Tasarım Tescili Hakkında Yanlış Bilinenler

Tasarım tescilinde hatalar çoğunlukla zamanlama ve görselde yapılır. Sık karşılaşılan beş yanılgıyı ve doğrusunu adım adım açıklıyoruz.

Piyasaya Sürdükten Sonra Süre Sınırsız Değildir

Ürünü piyasaya sürdükten sonra istenildiği zaman tasarım başvurusu yapılamaz; kamuya sunum tarihinden itibaren on iki aylık bir hoşgörü süresi vardır ve bu süre geçtikten sonra yenilik ortadan kalkar. Hoşgörü süresi bir hak değil, telafi imkanıdır: fuarda sergilenen, kataloğa giren ya da satışa çıkan bir tasarım için başvuru penceresinin açık kaldığı sınırlı bir aralıktır ve uzatılması mümkün değildir.

Bu nedenle lansman takvimi ile başvuru takvimi birlikte kurulmalıdır. En sağlıklı yol, tasarımı kamuya sunmadan önce başvuruyu yapmaktır; bu mümkün değilse ilk sunum tarihinin belgelenmesi ve on iki aylık pencerenin takvime işlenmesi gerekir. Sosyal medya paylaşımı, ön sipariş sayfası ve bayi tanıtımı da kamuya sunum sayılabildiğinden, ekip içinde paylaşım kurallarının önceden netleştirilmesi yerinde olur.

Tasarım Tescili İşlevi Değil Görünümü Korur

Tasarım tescili ürünün nasıl çalıştığını korumaz; koruma, ürünün görünümüne yani çizgi, şekil, renk, doku ve malzeme gibi görsel özelliklerin oluşturduğu bütüne ilişkindir. Bir mekanizmanın çalışma prensibi, teknik etkisi ya da üretim yöntemi bu kapsamın dışında kalır. Görünümü doğrudan teknik zorunluluktan doğan, yani başka türlü tasarlanması mümkün olmayan unsurlar da tasarım korumasından yararlanamaz.

Bu ayrımı görmezden gelen işletmeler, kendilerini korunmadığı sanılan bir noktada bulur. Yeni bir çözüm geliştirildiğinde soru şudur: benzersiz olan görünüm mü, yoksa çalışma biçimi mi? Görünüm ise tasarım tescili, teknik çözüm ise patent ya da faydalı model yolu doğru araçtır. Çoğu üründe ikisi birlikte kullanılır ve tasarım ile teknik koruma birbirini tamamlayan iki ayrı katman olarak kurgulanır.

Kötü Görsel, Korumanın Kapsamını Daraltır

Başvuruya eklenen görselin kalitesiz olması önemsiz bir ayrıntı değildir; tasarım korumasının sınırını başvuruda yer alan görsel anlatım belirler. Görünmeyen bir detay korunmuş sayılmaz, hatalı gösterilen bir çizgi ise koruma kapsamını istenmeyen biçimde daraltır. Bu nedenle görsellerin net, gölgesiz, tutarlı ve ürünü tüm gerekli yönlerden gösterecek biçimde hazırlanması gerekir.

Tek bir açıdan çekilmiş, arka planı karışık bir fotoğraf çoğu dosyada yetersiz kalır. Farklı görünüşler arasında ölçü ve oran tutarlılığı aranır; bir görünüşte bulunan bir unsurun diğerinde kaybolması itiraz ve hükümsüzlük tartışmalarında zayıflık yaratır. Korunmak istenmeyen çevre unsurların gösterim biçimi de baştan kararlaştırılmalıdır. Görsel hazırlığı, dosyanın en çok emek isteyen ve sonucu en çok etkileyen aşamasıdır.

Tescilsiz Koruma Tescille Aynı Şey Değildir

Tescilsiz tasarım koruması tescille aynı sonucu doğurmaz; süresi kamuya ilk sunumdan itibaren üç yıldır ve yalnız taklit edilmiş olma haline karşı ileri sürülebilir. Tescilli tasarımda ise koruma beş yıllık dönemler halinde yenilenerek en çok yirmi beş yıla kadar sürdürülebilir ve tescil belgesi hakkın varlığını doğrudan gösterir. Aradaki fark özellikle ispat aşamasında kendini belli eder.

Bir başka yaygın yanlış, tek bir başvuruda sınırsız sayıda tasarımın yer alabileceğidir; çoklu başvuru imkanı vardır ancak sayı ve kapsam bakımından kurallara tabidir ve her tasarım ayrıca değerlendirilir. Ürün ailesi bir arada başvuruya konu edildiğinde dosya yönetimi kolaylaşır; buna karşılık aynı dosyadaki bir tasarımın akıbeti diğerlerinden bağımsızdır. Bu yapı baştan planlanmalıdır.

Tasarımda Zamanlama ve Görsel Her Şeyi Belirler

Tasarım korumasında sonucu belirleyen iki unsur zamanlama ve görsel anlatımdır. Kamuya sunumdan sonraki on iki aylık hoşgörü süresi bir hak değil telafi imkanıdır; en sağlıklısı sunumdan önce başvurmaktır. Koruma görünüme ilişkindir, işlevi kapsamaz ve kapsamı başvurudaki görsellerle çizilir. Tescilsiz koruma üç yılla ve taklit haliyle sınırlıyken, tescilli tasarım beş yıllık dönemlerle en çok yirmi beş yıla kadar sürdürülebilir. Bu farkları bilerek kurulan bir plan, sonradan telafi edilemeyen kayıpları önler.

Sıkça Sorulan Sorular

Ürünü sattıktan sonra tasarım tescili yapabilir miyim?

Sınırlı bir süreyle evet. Kamuya sunum tarihinden itibaren on iki aylık hoşgörü süresi içinde başvuru yapılabilir. Bu süre geçtikten sonra tasarım yeni sayılmaz ve başvuru yapılsa dahi hükümsüzlük riski taşır. Fuarda sergileme, sosyal medya paylaşımı ve ön satış da kamuya sunum sayılabildiğinden ilk sunum tarihinin belgelenmesi önemlidir.

Tasarım tescili ürünün çalışma sistemini korur mu?

Korumaz. Tasarım tescili ürünün görünümünü, yani şekil, çizgi, renk ve doku gibi görsel özelliklerin oluşturduğu bütünü korur. Çalışma prensibi, teknik etki ve üretim yöntemi bu kapsamın dışındadır ve gerekiyorsa patent ya da faydalı model yoluyla değerlendirilir. Çoğu üründe iki koruma birlikte kurgulanır.

Tescilsiz tasarım koruması kaç yıl sürer?

Tescilsiz koruma, tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten itibaren üç yıldır ve yalnız taklit edilmiş olma haline karşı ileri sürülebilir. Tescilli tasarımda ise koruma beş yıllık dönemler halinde yenilenerek en çok yirmi beş yıla kadar sürdürülebilir. Tescil ayrıca hakkın varlığını ve tarihini ispat kolaylığı sağlar.