İhracatta Tasarım Koruması

Tasarım koruması ülkeseldir; Türkiye tescili yurt dışında kendiliğinden geçerli olmaz. İhracat yapılan her pazarda ayrı tescil gerekir.

Koruma Ülkeseldir: Türkiye Tescili Sınırda Biter

Tasarım koruması ülkeseldir; Türkiye tescili yalnız Türkiye sınırları içinde hüküm doğurur. İhracatçının en sık düştüğü yanılgı, elindeki tescil belgesinin yurt dışındaki taklitlere karşı da kullanılabileceğini varsaymaktır. Ürün hedef pazarda kopyalandığında ilk sorulan soru o ülkede geçerli bir hakkın bulunup bulunmadığıdır ve cevap olumsuzsa müdahale imkânı büyük ölçüde ortadan kalkar.

Türkiye tescilinin yurt dışındaki asıl işlevi farklıdır: rüçhan hakkı sağlar. İlk başvurudan sonra tanınan süre içinde başka ülkelere yapılan başvurular ilk başvuru tarihinden yararlanır. Bu süre kaçırıldığında ürün çoktan kamuya sunulmuş olacağından yenilik şartı zedelenir. Bu nedenle ihracat planı olan bir üründe Türkiye başvurusu, hedef pazar başvurularının takvimini belirleyen çıpa olarak görülmelidir.

Hangi Ülkelerde Tescil Alınmalı

Her ülkede tescil almak gerekli değildir; seçim ölçütlere bağlanmalıdır. Belirleyici olan dört soru vardır: ürünün hangi pazarlarda satıldığı ve satılacağı, üretimin nerede yapıldığı, taklidin hangi ülkeden çıktığı ve dağıtımın hangi ülke üzerinden geçtiği. Yalnız satış yapılan ülkeler değil, kopyanın üretildiği ve aktarıldığı ülkeler de listeye girmelidir; aksi hâlde kaynak açık kalır.

Bölgesel sistemler seçimi kolaylaştırır. Avrupa Birliği tasarımı tek bir tescille üye ülkelerin tümünde koruma sağladığından, Avrupa pazarına çalışan ihracatçı için tek tek ülke başvurusundan daha verimli bir yol sunar. Buna karşılık her pazar aynı yapıda değildir; bazı ülkelerde inceleme daha ayrıntılıdır, bazılarında ise koruma yenilenmediğinde erken sona erer. Ülke listesi bu farklar gözetilerek kurulmalıdır.

Lahey Sistemi ile Çok Ülkeli Başvuru

Lahey Sistemi, tek bir başvuruyla birden çok ülkede tasarım tescili istemeyi mümkün kılar. Başvuru sahibi tek dosya, tek dil ve tek işlem üzerinden hedef ülkeleri belirtir; her ülke kendi mevzuatına göre değerlendirmesini yapar. Birden çok tasarımın aynı başvuruda toplanabilmesi, ürün ailesi ya da koleksiyon çıkaran işletmeler için işlem yükünü belirgin biçimde azaltır. Takip de tek merkezden yürütülür.

Sistemin sağladığı kolaylık, korumanın her ülkede otomatik doğacağı anlamına gelmez. Belirtilen ülkelerden herhangi biri kendi incelemesi sonucunda ret kararı verebilir; bu durumda o ülke bakımından ayrı bir süreç yürütülür. Ayrıca yenileme takibi tek merkezden yapılsa da sürenin kaçırılması tüm ülkelerde hak kaybı doğurur. Sistem, ülke seçiminin yerine geçmez; yalnız seçimin uygulanmasını kolaylaştırır.

Kamuya Sunum ve Hoşgörü Süresi Ülkeden Ülkeye Değişir

Tasarımın korunabilmesi yeniliğe bağlıdır; ürün başvurudan önce kamuya sunulmuşsa yenilik zedelenir. Bu sertliği yumuşatmak için tanınan hoşgörü süresi, tasarımcının kendi açıklamasından sonra belirli bir süre içinde başvuru yapmasına imkân verir. Türkiye bakımından bu süre on iki aydır. Ancak sürenin varlığı ve uzunluğu ülkeden ülkeye değişir; bazı ülkelerde hiç tanınmaz veya çok dar uygulanır.

Bu farklılık ihracatçı için doğrudan risk demektir. Ürünü Türkiye pazarında tanıtıp bir yıl sonra yurt dışına yönelen işletme, hoşgörü süresi tanımayan bir ülkede tescil alamayabilir. Kamuya sunum sayılan hâller de geniştir: fuarda sergileme, katalog dağıtımı, sosyal medya paylaşımı, bayi sunumu ve internet sitesinde yayın bunlara girer. Bu nedenle ilk paylaşımdan önce başvuru sırası kurulmalıdır.

Fuar Öncesinde Başvuru Yapılmayan Tasarım Korunamaz

İhracatta tasarım kaybının en yaygın sebebi, başvurunun fuardan sonraya bırakılmasıdır. Ürün stantta sergilendiği anda dünyanın her yerinden görülebilir hâle gelir; hoşgörü süresi tanımayan ülkelerde koruma imkânı o gün kapanır ve rakip aynı tasarımı kendi adına tescil ettirebilir. Doğru sıra basittir: fuar takvimi belirlenir, sergilenecek ürünler için Türkiye başvurusu yapılır, rüçhan süresi içinde hedef pazarlar için Lahey Sistemi ya da doğrudan ülke başvurusu tamamlanır. Sonra stant tasarımı konuşulmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Türkiye tasarım tescili yurt dışında geçerli mi?

Hayır. Tasarım koruması ülkeseldir ve Türkiye tescili yalnız Türkiye sınırları içinde hüküm doğurur. Yurt dışındaki taklide karşı hareket edebilmek için o ülkede geçerli bir hak gerekir. Türkiye başvurusunun yurt dışındaki işlevi, tanınan süre içinde yapılacak yabancı başvurulara rüçhan hakkı sağlamaktır.

Lahey Sistemi ile tasarım başvurusu nasıl yapılır?

Lahey Sistemi tek bir başvuruyla birden çok ülkeyi hedeflemeye imkân verir. Başvuru sahibi tek dosya üzerinden ülkeleri belirler ve birden çok tasarımı aynı dosyada toplayabilir. Her ülke kendi mevzuatına göre inceleme yapar; ret kararı çıkan ülkelerde süreç ayrıca yürütülür. Yenileme tek merkezden takip edilir.

Fuarda sergilenen ürün için tasarım tescili alınabilir mi?

Türkiye bakımından on iki aylık hoşgörü süresi içinde başvuru yapılabilir. Ancak bu süre her ülkede tanınmaz veya daha dar uygulanır; hoşgörü tanımayan pazarlarda sergileme yeniliği ortadan kaldırır. Bu yüzden fuar öncesinde başvuru yapmak, sonrasında hoşgörü süresine güvenmekten çok daha güvenli bir yoldur.