsamı, başvuruda sunulan görsel anlatım ile bunun bilgilenmiş kullanıcıda bıraktığı genel izlenim ortaya koyar. Bir makinenin komşu alt gruba kaydedilmesi hakkı tek başına ortadan kaldırmaz. Ancak yanlış yerleştirme, benzerlik araştırmalarında dosyanın bulunamamasına ve rakip başvuruların gözden kaçmasına yol açarak izleme çalışmasını zorlaştırır. Bu nedenle sınıf seçimi başvuru hazırlığının ciddiye alınması gereken bir adımıdır.

İşlev, gövde kaplaması ve görünmeyen parçalar

Baskı ve büro makinelerinde mekanik düzenin kendisi tasarım korumasının konusu değildir. Silindir dizilimi, aktarma mili, besleme kanalının içindeki düzenek ya da motor yerleşimi işlevsel çözümlerdir ve normal kullanımda görünmedikleri ölçüde değerlendirmeye alınmaz. Bileşik ürünün parçası olan bir bileşen, ürünün olağan kullanımı sırasında görünür kalıyor ve görünen bölümü kendi başına yeni ve ayırt edici ise korumadan yararlanabilir. Bu ayrım, servis kapağı altındaki bir aktarma grubu ile dışarıdan görülen kumanda paneli arasındaki farkı açıklar.

Serbest alan dış kabuk üzerinde yoğunlaşır. Gövde panellerinin bölünme çizgileri, kenar radyusları, havalandırma ızgarasının deseni, kâğıt çıkış yuvasının biçimi, kapakların açılma yönü ve tutamak çözümü, ayak ile taban profilinin oranı tasarımcıya belirgin bir seçim alanı bırakır. Makinenin kendi kumanda yüzeyindeki düğme yerleşimi ve simge düzeni de görünümün parçasıdır. Serbestlik arttıkça ayırt edicilik eşiği yükselir; bu nedenle hangi ayrıntının bütünsel izlenimi değiştirdiği başvurudan önce belirlenmelidir. Bu belirleme, görsel setin hangi ayrıntıyı öne çıkaracağını da yönlendirir.

Görsel anlatımın kurulması

Bu ürün grubunda kapaklı ve hareketli bölümler görsel setin kurgusunu belirler. Kapalı hâlin yanında besleme tepsisi açıkken alınan görünüşler, servis kapağı açık konumdaki görünüm ve kâğıt yolunun dışarıdan okunabildiği perspektif birlikte sunulduğunda kapsam netleşir. Kumanda panelinin yakın görünüşü, simge ve düğme düzeninin korunması isteniyorsa gereklidir. Ölçek farkı olan büyük makinelerde perspektif görünüşün eklenmesi bütünsel oranı anlatır. Koruma talep edilmeyen çevre unsurları kesik çizgiyle ayrılarak istem dışında bırakılır. Görsellerin tümü aynı tasarımı ve tutarlı bir aydınlatma anlayışını yansıtmalıdır.

Aynı ürün ailesine ait birden çok modelin tek dosyada birleştirilmesi mümkündür. Bunun için tasarımların aynı sınıfta yer alması gerekir; süsleme niteliğindeki tasarımlar bu koşuldan muaftır. Örneğin bir yazıcı gövdesi ile aynı seriye ait tarayıcı gövdesi birlikte sunulabilirken, ayrı bir sınıfa giren taşıma sandığının aynı dosyaya eklenmesi eksikliğe yol açar. Her tasarımın kendi görsel setiyle ve tutarlı numaralandırmayla verilmesi, sonradan yapılacak devir, lisans ve kısmi hükümsüzlük işlemlerinde karışıklığı önler. Böylece koruma kapsamı her tasarım için ayrı ayrı okunabilir kalır.

Kamuya sunum ve yenilik ölçütü

Bu sektörde tanıtım, makine daha satışa çıkmadan başlar. Baskı ve ofis teknolojileri fuarlarındaki demo üniteleri, bayi ve distribütör katalogları, teknik broşürler, sektör dergilerindeki tanıtım sayfaları, kurumsal internet sitesindeki ürün duyuruları ve sosyal medyadaki üretim videoları kamuya sunum olarak değerlendirilebilir. Kamuya sunulmuş bir görünüm, sonraki başvurunun yeniliğini ortadan kaldırma riski taşır. Gizlilik yükümlülüğü altında paylaşılan prototip görüntüleri kural olarak bu kapsamda sayılmaz; sözleşmenin yazılı olması ispat kolaylığı sağlar. Tanıtım tarihlerinin kayıt altına alınması sonraki değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Tasarım sahibinin kendi açıklamaları bakımından on iki aylık hoşgörü süresi öngörülmüştür; bu süre içinde başvuru yapıldığında açıklama yenilik incelemesinde dikkate alınmaz. Süre bir güvence gibi görülmemelidir, çünkü bağımsız çalışan üçüncü kişilerin başvuruları öne geçebilir. Tescilsiz tasarımlar kamuya sunumdan itibaren üç yıl ve yalnızca kopyalanmaya karşı korunur. Tescilli koruma beş yıl sürer ve beşer yıllık dönemlerle yenilenerek en çok yirmi beş yıla ulaşır; fuar takvimi ile başvuru planı bu çerçevede eşleştirilmelidir.

Makine üreticileri için koruma planı

Bu alanda koruma araçları birlikte kullanıldığında sonuç verir. Dış kabuk biçimi, panel bölünmesi ve yüzey düzeni tasarım tescilinin konusudur. Gövde üzerinde tekrar eden ve kaynak gösterme işlevi kazanmış bir işaret marka olarak korunabilir; markanın süresiz yenilenebilmesi, uzun süre üretimde kalan makine ailelerinde önem taşır. Kâğıt besleme düzeneği, mürekkep aktarma sistemi ya da katlama mekanizması teknik bir yenilik içeriyorsa patent veya faydalı model değerlendirilir. Araçların sırası ve zamanlaması ürün geliştirme takvimine göre belirlenir.

İhracat yapan üreticilerde koruma yalnızca yurt içiyle sınırlı kalmamalıdır. Türkiye, tasarımların uluslararası tesciline ilişkin Lahey sisteminin tarafıdır ve tek başvuruyla birden çok ülkede koruma talep edilebilir. İlk başvuru tarihinden itibaren altı aylık rüçhan hakkının kullanılması, arada yapılan yayınların etkisini bertaraf eder. Yayımlanan tasarımlara karşı üç aylık itiraz yolu bulunduğundan rakip başvuruların düzenli izlenmesi de plana dahil edilmelidir. Tasarım ihlali hâlinde izlenecek yol hukuk davasıdır. Güncel ücret TÜRKPATENT'in yayımladığı tarifeden teyit edilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Makinenin iç mekanizması tasarım tesciliyle korunur mu?

Normal kullanımda görünmeyen iç parçalar tasarım değerlendirmesine alınmaz. Mekanik çözümün kendisi için patent veya faydalı model yolu ayrıca değerlendirilmelidir.

Yazıcı gövdesi için hangi görünüşler sunulmalıdır?

Altı temel görünüşün yanında tepsi açık hâl ve perspektif görünüş yararlıdır. Kumanda paneli korunmak isteniyorsa panelin yakın görünüşü de eklenmelidir.

Bir ürün ailesindeki modelleri tek başvuruda toplayabilir miyim?

Tasarımlar aynı sınıfta yer alıyorsa çoklu başvuru yapılabilir. Bu koşul yalnızca süsleme niteliğindeki tasarımlar bakımından aranmaz.