Locarno Sınıf 27: Tütün ve İlgili Malzemeler

Locarno Sınıflandırmasının yirmi yedinci sınıfı tütün ürünlerini ve bunlarla birlikte kullanılan malzemeleri kapsar. Bu rehber yalnızca söz konusu nesnelerin görünümünün tasarım olarak tescilini ele alır; kullanıma, tanıtıma veya sağlığa ilişkin hiçbir değerlendirme içermez.

Yirmi yedinci sınıfın kapsamı

Bu sınıf, tütün ürünleri ile bu ürünlerin yanında kullanılan nesnelerin biçimlerini toplar. Saklama kutuları ve tabakalar, kutu kapak ve menteşe düzenleri, çakmak gövdeleri, kül tablaları, pipolar ve pipo sapları, ağızlıklar, filtre ve kâğıt sarma aparatları, kesme ve doldurma aletleri, taşıma kılıfları bu başlık altında değerlendirilir. Sınıf alt gruplara ayrılmış olup her nesne kendi işlevine en yakın alt grupta ele alınır. Rehberin konusu bu nesnelerin yalnızca dış görünümüdür ve teknik ya da kullanım değerlendirmesi içermez.

Komşu sınıflarla sınır gözetilmelidir. Genel amaçlı bir saklama kabı ambalaj ve kaplara ilişkin sınıfta, masaüstü dekoratif bir obje süsleme eşyalarına ilişkin sınıfta, elektrikli bir ısıtma cihazının gövdesi ise ilgili cihaz sınıfında değerlendirilebilir. Sınıf numarası dosyanın sicil düzenindeki yerini gösteren idari bir kayıttır ve tarama çalışmasına hizmet eder; korumanın kapsamını çizmez. Kapsamı, başvurudaki görsel anlatım ile bunun bilgilenmiş kullanıcıda bıraktığı genel izlenim ortaya koyar. Yanlış kodlama hakkı tek başına ortadan kaldırmaz, ancak araştırmayı ve izlemeyi güçleştirir.

Görünüm koruması ile özel düzenlemenin ayrılması

Bu ürün grubunda ambalaj, etiket, işaret ve her türlü tanıtım ayrı ve sıkı bir özel düzenlemeye tabidir. Tasarım tescili yalnızca bir nesnenin görünümü üzerinde hak sağlar; bu özel düzenlemelerin yerine geçmez ve tescilli bir tasarımın piyasada aynen kullanılabileceği anlamına gelmez. Bir kutu tasarımının sicile kaydedilmiş olması, o kutunun yüzey düzeninin ilgili düzenlemeye uygun olduğunu göstermez. Bu nedenle görünüm çalışması ile uygunluk değerlendirmesi ayrı ayrı yürütülmeli ve ikisi birbirinin sonucu sayılmamalıdır.

İkinci sınır teknik zorunluluktan doğar. Kapanma güvenliği, sızdırmazlık, ısıya dayanım ve boyutsal uyum bazı hatları fiilen belirler; teknik işlevin zorunlu kıldığı görünüm özellikleri koruma dışında kalır. Değerlendirme tasarımcının serbest kaldığı alanda yapılır ve serbestliğin genişlediği yerde ayırt edicilik eşiği yükselir. Uygulamada ayırt edicilik çoğu kez gövde oranları, kesit profili, kapak eklem düzeni ve yüzey dokusu gibi somut ayrıntılarda aranır. Başvuru öncesinde hangi unsurun tercihe, hangisinin zorunluluğa dayandığı ayrıştırılmalıdır. Bu ayrım, görsel setin hangi görünüşlerle kurulacağını da belirler.

Görsel anlatımın hazırlanması

Görsel set korunmak istenen biçimi eksiksiz aktarmalıdır. Çakmak gövdesinde kesit ve yandan görünüş, kutuda kapak kapalı ve açık hâller ile menteşe bağlantısının yakın görünüşü, kül tablasında üstten görünüş ve karakteristik kesit, pipoda sap eğrisinin okunduğu profil görünüşü yararlıdır. Nesnenin üzerinde yer alan yazı ve işaretler korunmak istenmiyorsa görsellerde bunlardan arındırılmış bir sunum tercih edilmelidir. Koruma talep edilmeyen çevre unsurları kesik çizgiyle ayrılır. Görsellerin tamamı aynı tasarımı ve tutarlı bir ölçek anlayışını yansıtmalıdır.

Bu nesneler çoğu kez takım hâlinde geliştirildiğinden çoklu başvuru işlevsel olabilir. Aranan koşul, aynı dosyadaki tasarımların aynı sınıfta yer almasıdır; süsleme niteliğindeki tasarımlar bakımından bu koşul aranmaz. Aynı takımın kutusu, çakmak gövdesi ve kül tablası birlikte sunulabilirken, farklı sınıfa giren bir masa aksesuarının aynı dosyaya eklenmesi eksikliğe yol açar. Her tasarımın kendi görsel setiyle ve düzenli numaralandırmayla verilmesi, devir, lisans ve kısmi hükümsüzlük işlemlerinde hangi ürünün konu edildiğini tereddütsüz gösterir.

Kamuya sunum ve yenilik değerlendirmesi

Bu alanda görünüm, başvurudan önce üçüncü kişilerce görülebilir hâle gelebilir. Sektörel fuar ve ticaret buluşmalarındaki teşhirler, toptancı ve dağıtıcı katalogları, üretim ihalelerine sunulan numuneler, tedarikçi sunumları, kurumsal internet sitesindeki ürün sayfaları ve ihracat teklif dosyalarındaki görseller kamuya sunum olarak değerlendirilebilir. Kamuya sunulmuş bir görünüm sonraki başvurunun yeniliğini ortadan kaldırabilir. Gizlilik yükümlülüğü altında paylaşılan numuneler kural olarak bu kapsamda sayılmaz; yazılı kayıt ispat bakımından önem taşır. Tanıtım tarihlerinin kayıt altına alınması sonraki değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Toptancıya sunulan bir çakmak gövdesi ya da metal tabaka numunesi, teklif dosyasıyla birlikte üçüncü kişilerin bilgisine girer. Üreticinin kendi açıklaması sayılan bu sunum, on iki aylık hoşgörü süresi içinde başvuru yapıldığında yenilik incelemesine yansımaz. Sürenin sonunu beklemek risklidir; piyasada benzer biçimler hızla çoğalır ve üçüncü kişilerin bağımsız başvuruları öne geçebilir. Tescil edilmemiş tasarım kamuya sunumdan itibaren üç yıl boyunca ve yalnızca kopyalanmaya karşı korunur. Tescilli koruma beş yıl sürer, beşer yıllık dönemlerle en çok yirmi beş yıla ulaşır; üretim takvimi bu sürelerle birlikte kurulur.

Üreticiler için koruma planı

Koruma araçları birlikte kurgulanmalıdır. Nesnenin dış biçimi, kesit karakteri ve yüzey çözümü tasarım tescilinin konusudur. Ürün üzerinde tekrar eden ve kaynak gösterme işlevi kazanmış bir işaret marka korumasından yararlanabilir; markanın on yıllık dönemlerle yenilenebilmesi uzun ömürlü ürün aileleri bakımından avantaj sağlar. Kapanma mekanizması ya da doldurma düzeneği gibi teknik çözümler bakımından patent veya faydalı model yolu ayrıca değerlendirilir. Dış tasarım ofisiyle çalışılıyorsa hak sahipliğinin sözleşmede açıkça düzenlenmesi sonraki tartışmaları önler.

İhracatta koruma yurt içiyle sınırlı kalmamalıdır. Türkiye, tasarımların uluslararası tesciline ilişkin Lahey sisteminin tarafıdır ve tek başvuruyla birden çok ülkede koruma talep edilebilir; hedef ülkelerdeki özel düzenlemeler ayrıca incelenmelidir. İlk başvurudan itibaren altı aylık rüçhan hakkının kullanılması araya giren yayınların etkisini önler. Yayımlanan tasarımlara karşı üç aylık itiraz yolu bulunduğundan rakip başvuruların düzenli izlenmesi plana eklenmelidir. Tasarım hakkına tecavüz hâlinde izlenecek yol hukuk davasıdır. Güncel ücret TÜRKPATENT'in yayımladığı tarifeden teyit edilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Tasarım tescili ambalaj ve tanıtım düzenlemelerinin yerine geçer mi?

Hayır. Bu ürün grubunda ambalaj ve tanıtım ayrı ve sıkı bir özel düzenlemeye tabidir. Tescil, ürünün piyasada o hâliyle kullanılabileceği anlamına gelmez.

Kutu menteşesinin görünümü tasarım olarak korunabilir mi?

Teknik işlevin zorunlu kılmadığı ölçüde korunabilir. Eklem düzeninin biçim tercihine dayanan yönleri değerlendirmeye alınır.

Nesne üzerindeki yazılar görsellerde yer almalı mıdır?

Korunmak istenmiyorsa arındırılmış sunum tercih edilir. Böylece koruma yüzey yazılarına değil biçime yönelir.