Locarno Sınıf 25: Yapı Birimleri ve İnşaat Elemanları

Locarno Sınıflandırmasının yirmi beşinci sınıfı yapı birimlerini ve inşaat elemanlarını kapsar. Bu rehber, cephe kaplamalarından kapı ve pencere profillerine kadar uzanan ürün grubunda tasarım korumasının nasıl kurulduğunu ve sınıflandırmanın işlevini açıklar.

Yirmi beşinci sınıfın kapsamı

Bu sınıf, bir yapının kurulmasında kullanılan hazır elemanları toplar. Cephe kaplama panelleri, prekast beton birimler, duvar blokları, çatı kiremitleri ve mahya elemanları, kapı ve pencere kasaları ile kanatları, panjur ve kepenk lamelleri, merdiven basamakları ve korkuluk dikmeleri, döşeme karoları, asma tavan plakaları, baca şapkaları, iskele ve kalıp birimleri bu başlık altında değerlendirilir. Sınıf alt gruplara ayrılmış olup her ürün kendi kullanım yerine en yakın alt grupta yer alır. Rehberin konusu bu ürünlerin yalnızca dış görünümüdür.

Komşu sınıflarla sınır dikkatle çizilmelidir. Yapıya bağlanan bir aydınlatma armatürü aydınlatma cihazlarına ilişkin sınıfta, banyo bataryası ve klozet sıhhi tesisata ilişkin sınıfta, iş makinesi kepçesi ise makinelere ilişkin sınıfta ele alınır. Sınıf numarası, dosyanın sicil düzenindeki yerini gösteren idari bir kayıttır ve tarama çalışmasına hizmet eder; korumanın sınırını çizmez. Sınırı, başvurudaki görsel anlatım ile bunun bilgilenmiş kullanıcıda bıraktığı genel izlenim ortaya koyar. Yanlış kodlama hakkı tek başına ortadan kaldırmaz, ancak dosyanın araştırmalarda bulunmasını ve izlenmesini güçleştirir.

Standart ölçüler ve teknik zorunluluk

Yapı elemanlarında biçim çoğu kez dışarıdan belirlenir. Modüler ölçü sistemleri, taşıyıcı hesap, yalıtım ve yangın performansı, montaj toleransları ve bağlantı detayları elemanın ana hatlarını büyük ölçüde sabitler. Bir kapı kanadının kaba ölçüleri, bir kiremidin bindirme geometrisi ya da bir asma tavan plakasının taşıyıcı profile oturma kesiti bu nedenle serbestçe seçilebilen unsurlar değildir. Teknik işlevin zorunlu kıldığı görünüm özellikleri tasarım korumasının dışında kalır; değerlendirme yalnızca tasarımcının serbest kaldığı alanda yapılır. Serbestliğin daraldığı yerde küçük farklar da belirleyici olabilir.

Bu daralma, ayırt edicilik eşiğinin nasıl okunacağını değiştirir. Serbestliğin sınırlı olduğu ürünlerde bilgilenmiş kullanıcı ayrıntıya daha dikkatli bakar; yüzey dokusu, fuga genişliği, kenar pahı, nervür düzeni, delik dizilimi ya da profil kesitinin kıvrımı genel izlenimi değiştirebilir. Buna karşılık sektörde yaygınlaşmış ve neredeyse zorunlu hâle gelmiş görünümler üzerinde tekel kurulamaz. Başvuru hazırlanırken hangi özelliklerin tercihe, hangilerinin zorunluluğa dayandığı önceden ayrıştırılırsa savunulacak alan netleşir. Bu ayrım, görsel setin hangi görünüşlerle kurulacağını da yönlendirir.

Görsel anlatımda kesit ve montajlı hâl

Yapı elemanlarında görünümün önemli bölümü montaj sonrasında ortaya çıkar. Bu nedenle görsel set yalnızca tek parçanın altı yönlü görünüşüyle sınırlı kalmamalı; elemanın yerine takıldığı hâli, ek yerlerinin okunduğu bir görünüş ve profil ürünlerde karakteristik kesit de eklenmelidir. Kiremit, panel ve karo gibi tekrar eden birimlerde birkaç birimin bir araya geldiği bir görünüş, dizilim etkisinin korunmak istenip istenmediğini açıkça gösterir. Koruma talep edilmeyen çevre unsurları kesik çizgiyle ayrılmalıdır. Görsellerin tamamı aynı tasarımı ve tutarlı bir ölçek anlayışını yansıtmalıdır.

Yapı ürünleri çoğunlukla seri hâlinde geliştirildiğinden çoklu başvuru bu alanda işlevseldir. Aranan koşul, aynı dosyadaki tasarımların aynı sınıfa girmesidir; süsleme niteliğindeki tasarımlar bakımından bu koşul aranmaz. Aynı cephe sisteminin panel, köşe profili ve kapama parçası birlikte sunulabilirken, sisteme takılan bir armatürün aynı dosyaya eklenmesi eksikliğe yol açar. Her tasarımın kendi görsel setiyle ve düzenli numaralandırmayla verilmesi, devir, lisans ve kısmi hükümsüzlük işlemlerinde hangi ürünün konu edildiğini tereddütsüz gösterir. Böylece serideki her ürünün kapsamı ayrı ayrı okunabilir kalır.

Şantiye, fuar ve katalogda kamuya sunum

İnşaat sektöründe ürün, başvurudan önce görünür hâle gelmeye elverişlidir. Yapı fuarlarındaki stant uygulamaları, bayi ve müteahhit katalogları, teknik şartname ekindeki görseller, örnek konut ve numune cephe uygulamaları, tamamlanmış şantiyelerdeki ilk montajlar, sosyal medyada paylaşılan uygulama fotoğrafları ve internet sitesindeki ürün sayfaları kamuya sunum sayılabilir. Kamuya sunulmuş bir görünüm, sonraki başvurunun yeniliğini ortadan kaldırabilir. Gizlilik yükümlülüğü altında yürütülen geliştirme çalışmaları kural olarak bu kapsamda değildir; yazılı kayıt ispat bakımından önemlidir. Tanıtım tarihlerinin kayıt altına alınması sonraki değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Yapı elemanlarında tescilli koruma beş yıl için doğar ve beşer yıllık dönemlerle en çok yirmi beş yıla kadar sürdürülür; bu takvim bir cephe panelinin ya da kapı kasasının piyasada kalma süresiyle örtüşür. Tescil alınmadığında koruma ilk kamuya sunumdan itibaren üç yıl işler ve yalnızca kopyalanmaya karşı sonuç verir. Örnek konut uygulaması veya yapı fuarındaki stant gibi kendi açıklamalarını on iki aylık hoşgörü süresi içinde başvuruya dönüştüren üretici yeniliğini korur; sonuna kadar beklendiğinde üçüncü kişilerin bağımsız başvuruları öne geçebilir.

Yapı ürünleri üreticileri için koruma planı

Koruma araçları birlikte kurgulandığında sonuç verir. Elemanın dış biçimi, yüzey dokusu ve kesit karakteri tasarım tescilinin konusudur. Ürün ailesinde tekrar eden ve kaynak gösterme işlevi kazanmış bir işaret marka korumasından yararlanabilir; marka on yıllık dönemlerle yenilenebildiğinden uzun ömürlü sistem aileleri bakımından avantaj sağlar. Bağlantı detayının, yalıtım çözümünün ya da montaj yönteminin teknik katkısı bakımından patent veya faydalı model yolu ayrıca değerlendirilir. Dış tasarım ofisiyle çalışılıyorsa hak sahipliği sözleşmede açıkça düzenlenmelidir. Bu düzenleme başvuru sahibinin belirlenmesindeki tartışmayı önler.

Cephe ve kapı sistemlerinde ihracat çoğu kez proje bazlı ilerler; koruma da hedef ülkeler seçilerek kurulur. Türkiye, tasarımların uluslararası tesciline ilişkin Lahey sisteminin tarafı olduğundan tek başvuruyla birden çok ülkede koruma talep edilebilir, hedef pazarlardaki yerel standart gereklilikleri ise ayrıca incelenir. İlk başvurudan itibaren altı aylık rüçhan hakkı, arada yayımlanan proje görsellerinin etkisini önler. Yayımlanan tasarımlara karşı üç aylık itiraz yolu bulunduğundan rakip başvurular düzenli izlenir. Tasarım hakkına tecavüz hâlinde 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu uyarınca hukuk davası açılır.

Sıkça Sorulan Sorular

Standart ölçülü bir yapı elemanı tasarım olarak tescil edilebilir mi?

Evet. Ölçü zorunluluğu tek başına engel değildir. Değerlendirme, tasarımcının serbest kaldığı alandaki biçim, doku ve kesit tercihleri üzerinden yapılır.

Cephe panelinin montajlı görünüşü başvuruya eklenmeli midir?

Eklenmesi yerinde olur. Montajlı hâl, ek yerleri ve dizilim etkisi bu ürün grubunda genel izlenimin önemli bir bölümünü oluşturur.

Yanlış Locarno sınıfı tasarımı korumasız bırakır mı?

Hayır. Sınıf idari ve araştırma amaçlı bir kayıttır. Kapsamı görsel anlatım belirler; hatalı kod yalnızca araştırma ve izlemeyi güçleştirir.