Bize ulaşın! 0535 664 07 63 ✉ [email protected]

Ortak Marka Kullanıcısı Taklitçiye Tek Başına Dava Açabilir mi?

Kooperatif ya da birlik adına tescilli ortak markayı kullanan bir üretici, pazarda taklit ürün gördüğünde yönetimin karar almasını beklemek zorunda mı? Kanun bu soruya açık bir cevap veriyor.

Kısa Cevap

Evet. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.32/4'e göre ortak markayı kullanmaya yetkili olan gruba dâhil işletmeler tek başına dava açmaya yetkilidir. Bir kooperatif ya da birlik adına tescilli ortak markayı kullanan üye işletme, taklide karşı diğer üyelerin veya marka sahibinin birlikte hareket etmesini beklemek zorunda değildir. Bu yetkinin dayanağı, teknik şartnamede belirlenen kullanım yetkisidir.

  • Tek başına dava hakkı, gruba dâhil ve kullanmaya yetkili işletmelere tanınmıştır.
  • Kullanım yetkisi ve üyelik şartları teknik şartnamede yazılıdır; davadan önce kontrol edin.
  • Tescil ve vazgeçme için ise gruptaki tüm işletmelerin birlikte hareket etmesi gerekir.
Dayanak: 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.32, 31, 148, 149, 156, 158

Ortak Marka Kimin Adına, Kim Kullanıyor?

SMK m.31/3'e göre ortak marka, üretim veya ticaret ya da hizmet işletmelerinden oluşan bir grup tarafından kullanılan işarettir. m.31/4 bu markanın işlevini açıklar: Gruptaki işletmelerin mal veya hizmetlerini diğer işletmelerin mal veya hizmetlerinden ayırt etmeye yarar. Yani tek bir işletmenin değil, bir topluluğun ortak kimliğidir.

Ortak markanın kurallarını teknik şartname belirler. m.32/1'e göre teknik şartnamenin başvuruyla birlikte sunulması zorunludur. m.32/3'e göre ortak marka teknik şartnamesi; ortak markayı kullanmaya yetkili işletmeleri, bu işletmelerin oluşturduğu topluluğa üyelik şartlarını, markanın kullanım şartlarını ve varsa müeyyideleri belirler.

Aynı fıkra önemli bir dengeyi de kurar: Ortak markanın tescili ve ortak marka hakkından vazgeçilmesi için gruba dâhil işletmelerin tümü birlikte hareket eder. Markanın varlığını ilgilendiren kararlarda birlik aranırken, markanın korunması için açılacak davalarda kanun farklı bir yol seçmiştir.

Tek Başına Dava Hakkı Kime Tanınıyor?

m.32/4 şöyle der: "Ortak markayı kullanmaya yetkili olan gruba dâhil işletmeler tek başına dava açmaya yetkilidir." Hükümde iki unsur vardır. İşletme gruba dâhil olmalı ve ortak markayı kullanmaya yetkili olmalıdır. Bu iki unsurun varlığı teknik şartnameye ve üyelik kayıtlarına bakılarak gösterilir.

Gruba hiç dâhil olmamış ya da şartnameye göre kullanma yetkisi bulunmayan bir işletme bu fıkraya dayanamaz. Dava açmayı düşünen üye işletmenin önce kendi konumunu belgelemesi bu yüzden ilk iştir: Üyelik belgesi, şartnamedeki kullanım yetkisi ve markayı fiilen kullandığını gösteren kayıtlar dosyanın temelini oluşturur.

Bu hüküm, lisans alanların dava hakkından belirgin biçimde ayrılır. m.158/2'ye göre inhisari olmayan lisans alan, dava açma hakkı sözleşmede açıkça sınırlandırılmamışsa önce hak sahibinden dava açmasını ister; hak sahibi kabul etmez veya bildirimden itibaren üç ay içinde dava açmazsa kendi adına dava açabilir. Ortak markayı kullanmaya yetkili üye işletme için kanun böyle bir ön bildirim ve bekleme süresi öngörmemiştir.

Örnek: Kooperatif Markasıyla Satılan Pekmez

Bir ilçedeki pekmez üreticileri bir kooperatif kurmuş ve kooperatif adına ortak marka tescil ettirmiş. Teknik şartnameye göre markayı yalnızca kooperatife üye ve şartnamedeki üretim kurallarına uyan işletmeler kullanabiliyor. Üyelerden biri, bir pazaryerinde kooperatifle hiçbir ilgisi olmayan bir satıcının aynı markayla pekmez sattığını görüyor.

Kooperatif yönetimi toplantı tarihini sürekli erteliyor; bazı üyeler de dava masrafına katılmak istemiyor. m.32/4 sayesinde markayı kullanmaya yetkili bu üye işletme, yönetimin veya diğer üyelerin kararını beklemeden taklitçiye karşı dava açabilir.

Satıcı "kooperatiften izin aldım" derse ne olur? m.148/7'ye göre ortak marka için lisans verilmesi sicile kayıt hâlinde geçerlidir. Bu nedenle satıcının iddiası, marka sicilinde kayıtlı bir lisansla desteklenip desteklenmediğine bakılarak sınanabilir. Sicilde lisans kaydı yoksa, ortak marka bakımından geçerli bir lisanstan söz edilemez.

Hangi Kullanımlar Taklit Sayılır?

Dava açmadan önce karşı tarafın yaptığı işin marka hakkına tecavüz oluşturup oluşturmadığına bakılmalıdır. SMK m.29/1-a, marka sahibinin izni olmaksızın markayı m.7'de belirtilen biçimlerde kullanmayı; m.29/1-b, markayı veya ayırt edilemeyecek kadar benzerini kullanarak taklit etmeyi tecavüz sayar.

m.7/3 bu kullanım biçimlerini sayar: işaretin mal veya ambalaj üzerine konulması, işareti taşıyan malların piyasaya sürülmesi veya bu amaçla stoklanması, ithal ya da ihraç edilmesi, iş evrakı ve reklamlarda kullanılması, kullananın işaret üzerinde hakkı veya meşru bağlantısı yoksa internet ortamında ticari etki yaratacak biçimde alan adı veya anahtar sözcük gibi biçimlerde kullanılması ve ticaret unvanı ya da işletme adı olarak kullanılması bunlar arasındadır. Pazaryerindeki ilan, tabeladaki ad veya sosyal medyadaki reklam bu nedenle tek başına delil değeri taşıyabilir.

m.29/1-c ise markanın taklit edildiğini bildiği veya bilmesi gerektiği hâlde taklit ürünleri satanı, dağıtanı veya ticari amaçla elde bulunduranı da kapsar. Yani yalnız üreticiye değil, bu şartlar varsa satıcıya karşı da yol açıktır.

Davada Neler İstenebilir, Hangi Mahkeme Bakar?

SMK m.149, sınai mülkiyet hakkı tecavüze uğrayan hak sahibinin mahkemeden isteyebileceklerini sayar: fiilin tecavüz olup olmadığının tespiti, muhtemel tecavüzün önlenmesi, tecavüz fiillerinin durdurulması, tecavüzün kaldırılması ile maddi ve manevi zararın tazmini, tecavüz oluşturan ürünlere ve bunların üretiminde münhasıran kullanılan araçlara elkonulması ve şartları varsa kesinleşmiş kararın ilanı bunlar arasındadır.

m.32/4 üye işletmeye dava açma yetkisi tanır, ancak bu davada hangi taleplerin ileri sürülebileceğini ayrıca saymaz; m.149'daki talepler ise hak sahibi için düzenlenmiştir. Bu nedenle davada istenecekler belirlenirken teknik şartname, marka sahibi kooperatif ya da birlikle ilişki ve üye işletmenin kendi menfaati birlikte değerlendirilmelidir.

Görevli mahkeme konusunda m.156/1 açıktır: Bu Kanunda öngörülen davalarda görevli mahkeme fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesi ile fikri ve sınai haklar ceza mahkemesidir. Fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesi kurulmamış yerlerde bu davalara asliye hukuk mahkemesince bakılır.

Üyelerin Kendisi Şartnameye Uymazsa Ne Olur?

Tek başına dava hakkı, ortak markanın gücünü korumak içindir; ama markayı zayıflatan şey bazen dışarıdaki taklitçi değil, şartnameye uymayan üyelerdir. m.32/7'ye göre marka sahibi, ortak markanın devamlılık arz eder biçimde teknik şartnameye aykırı olarak kullanılmasını engellemek için gerekli önlemleri almazsa, ilgili kişilerin, Cumhuriyet savcısının veya ilgili kamu kurum ve kuruluşunun başvurusu üzerine tanınan süre içinde aykırı kullanım düzeltilmediği takdirde markanın iptaline karar verilir. m.26/1-ç de bu durumu iptal hâlleri arasında sayar.

m.32/5'e göre teknik şartnamede yapılacak değişiklikler Kurum tarafından onaylanmadıkça uygulanamaz. Kooperatif kendi içinde kuralları değiştirmeye karar verse bile, bu değişiklik Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) onayı olmadan uygulanamaz. Dava açacak üye, dayandığı şartnamenin yürürlükteki onaylı metin olduğundan emin olmalıdır.

Taklidi gören üye için adım adım: (1) Taklit ürünü, satış yerini ve tarihini fotoğraf, ekran görüntüsü ve fatura ile belgeleyin. (2) Üyeliğinizi ve şartnamedeki kullanım yetkinizi gösteren belgeleri toplayın. (3) Marka sicilinde ortak marka için kayıtlı bir lisans olup olmadığını kontrol edin. (4) Kooperatif yönetimine durumu yazılı olarak bildirin; kanun bunu şart koşmasa da ortak hareket imkânını açık tutar. (5) Dava açmaya karar verirseniz, taleplerinizi şartname ve marka sahibiyle ilişkiniz çerçevesinde netleştirin.

Mevzuat Dayanağı

Mevzuat Dayanağı: 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.32/4, ortak markayı kullanmaya yetkili gruba dâhil işletmelerin tek başına dava açmaya yetkili olduğunu; m.32'nin diğer fıkraları teknik şartnamenin içeriğini, değişikliğini ve şartnameye aykırı kullanımın sonuçlarını düzenler. m.31 ortak markayı tanımlar; m.148/7 ortak marka lisansının sicile kayıtla geçerli olacağını, m.149 tecavüz hâlinde ileri sürülebilecek talepleri, m.156 görevli mahkemeyi belirler.

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu — mevzuat.gov.tr

Sıkça Sorulan Sorular

Kooperatif yönetimi dava açmak istemiyorsa üye ne yapabilir?

SMK m.32/4'e göre ortak markayı kullanmaya yetkili olan gruba dâhil işletmeler tek başına dava açmaya yetkilidir. Üye işletme, yönetimin veya diğer üyelerin kararını beklemeden dava açabilir; önce üyeliğini ve kullanım yetkisini belgelemesi gerekir.

Ortak markadan vazgeçmeye tek bir üye karar verebilir mi?

Hayır. m.32/3'e göre ortak markanın tescili ve ortak marka hakkından vazgeçilmesi için gruba dâhil işletmelerin tümü birlikte hareket eder. Tek başına hareket imkânı, m.32/4'teki dava açma yetkisiyle sınırlıdır.

Ortak marka için başka bir firmaya lisans verilebilir mi?

m.148/7'ye göre ortak marka için lisans verilmesi sicile kayıt hâlinde geçerlidir. Sicile kaydedilmemiş bir lisans, ortak marka bakımından geçerli sayılmaz; lisans iddiasında bulunan bir satıcının durumu sicilden kontrol edilebilir.

Şartnameye uymayan üyeler ortak markayı riske sokar mı?

Evet. m.32/7'ye göre marka sahibi, markanın devamlılık arz eder biçimde şartnameye aykırı kullanılmasını engellemek için gerekli önlemleri almaz ve aykırılık tanınan süre içinde düzeltilmezse markanın iptaline karar verilir.