Locarno Sınıf 19: Kırtasiye ve Öğretim Malzemeleri

Locarno Sınıflandırmasının on dokuzuncu sınıfı kırtasiye ve büro malzemeleri ile sanatçı ve öğretim malzemelerini kapsar. Bu rehber, ürün biçimi ile yüzey deseni arasındaki ayrımı, görsel anlatımın hazırlanışını ve sektöre uygun koruma stratejisini ele alır.

On dokuzuncu sınıfın kapsamı

Bu sınıf yazma, çizme, dosyalama ve öğretme işlerinde kullanılan ürünleri toplar. Defter ve blok notlar, dosya ve klasörler, kalemler ile kalem kutuları, silgi, cetvel ve pergel takımları, zımba ve delgeç, mürekkep hokkası, boya kalemi ve fırça kutuları, resim blokları, tuval ve şövaleler, ders tahtaları, harita ve küreler, çocuk öğretim setleri bu başlık altında yer alır. Ayrıca ambalaj dışında kalan basılı ürün yüzeylerine ilişkin desenler de bu sınıfın kapsamına girebilir. Sınıf alt gruplara ayrılmıştır ve ürün en yakın alt gruba yerleştirilir.

Komşu sınıflarla sınır kimi zaman inceleme gerektirir. Örneğin kırtasiye ürününü satışa hazırlayan karton kutu ambalaj ve kaplara ilişkin sınıfta, kalem ile birlikte satılan bez çanta ise seyahat eşyalarına ilişkin sınıfta değerlendirilir. Sınıf kodu, dosyanın hangi ürün grubunda arandığını gösteren yönlendirici bir kayıttır; korumanın çerçevesini kurmaz. Çerçeveyi başvurudaki görsel anlatım ve bunun bilgilenmiş kullanıcıda bıraktığı genel izlenim belirler. Yanlış kodlama tasarımı kendiliğinden korumasız bırakmaz, ancak dosyanın araştırmalarda bulunmasını ve rakip başvuruların izlenmesini güçleştirir.

Ürün biçimi ile yüzey deseninin ayrılması

Kırtasiye ürünlerinde iki ayrı tasarım aynı ürün üzerinde bir arada bulunabilir. Birincisi ürünün üç boyutlu biçimidir: defterin köşe yuvarlatması ve sırt çözümü, kalemin gövde kesiti ve klips biçimi, kalem kutusunun kapak profili gibi. İkincisi ürünün üzerine uygulanan iki boyutlu yüzey desenidir: kapak üzerindeki tekrar eden motif, cilt bezindeki doku, ambalajsız satılan bloğun sayfa çerçevesi gibi. Bu iki tasarım ayrı ayrı başvuruya konu edilebilir ve birbirinden bağımsız olarak yeni ve ayırt edici bulunabilir.

Ayrımın pratik sonucu vardır. Yalnızca biçim için başvuru yapıldığında, aynı biçimi farklı desenle üreten bir rakibe karşı ileri sürülecek hak biçim üzerindedir; buna karşılık desen için ayrıca başvuru yapılmışsa desenin başka ürünlere taşınması hâlinde de dayanak bulunur. Bir kalemin gövde kesiti gibi salt teknik zorunluluktan doğan çözümler koruma dışında kalır. Desende ise raport aralığı, motiflerin dizilimi ve renk düzeni serbest alanı oluşturur; serbestlik arttıkça ayırt edicilik eşiği de yükselir. Bu nedenle koleksiyon içinde hangi desenin gerçekten farklılaştığı önceden belirlenmelidir.

Görsel anlatımın hazırlanması

Görsel setin kurgusu, korunmak istenen unsura göre değişir. Üç boyutlu ürünlerde altı temel görünüşün yanında perspektif görünüş verilir; defter ve klasör gibi ürünlerde kapalı hâl ile açık hâl birlikte sunulur. Kalemlerde uç ve klips bölgesi için yakın görünüş, kalem kutusunda iç bölmeleri gösteren açık hâl yararlıdır. Yüzey deseni için ise raportun tekrarı okunacak biçimde, düz bir yüzey üzerinde ve tekrar yönü belli olacak şekilde sunulmalıdır. Renk korunmak isteniyorsa görsellerin renkli verilmesi gerekir.

Bu sınıfta çoklu başvuru sık kullanılır, çünkü kırtasiye koleksiyonları çok sayıda üründen oluşur. Tasarımların aynı sınıfta yer alması koşulu aranır; süsleme niteliğindeki tasarımlar bakımından bu koşul uygulanmaz ve farklı ürünlere uygulanabilen bir desen ailesi tek dosyada toplanabilir. Aynı koleksiyonun defteri ile dosyası birleştirilebilirken, başka sınıfa giren bir sırt çantasının aynı dosyaya eklenmesi eksikliğe yol açar. Her tasarımın kendi görsel setiyle ve düzenli numaralandırmayla verilmesi sonraki işlemlerde belirsizliği önler. Böylece devir ve lisans işlemlerinde hangi hakkın aktarıldığı tereddütsüz anlaşılır.

Sezon tanıtımı ve yenilik değerlendirmesi

Kırtasiye sektöründe koleksiyonlar okul dönemine göre planlanır ve tanıtım erken başlar. Kırtasiye ve hediyelik eşya fuarlarındaki stant sunumları, bayi kataloglarının dağıtımı, e-ticaret sayfalarında yayımlanan ürün fotoğrafları, tanıtım videoları ve sosyal medya paylaşımları kamuya sunum olarak değerlendirilebilir. Bu yollarla görünür hâle gelmiş bir desen ya da biçim, sonradan yapılan başvurunun yeniliğini tartışmalı duruma getirebilir. Gizlilik yükümlülüğü altında yapılan üretici ve bayi paylaşımları kural olarak bu kapsamda değildir; yazılı kayıt ispat bakımından değer taşır. Tanıtım tarihlerinin kayda geçirilmesi ilerideki değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Tasarım sahibinin kendi açıklamaları için on iki aylık hoşgörü süresi tanınmıştır ve bu süre içinde başvuru yapılırsa açıklama yenilik incelemesinde dikkate alınmaz. Sezon döngüsünün hızlı olduğu bu alanda süreye güvenip beklemek risklidir; üçüncü kişilerin bağımsız başvuruları öne geçebilir. Tescilsiz tasarımlara tanınan koruma kamuya sunumdan itibaren üç yıldır ve yalnızca kopyalanma hâlinde ileri sürülebilir. Tescilli koruma beş yıl sürer, beşer yıllık dönemlerle yenilenerek en çok yirmi beş yıla ulaşır. Koleksiyon takvimi ile başvuru takviminin birlikte planlanması yerinde olur.

Kırtasiye koleksiyonlarında koruma stratejisi

Bu alanda koruma araçları birbirini tamamlar. Ürün biçimi ve yüzey deseni tasarım tesciline uygundur. Koleksiyonun adı ya da ambalajda tekrar eden ve kaynak gösterme işlevi kazanmış bir işaret marka korumasından yararlanabilir; markanın süresiz yenilenebilmesi çok yıllık serilerde avantaj sağlar. Özgün bir çizim ya da illüstrasyon, ayrıca telif korumasının konusu olabilir ve bu koruma tescile bağlı değildir. Yeni bir zımba mekanizması veya kalem uç düzeneği teknik yenilik içeriyorsa patent ile faydalı model değerlendirilir.

Kırtasiye ürünlerinde kopyalama hızlı gerçekleşir ve genellikle çok sayıda satıcıya yayılır. Bu nedenle koleksiyonun en görünür ürünleri için tescilin erken alınması, izleme ve müdahale bakımından kolaylık sağlar. Türkiye, tasarımların uluslararası tesciline ilişkin Lahey sisteminin tarafıdır; ihracat yapan üreticiler tek başvuruyla birden çok ülkede koruma talep edebilir. İlk başvurudan itibaren altı aylık rüçhan hakkı, araya giren yayınların etkisini önler. Yayımlanan tasarımlara karşı üç aylık itiraz yolu bulunduğundan düzenli izleme yapılmalıdır. Güncel ücret TÜRKPATENT'in yayımladığı tarifeden teyit edilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Defter kapağındaki desen ayrı bir tasarım olarak tescil edilir mi?

Yüzey deseni, ürünün üç boyutlu biçiminden bağımsız bir tasarım olarak başvuruya konu edilebilir. Böylece desenin başka ürünlere taşınması hâlinde de dayanak bulunur.

Yüzey deseni görsellerinde nelere dikkat edilmelidir?

Raportun tekrarı ve tekrar yönü okunacak biçimde, düz bir yüzey üzerinde sunulmalıdır. Renk korunmak isteniyorsa görsellerin renkli verilmesi gerekir.

Bir okul koleksiyonunun tamamı tek başvuruda toplanabilir mi?

Tasarımların aynı sınıfa girmesi hâlinde çoklu başvuru yapılabilir. Süsleme niteliğindeki desen tasarımları bakımından bu koşul aranmaz.