Franchise Alırken Marka Kontrol Listesi

Franchise marka kontrolü imzadan önce sicil üzerinden yapılır; markanın gerçekten tescilli olduğu, kapsadığı mal ve hizmetler, süresi ve üzerindeki kayıtlar görülür.

Franchise Marka Kontrolü Neden Sözleşmeden Önce Yapılır

Franchise marka kontrolü, sözleşme masasına oturmadan önce tamamlanması gereken ilk incelemedir. Franchise ilişkisinin özü, sistemi kuran tarafın markasını belirli koşullarla kullanma iznidir; marka sağlam değilse ödenen giriş bedeli, dekorasyon yatırımı ve tabela masrafı da güvencesiz kalır. Bu nedenle tanıtım sunumundaki görsellere değil, TÜRKPATENT nezdindeki sicil kaydına bakılır. Sicil herkese açıktır ve markanın gerçekten tescilli olup olmadığı kısa sürede görülebilir.

İncelemenin ilk adımı markanın hangi aşamada olduğunu belirlemektir. Başvurusu yapılmış ancak tescili tamamlanmamış bir marka ile tescil edilmiş bir marka aynı güvenceyi vermez; başvuru bültende yayımlanmış ve itiraza uğramışsa sonucun ne olacağı belirsizdir. Ayrıca aynı ibarenin daha eski tarihli bir başka tescille çakışma ihtimali de araştırılmalıdır. Sistemin adı bir gün değişmek zorunda kalırsa bunun bedelini şubeyi açan taraf öder.

Tescilin Kapsamı ve Koruma Süresi

Tescilin kapsamı, markanın hangi mal ve hizmetler için korunduğunu gösterir ve franchise ilişkisinde belirleyici olan tam da budur. Bir marka yalnız gıda ürünleri bakımından tescilliyse, restoran hizmeti veren bir şube açısından korumanın yeterli olup olmadığı ayrıca değerlendirilmelidir. Sözleşmede tarif edilen faaliyet ile tescilin kapsadığı mal ve hizmetlerin örtüşmesi gerekir; örtüşme yoksa kullanılan ad üçüncü kişilerin itirazına açık kalır.

İkinci başlık koruma süresidir. Marka tescili on yıl geçerlidir ve onar yıllık dönemler halinde yenilenerek sürdürülür; yenilenmeyen marka koruma dışında kalır. Uzun süreli bir franchise sözleşmesi imzalanırken tescilin yenileme tarihinin sözleşme süresi içinde dolup dolmadığına bakılmalıdır. Yenileme yükümlülüğünün kimde olduğu, yenilemenin ihmal edilmesi halinde franchise alanın hangi haklara sahip olacağı sözleşmede açıkça yazılmalıdır.

Sicildeki Rehin, Haciz ve Lisans Kayıtları

Markanın üzerinde rehin, haciz veya önceden verilmiş bir lisans kaydı bulunup bulunmadığı da kontrol edilmelidir. Marka üzerinde rehin varsa borcun ödenmemesi halinde markanın el değiştirmesi ihtimali doğar ve sistemin devamı tehlikeye girer. Daha önce üçüncü bir kişiye münhasır lisans verilmişse size tanınan bölgesel hak fiilen boş kalabilir. Bu kayıtlar sicilde görünür; sözleşme metninde ise çoğu zaman hiç anılmaz.

Franchise verenin sıfatı ayrıca netleştirilmelidir. Karşınızdaki taraf markanın sicildeki sahibi olabileceği gibi, asıl sahipten aldığı bir lisansla sistemi yayan bir ara halka da olabilir. İkinci durumda o kişinin alt lisans verme yetkisinin bulunup bulunmadığı ve ana lisansın süresi belirleyicidir. Ana ilişki sona erdiğinde alt lisanslar da etkilenebilir; bu nedenle ana sözleşmenin ilgili hükümleri görülmeden imza atılmamalıdır.

Bölgesel Münhasırlık ve Sözleşme Sonrası Kullanım

Bölgesel münhasırlık, aynı bölgede başka bir şubenin açılmayacağı taahhüdüdür ve marka hakkından değil doğrudan sözleşmeden doğar. Bu nedenle münhasırlığın sınırları harita üzerinde konuşulan bir vaat olarak değil, sözleşmede yazıyla belirlenmelidir: hangi il veya ilçe, hangi yarıçap, internet üzerinden satışın bölgeye etkisi. Franchise verenin kendi kanallarından aynı bölgeye satış yapıp yapamayacağı da açıkça düzenlenmelidir.

Sözleşme sona erdiğinde marka kullanma izni de sona erer. Bu, tabelanın indirilmesi, ambalaj ve menülerin kullanımdan kaldırılması, sosyal medya hesaplarındaki ad ile görsellerin değiştirilmesi anlamına gelir. Alan adı franchise alan tarafından alınmışsa devri, elde kalan stokun ne olacağı ve tanıtım malzemelerinin akıbeti önceden karara bağlanmalıdır. Bu kalemler sözleşmede yoksa ayrılık anında uyuşmazlık neredeyse kaçınılmaz olur.

İmzadan Önce Yarım Günlük İnceleme

Franchise ilişkisinde ödenen bedelin karşılığı büyük ölçüde markadır; marka sağlam değilse geriye yalnız dekorasyon ve ekipman kalır. Bu nedenle imzadan önce sicil kaydı çıkarılmalı; tescilin varlığı, kapsadığı mal ve hizmetler, koruma süresi ve üzerindeki rehin, haciz veya lisans kayıtları görülmelidir. Franchise verenin sıfatı, alt lisans yetkisi, münhasırlığın sınırları ve sözleşme bitiminde kullanımın sona ermesi de aynı incelemenin parçasıdır. Bu kontrol birkaç saatlik bir iştir; atlanması yılları etkiler.

Sıkça Sorulan Sorular

Franchise almadan önce markanın tescilli olup olmadığını nasıl öğrenirim?

TÜRKPATENT sicili herkese açıktır ve marka numarası ya da ibare üzerinden sorgulama yapılabilir. Sorgulamada markanın başvuru mu tescil mi olduğu, sahibinin kim olduğu, hangi mal ve hizmetleri kapsadığı ve koruma süresinin dolup dolmadığı görülür. Franchise verenin sunum dosyasındaki logo görselleri bu kaydın yerine geçmez; imzadan önce güncel sicil çıktısının incelenmesi gerekir.

Franchise veren markanın sahibi değilse sözleşme geçersiz mi olur?

Hayır, sözleşme kendiliğinden geçersiz olmaz; ancak franchise verenin markayı kullandırma yetkisinin kaynağı incelenmelidir. Taraf, marka sahibinden aldığı bir lisansa dayanıyorsa o lisansın süresi ve alt lisans verme yetkisi belirleyicidir. Ana lisans sona erdiğinde alt ilişkiler de etkilenebileceğinden, ana sözleşmenin ilgili hükümleri görülmeden ve marka sahibinin onayı teyit edilmeden imza atılmamalıdır.

Franchise sözleşmesi bitince marka kullanımı ne olur?

Sözleşme sona erdiğinde marka kullanma izni de sona erer. Tabela indirilir, ambalaj ve tanıtım malzemeleri kullanımdan kaldırılır, sosyal medya hesaplarındaki ad ve görseller değiştirilir. Elde kalan stokun ne olacağı, alan adının devri ve tanıtım malzemelerinin akıbeti sözleşmede önceden düzenlenmelidir. Bu hükümler yoksa ayrılık aşamasında tecavüz iddiasıyla karşılaşma ihtimali yüksektir.