Locarno Sınıf 20: Satış, Reklam Ekipmanı ve İşaretler

Locarno Sınıflandırmasının yirminci sınıfı satış ve reklam ekipmanları ile işaretleri kapsar. Bu rehber, satış noktası ürünlerinde tasarım korumasının sınırlarını, tabelalarda marka ile tasarım ilişkisini ve görsel anlatımın hazırlanışını ele alır.

Yirminci sınıfın kapsamındaki ürünler

Bu sınıf, ürünün satış noktasında sunulmasına, tanıtılmasına ve yönlendirme yapılmasına yarayan donanımı toplar. Teşhir standları ve sepetleri, mağaza rafları ve raf başlıkları, vitrin donanımı, manken ve büstler, satış otomatları, kasa önü üniteleri, promosyon panoları, yön levhaları, tabelalar, ışıklı kutu harfler, fiyat etiketi taşıyıcıları ve afiş askıları bu başlık altında değerlendirilir. Sınıf alt gruplara ayrılmıştır ve ürün en yakın alt gruba yerleştirilir. Buna karşılık evde kullanılan bir kitaplık ünitesi mobilyaya ilişkin sınıfta, ürünü saran karton kutu ise ambalaj ve kaplara ilişkin sınıfta ele alınır.

Sınıf bilgisinin işlevi burada da yönlendiricidir. Kod, dosyanın hangi ürün ailesi içinde kayda geçtiğini gösterir ve benzerlik araştırmalarını kolaylaştırır; hakkın kapsamını tayin etmez. Kapsamı başvurudaki görsel anlatım ile bunun bilgilenmiş kullanıcıda bıraktığı genel izlenim ortaya koyar. Bir standın komşu alt gruba yazılması tasarımı kendiliğinden korumasız bırakmaz. Buna karşılık isabetsiz kodlama, dosyanın araştırmada görünmemesine ve rakip başvuruların zamanında fark edilememesine yol açarak izleme çalışmasını zayıflatır. Bu sebeple sınıf seçimi hazırlığın atlanmaması gereken bir aşamasıdır.

Tabelada tasarım ile marka korumasının ayrılması

Satış noktası ürünlerinde iki farklı koruma sık sık aynı nesne üzerinde buluşur. Bir tabelada koruma konusu olan tasarım, levhanın üç boyutlu biçimidir: kasa profili, köşe çözümü, kutu harf kesiti, ışık dağıtan yüzeyin kademesi ve montaj ayağının formu gibi. Levha üzerindeki işletme adı, logo ya da ayırt edici işaret ise marka korumasının konusudur. Tasarım başvurusunda bu işaretin görsele dâhil edilmesi, korumanın işaretle sınırlı okunmasına yol açabileceğinden, biçimin korunması amaçlanıyorsa işaret genellikle görselden çıkarılır.

Ayrımın stratejik sonucu vardır. Marka tescili süresiz yenilenebilirken tasarım koruması sınırlı bir süre için tanınır; bu nedenle uzun ömürlü mağaza kimliklerinde iki araç birlikte kurgulanır. Bir raf ünitesinin ya da stant iskeletinin taşıyıcı çözümü teknik zorunluluktan doğuyorsa o ölçüde koruma dışında kalır. Serbest alan; modül oranları, kenar profili, kademe ve yüzey dokusu, aydınlatma yuvasının biçimi gibi tercihlerde aranır. Serbestlik arttıkça ayırt edicilik eşiği yükseleceğinden, başvurudan önce piyasadaki yakın örneklerin toplanması yerinde olur.

Görsel anlatımın hazırlanması

Bu ürün grubunda kurulum hâlleri görsel setin belirleyicisidir. Katlanır ve modüler standlarda kurulu hâl ile katlanmış hâl ayrı ayrı verilir; taşıma kutusuna girmiş hâl korunmak isteniyorsa o da eklenir. Raf ünitelerinde tek modülün görünüşleri ile birden çok modülün yan yana geldiği bütünsel görünüş birlikte sunulduğunda kapsam netleşir. Işıklı ürünlerde yanan ve sönük hâllerin farkı gösterilebilir. Koruma talep edilmeyen ürün, fiyat etiketi ve çevre unsurları kesik çizgiyle ayrılarak istem dışında bırakılmalıdır.

Mağaza donanımı genellikle bir aile hâlinde geliştirildiğinden çoklu başvuru bu sınıfta işlevseldir. Koşul, tasarımların aynı sınıfta yer almasıdır; süsleme niteliğindeki tasarımlar bakımından bu koşul aranmaz. Aynı konseptin stant, raf başlığı ve yön levhası birlikte sunulabilirken, başka sınıfa giren bir taşıma çantasının aynı dosyaya eklenmesi eksikliğe yol açar. Her tasarımın kendi görsel setiyle ve düzenli numaralandırmayla verilmesi, ileride yapılacak devir ve lisans işlemlerinde hangi ürünün hangi hakka konu olduğunu tereddütsüz gösterir.

Kamuya sunum ve yenilik değerlendirmesi

Bu alanda tasarım çoğu zaman mağazada kurulduğu anda görünür hâle gelir. Perakende ve mağazacılık fuarlarındaki uygulama örnekleri, konsept mağaza açılışları, bayi sunumları, ajans portföylerinde yayımlanan uygulama fotoğrafları, e-ticaret listelemeleri ve sosyal medya paylaşımları kamuya sunum olarak değerlendirilebilir. Kamuya sunulmuş bir görünüm sonraki başvurunun yeniliğini ortadan kaldırabilir. Gizlilik yükümlülüğü altında yürütülen konsept çalışmaları kural olarak bu kapsamda değildir; ajans ile üretici arasındaki ilişkinin yazılı kayda bağlanması ispat kolaylığı sağlar. Uygulama tarihlerinin kayıt altında tutulması sonraki değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Tasarım sahibinin kendi açıklamaları bakımından on iki aylık hoşgörü süresi tanınmıştır; bu süre içinde başvuru yapılırsa açıklama yenilik incelemesinde dikkate alınmaz. Yine de sürenin sonunu beklemek risklidir, çünkü üçüncü kişilerin bağımsız başvuruları öne geçebilir. Tescilsiz tasarımlar kamuya sunumdan itibaren üç yıl ve yalnızca kopyalanmaya karşı korunur. Tescilli koruma beş yıl sürer ve beşer yıllık dönemlerle yenilenerek en çok yirmi beş yıla ulaşır; konsept yenileme takvimi bu çerçevede planlanmalıdır. Böylece yenilenen konseptler için ayrı başvuru ihtiyacı önceden görülür.

Satış noktası donanımında koruma stratejisi

Mağaza kimliğinde koruma araçlarının birlikte kullanılması gerekir. Stant, raf ve tabela biçimi tasarım tescilinin konusudur. Mağaza cephesinde ve donanımda tekrar eden, tüketici gözünde kaynak gösterme işlevi kazanmış renk ve biçim düzeni marka korumasından yararlanabilir. Katlanma mekanizması, modül birleştirme detayı ya da aydınlatma çözümü teknik yenilik içeriyorsa patent veya faydalı model gündeme gelir. Ajansla üretici arasındaki hak sahipliğinin sözleşmede açıkça düzenlenmesi, başvuru sahibinin kim olacağı konusundaki tartışmayı baştan önler. Bu düzenleme, sonraki dönemde açılacak uyuşmazlıklarda taraf sıfatını da netleştirir.

İhracat yapan mağaza donanımı üreticileri için koruma yurt içiyle sınırlı kalmamalıdır. Türkiye, tasarımların uluslararası tesciline ilişkin Lahey sisteminin tarafıdır ve tek başvuruyla birden çok ülkede koruma talep edilebilir. İlk başvurudan itibaren altı aylık rüçhan hakkının kullanılması, arada yapılan yayınların etkisini önler. Yayımlanan tasarımlara karşı üç aylık itiraz yolu bulunduğundan rakip başvuruların düzenli izlenmesi plana eklenmelidir. Tasarım hakkına tecavüz hâlinde izlenecek yol hukuk davasıdır. Güncel ücret TÜRKPATENT'in yayımladığı tarifeden teyit edilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Tabela tasarımı ile marka tescili arasındaki fark nedir?

Tabelanın üç boyutlu biçimi tasarım korumasının, üzerindeki ayırt edici işaret ise marka korumasının konusudur. Uzun ömürlü mağaza kimliklerinde iki araç birlikte kullanılır.

Katlanır teşhir standında hangi hâller gösterilmelidir?

Kurulu hâl ile katlanmış hâlin ayrı ayrı sunulması beklenir. Taşıma kutusuna girmiş hâl de korunmak isteniyorsa görsel sete eklenmelidir.

Stant tasarımını ajans yaptıysa başvuruyu kim yapar?

Hak sahipliği taraflar arasındaki sözleşmeye göre belirlenir. Bu nedenle devir ve kullanım hakkının sözleşmede açıkça düzenlenmesi önerilir.