Mobilya Tasarımı Tescili

Mobilya modellerinin görünümü tasarım tesciliyle korunur; koleksiyonlar çoklu başvuruyla topluca kayda alınır ve fuar öncesinde başvuru yapmak en güvenli yoldur.

Mobilya Tasarım Tescili Neyi Kapsar

Mobilya tasarım tescili, ürünün göze görünen biçimini korur; malzemenin dayanıklılığını ya da üretim yöntemini değil. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında koruma, ürünün tamamının veya bir parçasının çizgi, şekil, oran, renk, doku ve süsleme gibi özelliklerinden doğan görünümüne ilişkindir. Bir koltuğun kol biçimi, bir masanın ayak formu ya da bir dolabın kapak deseni bu kapsamda değerlendirilir.

Koruma ürünün bütününe verilebileceği gibi bir parçasına da verilebilir. Yalnızca sandalye ayağının özgün formu ya da yalnızca bir başlık detayı için ayrı tasarım başvurusu yapılabilir. Böylece rakip ürünün tamamı farklı görünse bile, ayırt edici parçanın birebir kullanıldığı hâllerde dayanak bulunur. Değerlendirme her zaman bilgilenmiş kullanıcı üzerindeki genel izlenim ölçütüne göre yapılır.

Koleksiyonlarda Çoklu Başvuru Avantajı

Bir mobilya koleksiyonundaki tüm parçalar tek bir başvuruda çoklu tasarım olarak sunulabilir. Yatak odası takımında karyola, komodin, şifonyer ve gardırop ayrı tasarımlar olarak aynı dosyada yer alır; her biri kendi kapsamıyla değerlendirilir ve kendi tescilini alır. Bu yöntem, parça parça başvuru yapmaya göre süreci sadeleştirir ve koleksiyonun tamamını aynı tarihte koruma altına alır.

Çoklu başvuruda tasarımların aynı sınıfa girmesi beklenir; bu nedenle mobilya, aydınlatma ve tekstil ürünleri çoğu zaman ayrı dosyalara bölünür. Başvuru sırasında hangi parçaların kapsama alınacağı seçilirken, koleksiyonun kimliğini taşıyan ve piyasada en çok kopyalanan modellere öncelik verilmesi yerinde olur. Her modelin ayrı tescil numarası alması, sonraki devir ve lisans işlemlerini de kolaylaştırır.

Fuar Öncesi Tanıtım ve Hoşgörü Süresi

Yeni modelleri fuarda göstermeden önce tasarım başvurusu yapmak en güvenli yoldur. Tasarım korumasında yenilik ve ayırt edicilik şartları birlikte aranır; ürün kamuya sunulduktan sonra kendi tanıtımınız bile yenilik değerlendirmesinde önünüze çıkabilir. Fuar katalogları, sosyal medya paylaşımları ve bayi sunumları da kamuya sunum sayılabileceğinden takvimin baştan planlanması gerekir.

Tasarımın tasarımcısı ya da onun izniyle kamuya sunulması hâlinde, sunum tarihinden itibaren on iki aylık hoşgörü süresi içinde yapılan başvuruda bu açıklama yenilik değerlendirmesinde dikkate alınmaz. Ancak bu süre bir güvence değil, telafi imkânıdır; aynı dönemde bir başkasının benzer tasarımı başvuruya konu etmesi hâlinde tarih sıralaması aleyhinize işleyebilir. Fuar sonrası beklemek yerine önceden başvurmak tercih edilmelidir.

Zorunlu Teknik Görünümler Korunmaz

Yalnızca teknik zorunluluktan doğan görünümler tasarım korumasının dışında kalır. Bir menteşenin oturma yeri, bir raf pimi deliğinin çapı ya da modüler bir sistemin başka bir ürüne takılmasını sağlayan birleşim noktası, biçimi zorunlu olarak belirlenen unsurlardır. Bu tür ayrıntılara tekel tanınması, sektörde standart parçaların kullanılmasını engelleyeceğinden koruma dışı bırakılır.

Buna karşılık teknik bir işlevi olan parçanın görünümünde tasarımcının seçim özgürlüğü varsa koruma mümkündür. Aynı yükü taşıyan bir masa ayağı sayısız farklı biçimde tasarlanabiliyorsa, seçilen form korunabilir. Bu ayrım, başvuru öncesinde görsellerin nasıl hazırlanacağını da belirler; korunmak istenen özgün biçim öne çıkarılmalı, standart bağlantı unsurları başvuruda vurgulanmamalıdır.

Fason Üretimde Hak Sahipliği ve Koruma Süresi

Fason üretim yaptıran işletmelerde tasarım hakkının kime ait olduğu sözleşmeyle netleştirilmelidir. Tasarımı fiilen çizen kişi tasarımcıdır; hakkın işletmeye geçmesi için hizmet ilişkisine ya da açık bir devir hükmüne dayanılması gerekir. Serbest tasarımcıyla veya kalıbı hazırlayan atölyeyle çalışılıyorsa, sipariş sözleşmesinde tasarım haklarının devredildiği yazılı olarak kayda geçirilmelidir. Tescil edilen tasarımın koruma süresi başvuru tarihinden itibaren beş yıldır ve beşer yıllık yenilemelerle en çok yirmi beş yıla kadar uzatılabilir. Buradaki bilgi hukuki görüş yerine geçmez.

Sıkça Sorulan Sorular

Mobilya koleksiyonunun tamamı tek başvuruyla tescil edilebilir mi?

Evet. Aynı sınıfa giren mobilya parçaları tek bir dosyada çoklu tasarım olarak sunulabilir. Karyola, komodin ve gardırop ayrı tasarımlar olarak değerlendirilir, her biri kendi tescilini alır. Bu yöntem süreci sadeleştirir ve koleksiyonun tamamını aynı başvuru tarihinden itibaren koruma altına alır. Farklı sınıftaki ürünler için ayrı dosya gerekir.

Fuarda sergilenen mobilya için tasarım tescili yapılabilir mi?

Tasarımın tasarımcısı ya da onun izniyle kamuya sunulması hâlinde, sunum tarihinden itibaren on iki aylık hoşgörü süresi içinde yapılan başvuruda bu açıklama yenilik değerlendirmesinde dikkate alınmaz. Yine de bu süre bir güvence değildir; aynı dönemde başkasının başvurusu tarih sıralaması bakımından sorun yaratabilir. Fuardan önce başvurmak tercih edilir.

Fason üretilen mobilyanın tasarım hakkı kime aittir?

Tasarım hakkı kural olarak tasarımı ortaya koyan tasarımcıya aittir. Hakkın sipariş veren işletmeye geçmesi için hizmet ilişkisine ya da yazılı devir hükmüne dayanılması gerekir. Serbest tasarımcı veya kalıp atölyesiyle çalışılıyorsa, sözleşmede tasarım haklarının devredildiği açıkça yazılmalıdır. Aksi hâlde üretimi yaptıran taraf hak sahibi sayılmayabilir.