Şirket Kapanırsa Tescilli Markaya Ne Olur?

Şirketi kapatma kararı alındı ve akla markanın ne olacağı geldi. Bu sayfa, tescilli hakların tasfiyede nasıl ele alındığını, devrin neden kapanıştan önce yapılması gerektiğini ve yenileme yükümlülüğünü anlatır.

Kapanışta tescilli hakların yeri

Bir şirket kapanırken demirbaş, araç ve stok kalemleri sayılır; tescilli haklar ise çoğu zaman listeye hiç girmez. Oysa marka, tasarım, patent ve faydalı model tescilleri şirketin malvarlığına dahildir ve tıpkı bir taşınır gibi devredilebilir, satılabilir ya da lisansa konu edilebilir. Bu nedenle tasfiye kararı alınır alınmaz portföyün çıkarılması gerekir. Şirketin ticari itibarını taşıyan bir işaret, kapanıştan sonra da değerini koruyabilir; hatta kimi dosyalarda tasfiye masasındaki en kolay nakde çevrilebilir kalem odur.

Sorun, tüzel kişiliğin sona ermesiyle sicilde kayıtlı hak sahibinin ortadan kalkmasıdır. Ticaret sicilinden terkin edilmiş bir şirket adına duran tescil, devredilmediğinde kimin kullanacağı ve kimin işlem yapabileceği belirsiz kalır; sonradan yapılacak düzeltmeler hem zaman hem masraf gerektirir. Bu belirsizlik ortakların da işine yaramaz, çünkü kimse markayı fiilen kullanamaz hâle gelir. Her kapanış kendi ortaklık yapısı ve defterleriyle değerlendirilir; buradaki genel anlatım, dosyanızın ayrıca incelenmesinin yerini tutmaz. Bu yüzden karar, kapanış takvimi belirlenirken alınmalıdır.

Kapanış kararından sonraki ilk işler

Önce eksiksiz bir portföy listesi çıkarılır. Tescilli markalar, bekleyen başvurular, tescilli tasarımlar, patent ve faydalı model dosyaları, varsa lisans sözleşmeleri, alan adları ve dijital hesaplar bu listeye yazılır. Her kalem için yenileme tarihi, kapsadığı mal ve hizmetler ile sicildeki adres ve temsilci bilgisinin güncel olup olmadığı kontrol edilir. Sicilde eski adres duruyorsa gönderilen bildirimler ulaşmaz ve yenileme uyarıları kaybolur; bu da en sık rastlanan hak kaybı nedenlerinden biridir. Listenin bir sayfayı geçmemesi, kimin neyi takip edeceğinin de belirlenmesini kolaylaştırır.

Yapılmaması gerekenler de bellidir. Kapanış işlemleri sürerken yenileme ödemelerini durdurmak, korunması istenen bir markayı sessizce sona erdirir. Devir işlemini terkinden sonraya bırakmak da ciddi güçlük çıkarır; devir kararının şirket henüz hukuken varken alınıp uygulanması gerekir. Portföyü bir kalem olarak görmeyip yalnız bir markayı devretmek, geri kalanları savunmasız bırakır. Alacaklıların bulunduğu bir tasfiyede ise devir kararının, tasfiye sürecinin kendi kurallarıyla uyumlu biçimde alınması gerekir. Aksi hâlde yapılan devir sonradan tartışma konusu olabilir ve kimseye yarar sağlamaz.

Portföyü yönlendirmenin yolları

Birinci yol devirdir. Marka ve diğer tesciller ortaklardan birine, faaliyete devam edecek başka bir şirkete ya da üçüncü bir alıcıya devredilebilir; devir sicile işlendiğinde hak sahibi değişir ve koruma kesintisiz sürer. İkinci yol lisanstır: hak şirkette ya da devralanda kalırken kullanım hakkı bir başkasına tanınır. Üçüncü yol satıştır ve tasfiyede nakde ihtiyaç duyulan dosyalarda gündeme gelir. Hangi yolun seçileceği faaliyetin başka bir yapıyla devam edip etmeyeceğine ve işaretin piyasadaki ağırlığına bağlıdır. Bu üç yol birbirini dışlamaz; portföyün farklı kalemleri için farklı tercihler yapılabilir.

Bazı tescillerin korunmasında gerçekten yarar olmayabilir. Hiç kullanılmayan, artık üretilmeyen bir ürün grubuna ait ya da yenileme yükünü karşılamayan kalemler için koruma sürdürülmeyebilir. Bu da bilinçli olarak alınan bir karardır ve portföy listesi görülmeden verilemez. Hangi işaretin gerçekten kullanıldığı, bu ayıklamanın en pratik ölçütüdür. Devredilecek kalemlerle bırakılacak kalemlerin ayrılması, tasfiye bütçesini de rahatlatır. Resmî işlem ücretleri yayımlanan tarifeden teyit edilmelidir. Bu tercihlerin hiçbirinde sonuç peşinen taahhüt edilemez; karar, işletmenin gelecek planına ve portföyün gerçek kullanım durumuna bakılarak verilir.

Terkinden sonra ne değişir

Şirket sicilden silindikten sonra, adına duran tesciller bakımından hareket alanı daralır. Yenileme yapılmazsa koruma sona erer ve aynı işaret için üçüncü kişiler başvuru yapabilir; yıllarca kullanılmış bir ad böylece başkasının eline geçer. Aynı işareti kullanmaya devam eden ortaklar ise elinde tescil bulunmadan piyasada durur ve karşılarına çıkacak bir talebe karşı savunmasız kalır. Bu tablo çoğu zaman kapanıştan aylar sonra fark edilir; o aşamada elde kalan seçenekler hem az hem de masraflıdır. Erken davranmanın bedeli ise yalnız birkaç işlem yükünden ibarettir.

İşlem süreleri için tek bir rakam söylemek burada da doğru olmaz. Yapılacak işleme ve şirketin durumuna göre değişen süreler, kapanış kararı alındığı anda gecikmeden teyit edilmelidir. Buna karşılık koruma takvimi bellidir. Marka tescili on yıllık dönemler hâlinde yenilenir; tescilli tasarım beşer yıllık dönemlerle en çok yirmi beş yıla kadar korunur; patent koruması yirmi yıl, faydalı model koruması on yıldır. Ayrıca tescil kapsamındaki mal ve hizmetlerde beş yıl boyunca kesintisiz kullanmama hâlinde iptal talebiyle karşılaşılabilir.

İşaretin yeni yapıda sürmesi

Faaliyete başka bir yapıyla devam edilecekse, işaretin yeni işletme adına net biçimde kayıtlı olması gerekir. Devir yoluyla taşınan tesciller için sicildeki hak sahibi bilgisinin güncellenmesi, yeni başvuru yapılacaksa da mal ve hizmet listesinin bugünkü faaliyete göre yeniden düzenlenmesi beklenir. Kapanan şirket döneminden kalan, artık yapılmayan işlere ilişkin kalemleri taşımanın anlamı yoktur. Alan adları, sosyal medya ve pazaryeri hesapları ile kurumsal posta düzeninin de aynı anda aktarılması unutulmamalıdır. Bu geçiş yarım kalırsa, müşteri eski yapıya ulaşmaya çalışır.

Son olarak kullanım kanıtlarının saklanması önerilir. Faturalar, katalog ve tanıtım örnekleri, ambalaj görselleri ve tarihli fotoğraflar, işaretin hangi dönemde kimin tarafından kullanıldığını ileride göstermenizi sağlar; kapanış sırasında dağılan bu belgeler sonradan bulunamaz. Yeni yapı kurulduktan sonra bültenin düzenli izlenmesi, aynı işaret için yapılacak başvuruları erken aşamada görmenizi sağlar ve gerekiyorsa markada yayıma itiraz için tanınan iki aylık pencerenin kullanılmasına imkân verir. Kapanış, kurulan değerin de sona ermesi anlamına gelmek zorunda değildir.

Sıkça Sorulan Sorular

Şirket kapanınca marka kendiliğinden ortaklara mı geçer?

Böyle bir kendiliğinden geçiş beklenmemelidir. Hakların devri, tasfiye süreci içinde karara bağlanıp sicile işlenmelidir.

Kapanış sürerken yenileme ödemesi yapılmalı mı?

Korumanın sürmesi isteniyorsa yenileme yükümlülüğü devam eder. Yenilenmeyen tescilin koruması sona erer ve işaret başkalarına açılır.

Terkinden sonra devir yapmak mümkün olur mu?

Tüzel kişilik sona erdikten sonra işlem yapmak belirgin biçimde güçleşir. Devrin kapanıştan önce tamamlanması çok daha güvenlidir.