Bize ulaşın! 0535 664 07 63 ✉ [email protected]

Markayı Yalnız İhracatta Kullanmak Kullanım Sayılır mı?

Ürünlerini yurt içinde satmayıp yalnızca yurt dışına gönderen işletmeler, markalarının kullanılmadığı gerekçesiyle iptal edilip edilemeyeceğini merak eder. Kanunun cevabı açık, ancak kullanımı belgelemek sizin işiniz.

Kısa Cevap

Evet. 6769 sayılı SMK m.9/2-(b), markanın sadece ihracat amacıyla mal veya ambalajları üzerinde kullanılmasını, beş yıllık kullanmama süresi bakımından markanın kullanılması olarak kabul eder. Bu nedenle ürünlerinizi yalnız yurt dışına satıyor olmanız tek başına iptal sebebi değildir. Ancak işaretin mal veya ambalaj üzerinde yer aldığını ve ihracatın gerçekten yapıldığını belgeleyebilmeniz gerekir.

  • Kanun, sadece ihracat amacıyla mal veya ambalajda kullanımı açıkça kullanım sayar.
  • Bent mal ve ambalajlardan söz eder; hizmet markaları için ayrı değerlendirme gerekir.
  • Fatura, gümrük belgesi ve etiket örnekleri iptal talebine karşı temel savunmanızdır.
Dayanak: 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.9, 26

Beş Yıl Kuralı Neyi Arıyor?

SMK m.9/1'e göre, tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde haklı bir sebep olmadan tescil edildiği mal veya hizmetler bakımından marka sahibi tarafından Türkiye'de ciddi biçimde kullanılmayan ya da kullanımına beş yıl kesintisiz ara verilen markanın iptaline karar verilir. Bu kural, sicili kullanılmayan markalarla doldurmamak için konmuştur.

Maddenin "Türkiye'de" ifadesi, yalnız yurt dışına satış yapan işletmelerde soru işareti doğurur: Ürün Türkiye'de hiç satılmıyorsa marka Türkiye'de kullanılmış sayılır mı? Kanun koyucu bu soruyu aynı maddenin ikinci fıkrasında doğrudan cevaplamıştır.

İptal talebi, ilgili kişiler tarafından Türk Patent ve Marka Kurumuna (TÜRKPATENT) yapılır ve iptal kararını Kurum verir (SMK m.26/1-a ve m.26/2). İptal talebi marka sahibine tebliğ edilir; marka sahibi bir ay içinde delillerini ve cevaplarını Kuruma sunar ve Kurum dosya üzerinden karar verir (SMK m.26/7). Delil hazırlığı bu yüzden baştan yapılmalıdır.

Kullanmama süresinin işlemesini engelleyen "haklı sebep" kavramı ise ayrı bir konudur. İhracat yapan bir işletme için asıl soru haklı sebep değil, ihracatın kendisinin kullanım sayılıp sayılmadığıdır; bu soruya cevap ikinci fıkradadır.

İhracat Kullanımı Kanunda Nasıl Düzenlenmiş?

SMK m.9/2-(b), "markanın sadece ihracat amacıyla mal veya ambalajlarında kullanılması" durumunu birinci fıkra anlamında markayı kullanma olarak kabul eder. Yani mallar Türkiye'de üretilip markayla etiketlenir ve doğrudan yurt dışına gönderilirse, bu faaliyet beş yıllık sürenin işlemesini engelleyen kullanım sayılır.

Bentteki iki unsur dikkat çeker. Birincisi, kullanımın ihracat amacıyla yapılmasıdır. İkincisi, işaretin mal veya ambalaj üzerinde yer almasıdır. Markanın yalnızca yurt dışına gönderilen tanıtım broşürlerinde veya bir yabancı internet sitesinde geçmesi, bu bentte tarif edilen kullanımla aynı şey değildir.

Bent mal ve ambalajlardan söz ettiği için hizmet markaları bakımından doğrudan uygulanmaya elverişli değildir. Hizmet sunan bir işletme, markanın Türkiye'de ciddi biçimde kullanıldığını birinci fıkradaki genel ölçüye göre göstermek durumundadır. Örneğin yurt dışındaki müşterilere danışmanlık veren bir şirketin durumu, mal ihraç eden bir üreticininkinden farklı değerlendirilir.

Birinci fıkradaki kullanım ölçüsü "ciddi" kullanımdır. İkinci fıkra ihracatı birinci fıkra anlamında kullanım sayar; bu yüzden ihracatın göstermelik değil, gerçek ve süreklilik taşıyan bir ticari faaliyet olarak belgelenmesi güvenli yoldur.

Bir Senaryo: Ürünlerini Yalnız Yurt Dışına Satan Üretici

Gaziantep'te ayakkabı üreten bir işletme, markasını Türkiye'de ayakkabılar için tescil ettirmiş olsun. Üretimin tamamı Orta Doğu'daki alıcılara gidiyor, Türkiye'de tek bir mağazada bile satış yapılmıyor. Tescilden altı yıl sonra bir rakip, markanın Türkiye'de kullanılmadığını ileri sürerek TÜRKPATENT'e iptal talebiyle başvuruyor.

İşletme, ayakkabıların ve kutularının üzerinde markanın yer aldığı üretim fotoğraflarını, ihracat faturalarını ve gümrük çıkış belgelerini sunarak markanın sadece ihracat amacıyla mal ve ambalaj üzerinde kullanıldığını gösterebilir. SMK m.9/2-(b) bu kullanımı kanuni kullanım sayar.

Aynı işletme ürünleri etiketsiz gönderip markayı yalnızca yurt dışındaki alıcının mağazasında kullanıyor olsaydı, durum farklılaşırdı. Bu hâlde işaretin Türkiye'den ihraç edilen mal veya ambalaj üzerinde yer aldığını göstermek güçleşir.

Senaryoda iptal talebinin tescilden altı yıl sonra yapılması da önemlidir. Beş yıllık süre tescil tarihinden itibaren işler; tescilin ilk beş yılında kullanmama gerekçesiyle iptal hâli henüz doğmamıştır. Süre dolduktan sonra ise işletmenin, son beş yıllık dönemde markayı haklı bir sebep olmadan kullanmadığı iddiasına karşı delil sunması gerekir.

Kullanım Başkası Tarafından Yapılıyorsa

Birçok ihracatçı, üretimi bir fasoncuya veya ihracatı bir dış ticaret şirketine bırakır. SMK m.9/3'e göre markanın, marka sahibinin izni ile kullanılması da marka sahibi tarafından yapılan kullanım olarak kabul edilir. Bu nedenle ihracatı sizin izninizle başka bir şirketin yapması, kullanımı ortadan kaldırmaz.

Bu durumda izni gösteren bir lisans sözleşmesi, üretim sözleşmesi veya yazışma, kullanımın size ait sayılması için önem kazanır. İhracat faturasında sizin değil de başka bir şirketin adının geçtiği dosyalarda bu bağlantının belgelenmesi, iptal incelemesinde ortaya çıkabilecek tereddütleri azaltır. İhracatçı birlik kayıtları veya dış ticaret şirketiyle yapılan yazışmalar da bu bağlantıyı destekleyen belgeler arasında sayılabilir.

Markanın ayırt edici karakteri değiştirilmeden farklı unsurlarla kullanılması da kullanım sayılır (SMK m.9/2-a). Örneğin yurt dışı pazara göre markanın yanına yabancı dilde bir açıklama eklenmesi, karakter değişmediği sürece bu bent kapsamında değerlendirilebilir.

Fason üretimde bir başka ayrıntı da markanın kime ait olarak gösterildiğidir. Ürünün veya ambalajın üzerinde marka sahibinin değil de fasoncunun ya da yabancı alıcının adı öne çıkıyorsa, kullanımın marka sahibinin izniyle ve onun markası olarak yapıldığını gösteren belgeler daha da önem kazanır.

İptal Talebine Karşı Dosyanızı Nasıl Hazırlarsınız?

İlk adım düzenli arşivdir. Her yıl için markalı ürün ve ambalaj fotoğraflarını, etiket baskı siparişlerini, ihracat faturalarını ve gümrük beyannamelerini tarihleriyle birlikte saklayın. Belgelerde markanın ve tescil kapsamındaki ürünün açıkça görünmesine dikkat edin. Uygulamada belgeleri yıl yıl ayrı klasörlerde tutmak, istenen dönemi göstermeyi kolaylaştırır; çünkü kullanım beş yıllık belirli bir dönem için aranır.

İkinci adım kapsam kontrolüdür. Kullanım, tescil edildiği mal veya hizmetler bakımından aranır. Markanız on farklı ürün için tescilliyse ve yalnızca birini ihraç ediyorsanız, diğerleri için kısmi iptal riski vardır; iptal hâli markanın bir kısım mal veya hizmetine ilişkinse yalnız o kısım için iptal kararı verilir (SMK m.26/5).

Üçüncü adım zamanlamadır. Beş yıllık süre dolduktan sonra, iptal talebi Kuruma sunulana kadar markanın ciddi biçimde kullanılmış olması hâlinde m.26/1-(a)'ya dayanan talep reddedilir. Ancak iptal talebinde bulunulacağı düşünülerek gerçekleştirilen ve talepten önceki üç ay içinde kalan kullanım dikkate alınmaz (SMK m.26/4). Talep geleceğini sezdikten sonra yapılan aceleci bir sevkiyat bu nedenle koruma sağlamayabilir.

Son olarak iptal talebi size tebliğ edildiğinde bir aylık cevap sürenizi kaçırmayın; bu süre içinde talep ederseniz Kurum bir aya kadar ek süre verir (SMK m.26/7).

Mevzuat Dayanağı

Mevzuat Dayanağı: 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.9, tescilden itibaren beş yıl içinde Türkiye'de ciddi biçimde kullanılmayan markanın iptalini düzenler ve sadece ihracat amacıyla mal veya ambalajda kullanımı ile izinli kullanımı kullanım sayar. Aynı Kanunun m.26 hükmü iptal talebinin TÜRKPATENT'e yapılmasını, kısmi iptali ve talepten önceki üç ay içindeki kullanımın değerlendirilmesini düzenler.

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu — mevzuat.gov.tr

Sıkça Sorulan Sorular

Ürünlerim Türkiye'de hiç satılmıyor; markam yine de korunur mu?

Markanın sadece ihracat amacıyla mal veya ambalajları üzerinde kullanılması, SMK m.9/2-(b) uyarınca kullanım sayılır. Bu nedenle yurt içi satış olmaması tek başına iptal sebebi değildir; kullanımı belgelemeniz gerekir.

İhracatı başka bir firma yapıyorsa kullanım bana mı ait sayılır?

Markanın sizin izninizle kullanılması, SMK m.9/3 uyarınca sizin kullanımınız olarak kabul edilir. İzni gösteren lisans veya üretim sözleşmesi ile yazışmaları saklamanız, kullanımın size ait olduğunu ispat etmeyi kolaylaştırır.

Hizmet markam için yurt dışında hizmet vermem kullanım sayılır mı?

İhracat bendi mal ve ambalajlardan söz eder. Hizmet markalarında kullanımın SMK m.9/1'deki Türkiye'de ciddi kullanım ölçüsüne göre değerlendirilmesi gerekir; bu konuda dosyaya özgü inceleme yapmak gerekir.

İptal talebi gelmeden hemen önce ihracat yapsam yeterli olur mu?

İptal talebinde bulunulacağı düşünülerek yapılan ve talepten önceki üç ay içinde kalan kullanım dikkate alınmaz (SMK m.26/4). Düzenli ve geçmişe dönük belgelenmiş kullanım daha güvenlidir.