Web Sitesi Arayüzü Nasıl Korunur?

Web sitesi tasarım koruması tek bir hakla değil üç katmanla kurulur: arayüzün görünümü tasarım tesciliyle, kod ve metinler telifle, ad ile logo marka tesciliyle korunur.

Web Sitesi Tasarım Koruması Üç Katmanda Kurulur

Bir web sitesinin korunması, birbirinden ayrı üç hukuki katmanın birlikte kullanılmasıyla sağlanır. Ekranda görünen düzen, yani sayfa yerleşimi, menü mimarisi, ikon takımı ve renk kompozisyonu 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında tasarım tesciline konu olabilir. Site adı ve logo aynı kanunun marka hükümlerine, kaynak kod ile özgün metinler ise 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa dayanır.

Bu katmanların birbirinin yerine geçmediğini görmek gerekir. Marka tescili sizi başkasının aynı görünümü kopyalamasına karşı korumaz; tasarım tescili de site adının başkası tarafından kullanılmasını engellemez. Yazılım telifle korunur ama bu koruma yalnızca kodun ifade biçimine ilişkindir, arkasındaki işlevsel fikre değil. Bu nedenle korunmak istenen unsurlar baştan listelenip her biri kendi hakkıyla eşleştirilmelidir.

Şablon ve Hazır Tema Kullanımının Sınırları

Hazır tema üzerine kurulmuş bir sitede tasarım hakkı iddia etmek çoğu zaman mümkün değildir. Tasarım korumasının koşulu yenilik ve ayırt ediciliktir; binlerce kullanıcıya satılmış bir şablonun düzeni kamuya çoktan sunulmuş sayılacağından yeni kabul edilmez. Yalnızca renk ve logo değiştirilerek kurulan sitelerde korunabilir bir görünüm ortaya çıkmaz, bu durumda koruma marka ve içerik katmanına kayar.

Şablonun lisans koşulları da ayrıca okunmalıdır. Bazı lisanslar temanın tek bir alan adında kullanılmasına izin verir, bazıları müşteri projelerinde yeniden satışı yasaklar, bazıları ise kaynak gösterme yükümlülüğü getirir. Tema üzerinde yapılan özgün eklentiler, kendi yazdığınız bileşenler ve özel görseller üzerinde hak sahibi siz olursunuz; ancak bunların şablonun genel düzeninden ayrılabilir olması beklenir.

İçerik Kopyalandığında İzlenecek Yol

İçerik kopyalandığında ilk adım kaldırma talebi, dava değil. Özgün metin, fotoğraf veya video izinsiz yayımlanmışsa önce site sahibine ve barındırma sağlayıcısına yazılı bildirim yapılır; arama motorlarının ve pazaryerlerinin telif bildirim kanalları da benzer işlevi görür. Bu yollar hızlı sonuç verdiği için çoğu olayda dava açılmadan içeriğin yayından kaldırılması sağlanabilir.

Bildirimden sonuç alınamazsa hukuki yollara geçilir. Telif ihlalinde tespit, durdurma ve tazminat talepleri gündeme gelebilir; arayüz için tasarım tesciliniz varsa ihlal iddiası ayrıca tescile dayandırılır. Talebin kapsamı, kopyalanan unsurun hangi koruma katmanına girdiğine göre belirlenir. Kopyalamanın ticari ölçekte ve sistemli olduğu hâllerde ihtarname ile başlamak, karşı tarafın bilerek hareket ettiğini kayda geçirmesi bakımından da yararlıdır.

Ekran Görüntüsü ve Arşiv Kaydıyla Delil Tespiti

İnternette delil, kaybolmadan önce sabitlenmelidir. Kopyalayan sayfa fark edildiği anda tam sayfa ekran görüntüsü alınmalı, tarayıcı adres satırı, tarih ve saat bilgisi görüntüde yer almalıdır. Sayfanın kaynak kodunun ve varsa yorum satırlarının kaydedilmesi, kodun doğrudan alındığını göstermek bakımından ayrıca değer taşır. Karşı taraf içeriği kaldırdığında elinizde yalnızca bu kayıtlar kalır.

Kendi içeriğinizin yayın tarihini gösteren kayıtlar da en az ihlal delili kadar önemlidir. Yayın tarihi taşıyan içerik yönetim kayıtları, sürüm geçmişi, tasarım dosyalarının oluşturulma tarihleri ve bağımsız internet arşivi hizmetlerinin sayfa kopyaları önceliğinizi ortaya koyar. Daha güçlü bir dayanak gerektiğinde noter aracılığıyla tespit yaptırmak ya da mahkemeden delil tespiti istemek mümkündür.

Arayüz, Marka ve Alan Adının Birlikte Kurgulanması

Sağlam bir koruma kurgusu, sitenin görünen yüzünü ve arkasındaki işaretleri aynı planda ele alır. Alan adının kayıtlı olması size marka hakkı vermez; alan adı teknik bir tahsistir ve aynı ibare başkası adına tescilliyse çatışma çıkabilir. Bu nedenle önce ad ve logo için marka tescili, ardından özgün arayüz düzeni için tasarım başvurusu değerlendirilmelidir. Tasarım koruması beş yıl sürer, beşer yıllık yenilemelerle en çok yirmi beş yıla uzatılabilir. Buradaki bilgi hukuki görüş yerine geçmez.

Sıkça Sorulan Sorular

Web sitesi tasarımı tescil edilebilir mi?

Evet. Arayüzün ekranda görünen düzeni, yani yerleşim, menü mimarisi, ikon takımı ve renk kompozisyonu tasarım tesciline konu olabilir. Koşul, bu görünümün yeni ve ayırt edici olmasıdır. Yaygın olarak satılan hazır bir tema üzerine kurulmuş sitelerde yenilik koşulu karşılanmadığı için tescil beklentisi gerçekçi olmaz, koruma marka ve içerik katmanına kayar.

Sitemdeki yazıları kopyalayan siteye ne yapabilirim?

Önce delil sabitleyin: tam sayfa ekran görüntüsü, adres satırı, tarih ve sayfa kaynağı. Ardından site sahibine ve barındırma sağlayıcısına kaldırma bildirimi gönderin, arama motorunun telif bildirim kanalını da kullanın. Sonuç alınamazsa ihtarname ve dava yolu açıktır; özgün metinler tescile gerek olmadan telifle korunduğu için dayanağınız kendiliğinden doğmuştur.

Alan adını almak marka hakkı sağlar mı?

Hayır. Alan adı tahsisi teknik bir kayıttır, marka hakkı doğurmaz. Aynı ibare başkası adına marka olarak tescilliyse alan adını kullanmanız tartışmaya açılabilir. Tersi de geçerlidir: alan adınızı tescilsiz kullanmanız, üçüncü kişilerin aynı ibareyi marka olarak tescil ettirmesini kendiliğinden engellemez. Bu nedenle ad ve logo için marka başvurusu ayrıca yapılmalıdır.