6769 sayılı SMK m.29/1'e göre dört fiil marka hakkına tecavüz sayılır: marka sahibinin izni olmadan markayı m.7'de belirtilen biçimlerde kullanmak, markayı veya ayırt edilemeyecek kadar benzerini kullanarak taklit etmek, taklit olduğunu bildiği veya bilmesi gerektiği hâlde bu ürünleri satmak, dağıtmak, ithal veya ihraç etmek ve lisansla verilen hakları izinsiz genişletmek ya da üçüncü kişilere devretmek.
- Tecavüzün ölçüsü, m.7'de tescilli marka sahibine tanınan önleme yetkisidir.
- Taklit ürünü satan kişi için bilme veya bilmesi gereken şartı aranır.
- Lisans sınırlarını aşan lisans alan da marka hakkına tecavüz etmiş olur.
Tecavüzün Ölçüsü: Tescil Size Ne Hak Veriyor?
Hangi fiilin tecavüz olduğunu anlamak için önce tescilin sağladığı hakka bakmak gerekir. SMK m.7/1'e göre Kanunla sağlanan marka koruması tescil yoluyla elde edilir. Aynı maddenin ikinci fıkrası, marka tescilinden doğan hakların münhasıran marka sahibine ait olduğunu ve marka sahibinin izinsiz yapılan bazı fiillerin önlenmesini talep edebileceğini düzenler.
Bu fiiller üç gruptur: tescilli markayla aynı işaretin tescil kapsamındaki mal veya hizmetlerde kullanılması; aynı veya benzer işaretin aynı veya benzer mal veya hizmetlerde, ilişkilendirilme ihtimali dâhil karıştırılma ihtimali doğuracak şekilde kullanılması; ve Türkiye'de tanınmışlık düzeyine ulaşmış bir markayla aynı veya benzer işaretin, haklı bir sebep olmadan, markanın itibarından haksız yarar sağlayacak, itibarına zarar verecek veya ayırt edici karakterini zedeleyecek biçimde kullanılması. Bu üç grubun ilkinde karıştırılma ihtimalinin ayrıca gösterilmesi aranmaz; ikincisinde ise karıştırılma ihtimali, korumanın temel şartıdır.
SMK m.7/3, işaretin ticaret alanında kullanılması hâlinde yasaklanabilecek somut kullanım biçimlerini de sayar: işaretin mal veya ambalaja konulması; işaretli malların piyasaya sürülmesi, teklif edilmesi veya bu amaçla stoklanması, işaret altında hizmet sunulması; işaretli malın ithali veya ihracı; işaretin iş evrakında ve reklamlarda kullanılması; şartları varsa internet ortamında alan adı, yönlendirici kod veya anahtar sözcük olarak kullanılması; ticaret unvanı veya işletme adı olarak kullanılması; hukuka uygun olmayan karşılaştırmalı reklamlarda kullanılması.
Kanunun Saydığı Dört Tecavüz Fiili
Birinci fiil, marka sahibinin izni olmadan markayı m.7'de belirtilen biçimlerde kullanmaktır (SMK m.29/1-a). Yukarıda sayılan kullanım biçimlerinin her biri, izinsiz yapıldığında bu bende girer.
İkinci fiil, marka sahibinin izni olmadan markayı veya ayırt edilemeyecek kadar benzerini kullanarak markayı taklit etmektir (m.29/1-b). Burada aranan, markayla aynı ya da ondan ayırt edilemeyecek kadar benzer bir işaretin kullanılmasıdır. Benzerliğin bu düzeye ulaşmadığı durumlarda ise (a) bendi üzerinden m.7/2-(b)'deki karıştırılma ihtimali değerlendirilir.
Üçüncü fiil, taklit ürünlerin ticaretidir (m.29/1-c). Markanın taklit edildiğini bildiği veya bilmesi gerektiği hâlde tecavüz yoluyla kullanılan markayı taşıyan ürünleri satmak, dağıtmak, başka bir şekilde ticaret alanına çıkarmak, ithal etmek, ihraç etmek, ticari amaçla elde bulundurmak veya bu ürüne dair sözleşme yapmak için öneride bulunmak tecavüz sayılır. Bu bentte, ürünü üretmeyen ama satan kişi için bilme veya bilmesi gereken şartı aranır.
Dördüncü fiil, lisans yoluyla verilmiş hakları izinsiz genişletmek veya bu hakları üçüncü kişilere devretmektir (m.29/1-ç). Lisans alan, sözleşmede tanınan sınırların dışına çıktığında artık izinli kullanıcı değil, tecavüz eden konumuna düşer.
Bir Senaryo: Ankara'daki Kafe Zinciri ve Taklit Bardaklar
Ankara'da birkaç şubesi olan bir kafe zinciri, markasını kafe hizmetleri ve ambalajlı kahve için tescil ettirmiş olsun. Bir gün başka bir şehirde, aynı logoyu birebir kullanan bir kahve dükkânı açıldığını, ayrıca bir toptancının bu logoyu taşıyan karton bardakları satışa sunduğunu öğreniyor.
Kahve dükkânının işareti hizmet sunarken, tabelasında ve bardaklarında kullanması m.7/3'teki kullanım biçimlerine girer ve izinsiz olduğu için m.29/1-(a) ve (b) kapsamında tecavüz oluşturur. Toptancı ise bardakları kendisi basmamış olabilir; ancak taklit olduğunu bildiği veya bilmesi gerektiği hâlde satıyor ve ticari amaçla elde bulunduruyorsa m.29/1-(c) kapsamında tecavüz etmiş olur.
Zincirin bir şubesini işletmek için lisans almış bir girişimci, sözleşmede izin verilmeyen bir ilde ikinci şube açarsa, bu da lisans hakkının izinsiz genişletilmesi olarak m.29/1-(ç) kapsamına girer.
Bu senaryoda zincirin tescilinin hangi tarihten itibaren hüküm doğurduğu da önemlidir. SMK m.7/4'e göre markanın sahibine sağladığı haklar, üçüncü kişilere karşı marka tescilinin yayım tarihi itibarıyla hüküm ifade eder. Başvurunun Bültende yayımlanmasından sonra gerçekleşen fiiller için ise başvuru sahibi tazminat davası açmaya yetkilidir; ancak mahkeme tescil yayımlanmadan karar veremez.
Her Kullanım Tecavüz Mü? Dürüst Kullanım Sınırı
SMK m.7/5, marka sahibinin üçüncü kişilerin dürüstçe ve ticari hayatın olağan akışı içinde yaptığı bazı kullanımları engelleyemeyeceğini düzenler. Gerçek kişilerin kendi ad veya adreslerini belirtmesi; malın veya hizmetin türü, kalitesi, miktarı, kullanım amacı, değeri, coğrafi kaynağı, üretim zamanı veya diğer nitelikleri hakkında açıklama yapılması; özellikle aksesuar, yedek parça veya eşdeğer parçalarda kullanım amacının belirtilmesinin gerekli olduğu hâller bu kapsamdadır.
Örneğin bir telefon kılıfı üreticisinin ürününün belirli bir telefon modeliyle uyumlu olduğunu belirtmesi, dürüst ve olağan biçimde yapıldığı sürece bu sınır içinde değerlendirilebilir. Markanın ürünün kendisini tanıtır gibi öne çıkarılması ise farklı bir durumdur.
Tecavüz iddiasıyla karşılaşan taraf, ayrıca markanın kullanılmadığını da ileri sürebilir. SMK m.29/2'ye göre m.19/2'deki kullanım şartı tecavüz davalarında def'i olarak ileri sürülebilir ve beş yıllık kullanım süresinin belirlenmesinde dava tarihi esas alınır. Bu savunma, davacının markası en az beş yıldır tescilliyse gündeme gelir; dava tarihinden önceki beş yıl içinde markasını ciddi biçimde kullanmamış ve haklı bir sebebi de olmayan marka sahibi bu savunmayla karşılaşabilir. Bu nedenle tecavüz iddiasında bulunmadan önce kendi kullanım delillerinizi gözden geçirmek, sürpriz bir savunmayla karşılaşmayı önler.
Tecavüzü Fark Ettiğinizde Adım Adım
Önce delil toplayın: İşaretin kullanıldığı ürünlerin, tabelanın, internet sayfalarının, faturaların ve reklamların tarihli kayıtlarını oluşturun. Satış yapılan bir ürünü fatura karşılığı satın almak, kullanımın ticaret alanında gerçekleştiğini gösterir.
İkinci olarak kendi tescilinizi kontrol edin: Markanızın tescil kapsamını, karşı tarafın kullandığı mal veya hizmetlerle karşılaştırın. Kullanım tescil kapsamı dışındaysa, m.7/2-(b)'deki benzerlik ve karıştırılma ihtimali ya da (c) bendindeki tanınmışlık şartlarının bulunup bulunmadığını değerlendirmeniz gerekir. Ayrıca son beş yıldaki kendi kullanımınızın delillerini hazırlayın; karşı taraf kullanmama def'i ileri sürebilir.
Üçüncü olarak hangi fiilin söz konusu olduğunu belirleyin. Üretici mi, satıcı mı, lisans alan mı? Satıcıya karşı bilme veya bilmesi gereken şartını göstermek için, örneğin önceden bir ihtar göndermek bu unsurun ispatını kolaylaştırabilir.
Son olarak hukuki yolları değerlendirin. Hakkı tecavüze uğrayan sahip, SMK m.149 uyarınca mahkemeden tecavüzün tespitini, muhtemel tecavüzün önlenmesini, tecavüz fiillerinin durdurulmasını, tecavüzün kaldırılması ile maddi ve manevi zararın tazminini ve tecavüz oluşturan ürünlere elkonulmasını isteyebilir.
Mevzuat Dayanağı: 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.29, izinsiz kullanım, taklit, taklit ürün ticareti ve lisans haklarının izinsiz genişletilmesi fiillerini marka hakkına tecavüz sayar ve kullanmama def'ini düzenler. Marka sahibinin önleme yetkisi ve yasaklanabilecek kullanım biçimleri m.7'de, tecavüz hâlinde mahkemeden istenebilecek talepler m.149'da yer alır.
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu — mevzuat.gov.trSıkça Sorulan Sorular
Taklit ürünü üretmeyen, sadece satan dükkân da tecavüz etmiş olur mu?
Markanın taklit edildiğini bildiği veya bilmesi gerektiği hâlde ürünü satan, dağıtan veya ticari amaçla elde bulunduran kişi de SMK m.29/1-(c) uyarınca marka hakkına tecavüz etmiş sayılır.
Markamın rakibin internet reklamlarında anahtar kelime olarak kullanılması tecavüz müdür?
SMK m.7/3-(d), kullanan kişinin hakkı veya meşru bağlantısı yoksa işaretin internette ticari etki yaratacak biçimde anahtar sözcük olarak kullanılmasının yasaklanabileceğini düzenler. İzinsiz kullanım m.29/1-(a) kapsamına girer.
Lisans alan sözleşmeye aykırı davranırsa sadece sözleşme ihlali mi olur?
Lisansla verilen hakları izinsiz genişletmek veya bu hakları üçüncü kişilere devretmek, SMK m.29/1-(ç) uyarınca ayrıca marka hakkına tecavüz sayılır. Bu durumda sözleşme ihlali ile tecavüz birlikte gündeme gelebilir.
Rakibim ürününün markamla uyumlu olduğunu yazıyor; bunu engelleyebilir miyim?
Özellikle aksesuar ve yedek parçalarda kullanım amacını belirtmek gerekliyse ve kullanım dürüstçe, ticari hayatın olağan akışı içinde yapılıyorsa SMK m.7/5 uyarınca engellenemez. Markanın ürünü tanıtır gibi öne çıkarılması ise farklı değerlendirilir.