Takı Tasarımı Tescili

Takı ve mücevher tasarımları görünümleri bakımından tasarım tesciliyle korunur; koleksiyonlar çoklu başvuruyla topluca kayda alınır ve tarih ispatı kolaylaşır.

Takı Tasarım Tescili Neyi Korur

Takı tasarım tescili, ürünün gözle algılanan biçimini korur; kullanılan metalin değerini ya da taşın kalitesini değil. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında koruma, ürünün tamamının veya bir parçasının çizgi, şekil, oran, doku ve süsleme gibi özelliklerinden doğan görünümüne ilişkindir. Bir yüzüğün montür formu, bir kolye ucunun silueti ya da bir bilekliğin halka düzeni bu kapsamda değerlendirilebilir.

Korumanın doğması için tasarımın yeni ve ayırt edici olması gerekir. Klasik tektaş formu ya da yaygın zincir örgüsü gibi sektörde uzun süredir kullanılan biçimler tek başına koruma sağlamaz; korunan şey, bilgilenmiş kullanıcı üzerinde farklı bir genel izlenim bırakan özgün düzenlemedir. Bu nedenle başvuru öncesinde benzer modellerin piyasada bulunup bulunmadığının araştırılması yerinde olur.

Koleksiyon Bazlı Çoklu Başvuru

Bir koleksiyondaki tüm modeller tek bir başvuruda çoklu tasarım olarak sunulabilir. Aynı temayı işleyen yüzük, kolye, küpe ve bileklik ayrı tasarımlar olarak aynı dosyada yer alır; her biri kendi kapsamıyla değerlendirilir ve kendi tescilini alır. Sezonluk üretim yapan atölyeler için bu yöntem, koleksiyonun tamamını aynı başvuru tarihinden itibaren koruma altına almanın en pratik yoludur.

Modelin farklı ölçü ve varyasyonları varsa, hangilerinin başvuruya alınacağı baştan seçilmelidir. Yalnızca taş sayısı değişen versiyonlar çoğu zaman aynı genel izlenimi verdiğinden tek tasarımla korunabilir; buna karşılık formu gerçekten değişen modeller ayrı tasarım olarak sunulmalıdır. Koleksiyonun kimliğini taşıyan ve piyasada en çok kopyalanan modellere öncelik verilmesi bütçeyi de dengeler.

El İşçiliği Ürünlerde Telif ile Tasarımın Birlikte Kullanımı

El işçiliğiyle üretilen özgün takılarda tasarım tescili ile telif koruması birlikte işletilebilir. Sanatsal nitelik taşıyan bir mücevher, sahibinin hususiyetini taşıyorsa 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında eser olarak da değerlendirilebilir. Bu durumda tescilsiz olarak doğan telif koruması ile tescile dayalı tasarım koruması aynı ürün için ayrı ayrı dayanak oluşturur.

İki korumanın pratikteki farkı ispat kolaylığındadır. Telif korumasında eserin ne zaman ve kim tarafından yaratıldığının kanıtlanması gerekir; tasarım tescilinde ise başvuru tarihi ve görseller resmî kayda geçmiş olur. Bu nedenle özgün tasarımlarda çizim aşamasındaki eskizlerin tarihli biçimde saklanması, tescille birlikte güçlü bir delil zinciri kurulmasını sağlar.

E-ticarette Kopyalanmaya Karşı Delil Hazırlığı

Çevrimiçi pazaryerlerinde taklit ürünle karşılaşıldığında ilk yapılacak iş delil toplamaktır. İlanın tamamı, satıcı bilgisi, fiyat ve ürün görselleri tarih bilgisi görünecek biçimde kaydedilmelidir. Pazaryerlerinin fikri mülkiyet bildirim kanalları tescil belgesi istediğinden, elinde tescili bulunan hak sahibi ilanın kaldırılmasını çok daha hızlı sonuçlandırabilir.

Delil hazırlığı yalnızca ihlal anıyla sınırlı değildir. Kendi ürünlerinizin ilk yayına girdiği tarihler, katalog ve sosyal medya paylaşımları da düzenli biçimde arşivlenmelidir. Tescilsiz tasarım koruması kamuya ilk sunumdan itibaren üç yıl sürer ve yalnızca kopyalamaya karşı işler; bu nedenle ilk sunum tarihinin belgelenebilir olması, tescil bulunmayan modellerde tek dayanak hâline gelebilir.

Ayar Damgası, Marka ve Tasarımın Birlikte Kurgulanması

Takı sektöründe ayar damgası, marka ve tasarım tescili birbirinin yerine geçmez. Ayar damgası ürünün maden içeriğine ilişkin bir işaretlemedir ve tasarım hakkı doğurmaz. Atölyenizin adı ve logosu marka tesciliyle, ürünlerin görünümü ise tasarım tesciliyle korunur; ikisi birlikte kullanıldığında hem kaynak gösterme hem de biçim koruması sağlanır. Tasarım koruması başvuru tarihinden itibaren beş yıl sürer ve beşer yıllık yenilemelerle en çok yirmi beş yıla kadar uzatılabilir. Marka ise onar yıllık dönemlerle süresiz yenilenebilir. Buradaki bilgi hukuki görüş yerine geçmez.

Sıkça Sorulan Sorular

Takı koleksiyonunun tamamı tek başvuruyla tescil edilebilir mi?

Evet. Aynı sınıfa giren takı modelleri tek dosyada çoklu tasarım olarak sunulabilir. Yüzük, kolye ve küpe ayrı tasarımlar sayılır, her biri kendi tescilini alır. Bu yöntem sezonluk koleksiyonlarda süreci sadeleştirir ve tüm modelleri aynı başvuru tarihinden itibaren korumaya alır. Yalnızca taş sayısı değişen varyasyonlar çoğu zaman tek tasarımla karşılanabilir.

El yapımı takı telif hakkıyla korunur mu?

Sanatsal nitelik taşıyan ve sahibinin hususiyetini yansıtan bir takı, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında eser olarak değerlendirilebilir. Telif koruması tescile bağlı değildir, üretimle birlikte doğar. Ancak yaratım tarihinin ispatı zor olduğundan, tasarım tesciliyle birlikte yürütülmesi delil bakımından çok daha güçlü bir zemin sağlar.

Takı tasarımım kopyalanırsa ne yapmalıyım?

Önce delil toplanmalıdır. İlan sayfası, satıcı bilgisi ve ürün görselleri tarih görünecek biçimde kaydedilmelidir. Tesciliniz varsa pazaryerinin fikri mülkiyet bildirim kanalı üzerinden ilanın kaldırılması istenebilir, ayrıca ihtar ve dava yolları açıktır. Tescil yoksa tescilsiz tasarım koruması gündeme gelir, ancak yalnızca kopyalamaya karşı ve daha kısa süreyle işler.