Saat Tasarımının Korunması

Bir saatte tasarım üç katmanda yaşar: kadranın düzeni, kasanın formu ve kordonun biçimi. Bağımsız saat markaları için bu katmanları ayrı ayrı tanımlamak, taklitçinin yalnızca kadranı veya yalnızca kasayı kopyaladığı durumlarda hangi dayanağa sahip olacağınızı belirler.

Kadran: saatin yüzü

Bir saat markasının tanınırlığı çoğu zaman kadranından gelir. Saat işaretlerinin biçimi ve yerleşimi, akrep ve yelkovanın formu, alt kadranların konumu, tarih penceresinin yeri ve kadran yüzeyindeki doku, bir bakışta markayı tanıtır. Bağımsız bir saat tasarımcısının geliştirdiği, saat işaretlerinin yerine küçük geometrik çentikler kullanan ve kadranın alt yarısını dokulu bir yüzeyle ayıran bir kadran düzeni, yeni ve ayırt edici ise 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında tasarım olarak tescil edilebilir. Kadran, saatin bütününden bağımsız olarak iki boyutlu bir tasarım veya parça tasarımı olarak da başvuruya konu edilebilir.

Kadran tasarımında bazı unsurlar işlevden doğar. Saatin okunabilmesi için on iki konumun belirtilmesi, akrep ve yelkovanın merkezden dönmesi, kronograf fonksiyonları için alt kadranların bulunması gibi. Bu unsurların varlığı değil, nasıl biçimlendirildiği korunur. Bilgilenmiş kullanıcı, yani saatlere ilgi duyan ve pek çok modeli bilen bir kullanıcı, kadran düzenindeki farkları dikkatle değerlendirir. Bu nedenle korumanın gücü, kadranınızı piyasadaki yaygın düzenlerden ayıran özgün tercihlere bağlıdır. Kadrandaki marka adı ve logo ise tasarımdan çok marka hukukunun alanına girer ve ayrıca tescil edilmelidir; iki koruma birbirini tamamlar.

Kasa, taç ve kulplar

Saat kasası, kadranı çevreleyen ve bileğe oturan üç boyutlu gövdedir. Kasanın yuvarlak, yastık biçimli veya köşeli olması, bezelin kalınlığı ve dokusu, tacın konumu ve biçimi ile kordonun bağlandığı kulpların formu, saatin genel görünümünü belirler. Kasa formu, kadrandan bağımsız olarak ayrıca korunabilir. Bu yaklaşım, aynı kasayı farklı kadranlarla kullanan markalar için özellikle önemlidir; rakip farklı bir kadran kullansa bile kasanın özgün formunu kopyalıyorsa, kasa tasarımı üzerinden dayanak elde edilebilir. Başvuruda kasanın önden, yandan ve arkadan görünümleri, kulpların eğimini ve tacın konumunu net biçimde göstermelidir.

Kasada da teknik ile estetik ayrımı önemlidir. Su geçirmezlik için gerekli contalar, vidalı arka kapak mekanizması veya kordon pimlerinin geçtiği delikler teknik unsurlardır ve tasarımın koruma konusunu oluşturmaz. Saatin içindeki mekanizma, yani hareket, ise tamamen teknik bir konudur; yenilik ve buluş basamağı gibi şartları sağlıyorsa patent veya faydalı model ile korunabilir. Ancak şeffaf bir arka kapaktan görünen mekanizma süslemeleri veya iskelet saatlerde kadranın yerini alan görünür mekanizma düzeni, görünümün bir parçası olarak tasarım değerlendirmesine girebilir. Bu sınırın nerede çizileceği, her saatin yapısına göre ayrıca belirlenmelidir.

Kordonlar ve değiştirilebilir parçalar

Saat kordonları, özellikle değiştirilebilir kordon sistemleri yaygınlaştıkça ayrı bir pazar haline gelmiştir. Kordonun formu, halkaların biçimi, tokanın tasarımı ve kasaya bağlanma noktasındaki geçiş parçası, ayrı ayrı tasarım konusu olabilir. Metal bir kordonun özgün halka düzeni veya deri bir kordonun kendine özgü dikiş deseni, saatten bağımsız olarak korunabilir. Değiştirilebilir kordon sistemlerinde ise kordonun kasaya takılmasını sağlayan bağlantı yapısı, mekanik uyum için zorunluysa korunmayabilir. Ancak modüler sistemler için Kanun'un tanıdığı özel imkânın uygulanıp uygulanamayacağı somut ürün üzerinden değerlendirilmelidir. Toka ve katlanır kilit gibi küçük parçaların da ayrı görsellerle gösterilmesi, parça bazında taklitlere karşı işe yarar.

Akıllı saatlerin yaygınlaşmasıyla birlikte, akıllı saat kasalarına uyumlu kordon ve kılıf üreten firmalar da çoğalmıştır. Bu firmalar için hem kendi tasarımlarını koruma hem de başkasının tasarımını ihlal etmeme meselesi birlikte gündeme gelir. Uyumlu bir kordonun bağlantı noktası zorunlu olarak orijinal ürünle uyumlu olmalıdır; ancak kordonun görünen formu orijinal kordonun birebir kopyasıysa sorun doğabilir. Akıllı saat ekranında görünen kadran tasarımları ise grafik arayüz olarak ayrıca değerlendirilebilir. Bu konuda saat ve ölçüm aletleri sınıfı hakkında genel bilgiler yol gösterici olabilir; somut ürününüz için ise ayrıca değerlendirme gerekir.

Duvar ve masa saatleri, lansman ve kitle fonlama

Saat tasarımı yalnızca kol saatlerinden ibaret değildir. Duvar saatleri, masa saatleri ve çalar saatler, ev dekorasyonunun bir parçası olarak tasarımcıların yaratıcılığına geniş bir alan sunar. Bir tasarım stüdyosunun ürettiği, rakamların yerine duvara ayrı ayrı yapıştırılan ahşap çubuklardan oluşan bir duvar saati veya küp biçiminde bir masa saati, tasarım olarak korunabilir. Bu ürünlerde tasarım özgürlüğü kol saatlerine göre çok daha geniştir ve özgün formlar daha belirgin bir koruma alanı sağlayabilir. Dekoratif saatler aynı zamanda uygulamalı sanat eseri olarak telif korumasından da yararlanabilir.

Bağımsız saat markalarının önemli bir kısmı, ilk koleksiyonlarını kitle fonlama platformları üzerinden tanıtır. Kampanya sayfasında paylaşılan görseller ve prototip fotoğrafları, tasarımı kamuya sunar. Başvurunun kampanya yayına girmeden önce yapılması, yenilik açısından en güvenli yoldur. Tasarımcının kendi açıklamasından sonra tanınan istisna süresi kısa ve hak düşürücü olabilir, gecikmeden teyit edilmelidir. Kampanyanın uluslararası destekçilere ulaşacağı düşünülürse, Türkiye'deki başvurudan itibaren 6 ay içinde rüçhan hakkıyla hedef pazarlarda başvuru yapmak da planlanmalıdır. Kampanya takvimi ve başvuru stratejisi, markanın hedef pazarlarına göre somut olarak birlikte kurulmalıdır.

Saatinizi katman katman koruyun

Saat tasarımında korumanın başarısı, kadranı, kasayı ve kordonu ayrı ayrı değerlendirmekten geçer. Her katmandaki özgün tercihleri belirleyin, teknik mekanizmaları tasarım başvurusunun odağından çıkarın, kadrandaki logo ve marka adını ayrıca tescil ettirin ve lansman takviminizi başvuru tarihine göre planlayın. Böylece taklitçi hangi katmanı kopyalarsa kopyalasın, elinizde o katmanı kapsayan bir dayanak bulunur ve hızlı harekete geçme imkânınız olur. Yeni koleksiyonlarda bu değerlendirmeyi tekrarlamak yeterlidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Saatimin sadece kadranını tasarım olarak tescil ettirebilir miyim?

Evet, kadran saatin bütününden bağımsız olarak tasarım başvurusuna konu edilebilir. Saat işaretlerinin biçimi, alt kadranların yerleşimi ve yüzey dokusu gibi özgün unsurlar korumanın temelini oluşturur. Kadrandaki marka adı ve logo ise ayrıca marka olarak tescil edilmelidir.

Saat mekanizması tasarım tesciliyle korunur mu?

Hayır, saatin iç mekanizması teknik bir çözümdür ve tasarım korumasının konusu değildir. Şartları sağlıyorsa patent veya faydalı model ile korunabilir. Ancak şeffaf arka kapaktan veya iskelet kadrandan görünen mekanizma süslemeleri görünümün parçası olarak tasarım açısından değerlendirilebilir.

Akıllı saatlere uyumlu kordon üretmek tasarım ihlali olur mu?

Bağlantı noktasının orijinal ürünle uyumlu olması zorunludur ve bu unsurlar kural olarak korunmaz. Ancak kordonun görünen formu tescilli bir kordonun birebir kopyasıysa ihlal söz konusu olabilir. Özgün bir kordon tasarımı geliştirmek ve satıştan önce benzer tescilleri araştırmak, bu riski önemli ölçüde azaltır.