Locarno Sınıf 14: Kayıt ve İletişim Cihazı Tasarımı

Locarno Sınıflandırmasının on dördüncü sınıfı, bilginin kaydedilmesi, iletilmesi ve yeniden elde edilmesinde kullanılan cihazları kapsar. Bu sınıf ayrıca grafik kullanıcı arayüzleri ile ekran görüntüsü tasarımlarının başvurulduğu alandır ve kendine özgü sorunlar barındırır.

On dördüncü sınıfın kapsamı

Bu sınıf, bilginin kaydedilmesi, işlenmesi, iletilmesi ve geri alınmasında kullanılan cihazları bir araya getirir. Telefonlar, bilgisayarlar, tabletler, klavyeler ve işaretleme aygıtları, monitörler, televizyonlar, hoparlörler, kulaklıklar, yazıcılar, tarayıcılar, sunucu kabinleri, modemler, uzaktan kumandalar ve veri saklama üniteleri bu başlık altında değerlendirilir. Cihazların ekranında görüntülenen grafik kullanıcı arayüzleri, ikonlar ve düzen şemaları da aynı sınıfla ilişkilendirilir. Sınıf alt gruplara ayrılmıştır. Buna karşılık fotoğraf makineleri ve objektifler, optik cihazlara ilişkin sınıfta ele alınır.

Sınıf kodunun rolünü doğru konumlandırmak gerekir. Locarno numarası, dosyanın hangi ürün grubunda kayda geçtiğini gösteren idari bir bilgidir ve korumanın genişliğini tayin etmez. Tasarım hakkının sınırını başvuruda sunulan görsel anlatım ile bunun bilgilenmiş kullanıcı gözünde bıraktığı genel izlenim belirler. Bir ürünün komşu alt gruba yazılmış olması hakkı kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ancak isabetsiz kodlama, benzerlik araştırmalarında dosyanın görünmez kalmasına ve rakip başvuruların zamanında fark edilememesine yol açarak izleme olanağını daraltır. Bu nedenle sınıflandırma, başvuru hazırlığında ihmal edilmemesi gereken bir aşamadır.

Grafik kullanıcı arayüzü tasarımlarında özel sorunlar

Bu sınıfın kendine özgü konusu, cihazın ekranında beliren grafik kullanıcı arayüzüdür. Arayüz düzeni, ikon takımları, menü yerleşimi ve ekran görüntüsü, ürünün görünümüne ilişkin bir tasarım olarak başvuruya konu edilebilir. Ancak korunan şey görünümdür; arayüzün ardındaki yazılım kodu ile işlevsel mantık tasarım korumasının konusu değildir. Yazılımın kod düzeyindeki ifadesi telif hükümlerine tabidir. Bu ayrım, ihlal değerlendirmesinde de belirleyicidir: karşılaştırma, iki arayüzün ekranda bıraktığı görsel izlenim üzerinden yapılır. Aynı işlevin farklı bir görsel düzenle sunulması, kural olarak ayrı bir tasarım sayılır.

İkinci sorun, işlevin dayattığı yerleşim düzenidir. Kullanılabilirlik alışkanlıkları, ekran ölçüsü, dokunmatik hedef boyutları ve erişilebilirlik gerekleri arayüz tasarımcısının serbestliğini daraltır; standart hâle gelmiş yerleşimler tek başına ayırt edicilik sağlamaz. Hareketli arayüzlerde ise durum daha karmaşıktır, çünkü tasarım zaman içinde değişen bir görünümdür. Böyle bir talep için görünümün ardışık kareler hâlinde ve aralarındaki geçiş anlaşılacak biçimde sunulması gerekir. Aksi hâlde korumanın hangi hâli kapsadığı belirsiz kalır ve ihlal iddiasında kapsamın ispatı güçleşir. Bu hazırlık başvurudan önce tamamlanmalıdır.

Cihaz ve ekran görsellerinin hazırlanması

Cihaz gövdesi için ön, arka, sağ, sol, üst ve alt görünüşler ile perspektif görünüm sunulur; menteşeli ya da kayar gövdelerde açık ve kapalı hâller ayrı ayrı gösterilir. Arayüz başvurularında ise ekranda görünen düzenin tek başına verilmesi tercih edilir. Cihazın gövdesi görselde yer alacaksa, koruma talep edilmeyen bölümler kesik çizgiyle ayrılarak talep kapsamı açık biçimde sınırlandırılır. Böylece arayüz, belirli bir cihaz modeline bağlı kalmadan korunur ve farklı gövdelerde kullanıldığında da ileri sürülebilir.

Bir ürün ailesindeki birden çok tasarımın tek dosyada toplanması mümkündür. Bunun koşulu tasarımların aynı sınıfa girmesidir; süsleme niteliğindeki tasarımlar bakımından böyle bir sınırlama aranmaz. Örneğin bir cihaz gövdesi ile aynı seriye ait kumanda birleştirilebilirken, farklı sınıfa giren bir ölçüm aletinin aynı dosyaya eklenmesi eksikliğe yol açar. Her tasarımın kendi görsel setiyle ve düzenli bir numaralandırmayla sunulması, ileride yapılacak devir, lisans ve kısmi hükümsüzlük işlemlerinde belirsizliği önler. Görsel setlerin birbirine karışması sonradan gereksiz kapsam tartışmalarına yol açar.

Sürüm yayını ve yenilik değerlendirmesi

Elektronik ve yazılım alanında kamuya sunum hızlıdır. Teknoloji fuarlarındaki tanıtımlar, basın toplantıları, uygulama mağazalarında yayımlanan sürümler, açık beta testleri, tanıtım videoları, blog duyuruları ve sosyal medya paylaşımları kamuya sunum sayılabilir. Bir arayüzün kullanıcıya açılmasıyla birlikte görünüm herkesin erişimine girmiş olur ve bu durum sonraki başvurunun yeniliğini ortadan kaldırabilir. Kapalı test gruplarıyla gizlilik yükümlülüğü altında yürütülen çalışmalar ise kural olarak kamuya sunum sayılmaz; yazılı kayıt ispat bakımından önem taşır. Bu nedenle sürüm takvimi ile başvuru takviminin birlikte kurgulanması yerinde olur.

Bir kulaklık gövdesi ya da uygulama arayüzü mağazada yayımlandığı anda herkesin erişimine girer. Geliştiricinin kendi duyurusu, on iki aylık hoşgörü süresi içinde başvuru yapılırsa yenilik değerlendirmesinde dikkate alınmaz. Sürüm döngüsünün hızlı işlediği bu alanda süreye güvenip beklemek risklidir; üçüncü kişilerin bağımsız başvuruları öne geçebilir. Tescilsiz koruma kamuya sunumdan itibaren üç yıl sürer ve yalnızca kopyalamaya karşı sonuç verir. Tescilli koruma beş yıl sürer, beşer yıllık dönemlerle yenilenerek en çok yirmi beş yıla ulaşır; bu süre çoğu arayüz sürümünün ömrünü aşar.

Yazılım ve donanımda koruma stratejisi

Bu alanda koruma katmanlı kurulmalıdır. Cihazın dış görünümü ve arayüzün ekrandaki düzeni tasarım tesciline, yazılımın kod düzeyindeki ifadesi telif korumasına, ürün ve uygulama adı ile ikonun ayırt edici hâle gelmiş biçimi marka tesciline uygundur. Donanımda ya da veri işleme yönteminde teknik bir yenilik varsa patent veya faydalı model değerlendirilir. Bu araçlar birbirini dışlamaz; hangisinin öne çıkacağı, taklidin nereden geleceğine ve ürünün piyasadaki ömrüne bakılarak belirlenir. Karar başvuru öncesinde verilmeli, hangi unsurun hangi hak türüne yazılacağı yazılı bir plana bağlanmalıdır.

Uluslararası pazara açılan ürünlerde koruma Türkiye ile sınırlı tutulmamalıdır. Türkiye, tasarımların uluslararası tesciline ilişkin Lahey sisteminin tarafıdır ve tek bir başvuruyla birden çok ülkede koruma talep edilebilir. Yurt dışı başvurularda ilk başvuru tarihinden itibaren altı aylık rüçhan hakkının kullanılması, araya giren yayınların etkisini önler. Yayımlanan tasarımlara karşı üç aylık itiraz yolu bulunduğundan rakip başvuruların düzenli izlenmesi de plana eklenir. Düzenli izleme, itiraz olanağının süre geçtikten sonra fark edilmesini önler. Güncel ücret TÜRKPATENT'in yayımladığı tarifeden teyit edilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Mobil uygulamamın arayüzünü tasarım olarak tescil ettirebilir miyim?

Arayüzün ekranda görünen düzeni tasarım başvurusuna konu edilebilir. Korunan unsur görünümdür; yazılımın kod düzeyindeki ifadesi telif hükümleri kapsamında değerlendirilir.

Ekran görüntüsü başvurusunda cihaz gövdesini göstermek zorunda mıyım?

Zorunlu değildir. Gövde görselde yer alacaksa koruma talep edilmeyen bölümlerin kesik çizgiyle ayrılması, korumanın belirli bir cihaza bağlanmasını önler.

Uygulamayı yayımladıktan sonra tasarım başvurusu yapabilir miyim?

Tasarım sahibinin kendi yayını, on iki aylık süre içinde başvurulması hâlinde yeniliği ortadan kaldırmaz. Bu süre geçtikten sonra başvuru yenilik ölçütünü karşılamayabilir.