Locarno Sınıf 13: Elektrik Ekipmanı Tasarımları

Locarno Sınıflandırmasının on üçüncü sınıfı elektriğin üretilmesi, dağıtılması ve dönüştürülmesinde kullanılan ekipmanı kapsar. Bu rehber, standartların yoğun olduğu bu alanda tasarım başvurusunun hazırlanışını, görsel anlatımı ve koruma seçeneklerini ele alır.

On üçüncü sınıfa giren ürün grupları

Bu sınıf, elektriğin üretilmesinden son kullanım noktasına ulaşmasına kadar geçen zincirdeki ekipmanı toplar. Jeneratörler, transformatörler, doğrultucular, akü ve pil gövdeleri, güneş panelleri, elektrik panoları ve dağıtım kutuları, sigorta üniteleri, kablolar, kablo kanalları, prizler, fişler, anahtarlar, uzatma grupları ve şarj üniteleri bu başlık altında değerlendirilir. Sınıf alt gruplara ayrılmıştır ve ürün en yakın alt gruba yerleştirilir. Buna karşılık evde kullanılan bir elektrikli süpürge ya da ütü, elektrikle çalışsa da ev eşyalarına ilişkin sınıfa girer.

Kodlamanın rolü sınırlıdır. Locarno numarası dosyanın hangi ürün grubunda kayıtlı olduğunu gösteren idari bir bilgidir; korumanın kapsamını tayin etmez. Tasarım hakkının sınırını başvuruda sunulan görsel anlatım ve bunun bilgilenmiş kullanıcı gözünde bıraktığı genel izlenim belirler. Ürünün komşu bir alt gruba yazılması hakkı kendiliğinden geçersiz kılmaz. Ancak isabetsiz kod, benzerlik araştırmalarında dosyanın bulunamamasına ve rakip başvuruların vaktinde görülememesine yol açar; bu da itiraz olanağının fiilen kaybedilmesi anlamına gelebilir. Bu nedenle kodlama, başvuru hazırlığının ihmal edilmemesi gereken bir aşamasıdır.

Standartlar, güvenlik ve teknik zorunluluk

Elektrik ekipmanında görünümün büyük bölümü standartlardan doğar. Fiş uçlarının geometrisi ve aralığı, priz yuvasının ölçüleri, ray montajı için gereken modül genişliği, topraklama noktalarının konumu, izolasyon mesafeleri ve uyarı renkleri tasarımcının seçim alanını daraltır. Yalnızca teknik işlevin zorunlu kıldığı görünüm özellikleri koruma dışında kalır. Ayrıca başka bir ürüne mekanik olarak bağlanabilmek için zorunlu olan ölçü ve biçimler bakımından da özel bir sınırlama vardır. Bu nedenle başvuruda öne çıkarılacak unsurlar standartların bıraktığı serbest alandır.

Serbest alan sanıldığından geniştir. Pano kapağının kenar profili, havalandırma deliklerinin düzeni, priz ön yüzünün çerçeve formu, anahtar tuşunun kavis ve doku tercihi, kablo yüzeyinin dokusu, şarj ünitesinin gövde silueti biçim serbestliğinin kullanıldığı noktalardır. Serbestliğin dar olduğu ürünlerde küçük ama gözle görülür farklar genel izlenimi değiştirebilirken, geniş olduğu ürünlerde eşik yükselir. Başvuru öncesinde piyasadaki yakın örneklerin toplanması, hangi ayrıntının gerçekten farklılık yarattığını gösterir ve savunmanın dayanağını hazırlar. Bu çalışma, görsel setin hangi ayrıntıyı öne çıkaracağına karar vermeyi de kolaylaştırır.

Görsel anlatımın kurgulanması

Bu ürünlerde görsel anlatımın nasıl kurulduğu korumanın sınırını doğrudan belirler. Pano ve dağıtım kutularında kapağın kapalı hâli kadar açık hâli de sunulmalı, modüler ünitelerin diziliş düzeni okunabilmelidir. Priz ve anahtar gibi yüzeye monte ürünlerde ön görünüş, yandan profil ve montaj derinliğini gösteren bir kesit görünüm yararlı olur. Kablolarda yüzey dokusunun ölçeği anlaşılmalıdır. Şeffaf kapaklarda saydamlığın nasıl gösterildiği önem taşır; koruma talep edilmeyen çevre unsurları kesik çizgiyle ayrılarak kapsam netleştirilir. Bütün görsellerin aynı ölçek anlayışıyla ve aynı tasarımı yansıtacak biçimde hazırlanması gerekir.

Bir ürün ailesindeki birden çok modelin tek dosyada toplanması mümkündür. Bunun için tasarımların aynı sınıfa girmesi aranır; süsleme niteliğindeki tasarımlar bakımından bu koşul uygulanmaz. Örneğin bir priz ile aynı seriye ait anahtar aynı çoklu başvuruda birleştirilebilirken, farklı sınıfa giren bir ölçüm cihazının aynı dosyaya eklenmesi eksikliğe yol açar. Her tasarımın kendi görsel setiyle ve düzenli bir numaralandırmayla sunulması, ileride yapılacak devir, lisans ve kısmi hükümsüzlük işlemlerinde belirsizliği önler. Görsel setlerin birbirine karışması sonradan gereksiz kapsam tartışmalarına yol açar.

Fuar, ihale ve yenilik değerlendirmesi

Elektrik sektöründe ürünler tescilden önce çoğu kez üçüncü kişilerin bilgisine sunulur. Enerji ve elektrik teknolojileri fuarlarındaki stant sunumları, teknik kataloglar, bayi eğitimleri, ihale dosyalarına eklenen çizim ve fotoğraflar, referans projelerdeki saha uygulamaları ve sosyal medya paylaşımları kamuya sunum olarak değerlendirilebilir. Kamuya sunulmuş bir görünüm sonraki başvurunun yeniliğini ortadan kaldırabilir. Gizlilik yükümlülüğü altında paylaşılan proje çizimleri ise kural olarak kamuya sunum sayılmaz; yazılı gizlilik kaydı ispat bakımından belirleyici olur. Bu nedenle tanıtım takvimi ile başvuru takviminin birlikte kurgulanması yerinde olur.

Bir pano gövdesi ya da şarj ünitesi çoğu kez ihale dosyasına konulan fotoğrafla görünür hâle gelir. Üreticinin kendi yaptığı bu sunum, on iki aylık hoşgörü süresi içinde başvuru yapıldığı sürece yenilik değerlendirmesinin dışında tutulur. Süre bir güvence sağlasa da sözleşme imzalanana kadar beklemek risklidir; aynı dönemde üçüncü kişilerin bağımsız başvuruları öne geçebilir. Tescilsiz koruma kamuya sunumdan itibaren üç yıl sürer ve yalnızca kopyalamaya karşı işler. Tescilli koruma beş yıl sürer, beşer yıllık dönemlerle en çok yirmi beş yıla ulaşır; bu takvim ürün ömrüyle birlikte planlanır.

Hangi koruma aracı öne çıkar

Elektrik ekipmanında görünüm ile teknik çözümü baştan ayırmak gerekir. Devre topolojisi, koruma rölesinin çalışma ilkesi, dönüştürücü verimini artıran bir düzenek ya da yeni bir bağlantı mekanizması patent veya faydalı model konusudur. Gövde formu, kapak profili, tuş yerleşimi ve yüzey dokusu ise tasarım tesciline uygundur. Ürün üzerinde tekrar eden ve kaynak gösterme işlevi kazanmış bir işaret marka olarak korunabilir. Bu araçlar birbirini dışlamadığından, aynı ürün için birlikte kurgulanmış bir koruma paketi genellikle daha dengeli sonuç verir.

Elektrik ekipmanında pazar çoğu zaman proje bazlı ilerler ve aynı ürün ailesi farklı ülkelerde farklı gerilim ve bağlantı seçenekleriyle satılır. Bu nedenle görünüm bir kez oturduğunda, korumanın yalnız yurt içiyle sınırlı kalması ihracat tarafını açıkta bırakır. Lahey sistemi tek bir başvuruyla birden çok ülkede koruma talep etmeye imkân verir; hangi ülkelerin bu yolla kapsanabileceği ve hangilerinde ulusal başvurunun gerekli olduğu, başvuru öncesinde güncel taraf devlet listesinden teyit edilmelidir. Rüçhan hakkının altı ay içinde kullanılması, yurt dışı başvuruların ilk başvuru tarihine dayanmasını sağlar.

Sıkça Sorulan Sorular

Standartların belirlediği fiş geometrisi tasarım korumasına konu olur mu?

Teknik işlevin zorunlu kıldığı ölçü ve geometriler koruma dışındadır. Bu zorunluluğun bıraktığı serbest alanda yapılan biçim tercihleri korumadan yararlanabilir.

İhale dosyasına eklenen çizim yeniliği ortadan kaldırır mı?

Gizlilik yükümlülüğü olmaksızın paylaşılan çizimler kamuya sunum sayılabilir. Tasarım sahibinin kendi açıklaması için tanınan on iki aylık süre içinde başvuru yapılması gerekir.

Priz ve anahtar serisini tek başvuruda toplayabilir miyim?

Her iki ürün de aynı sınıfa girdiği için çoklu başvuruda birleştirilebilir. Aynı sınıf koşulu yalnızca süsleme niteliğindeki tasarımlar bakımından aranmaz.