Cover Şarkı Yayınlamak Serbest mi?

Bir şarkıyı kendi sesinizle ve kendi enstrümanınızla yorumlamak, o şarkının sahibi olmanızı sağlamaz. Cover yayınlamak, bestecinin ve söz yazarının haklarına dokunan bir kullanımdır; hangi izinlerin gerektiği ise videoyu nerede paylaştığınıza, kaydı satışa sunup sunmadığınıza ve şarkıyı ne ölçüde değiştirdiğinize göre değişir.

Oturma odasında çalmakla internete yüklemek arasındaki fark

Gitarınızı alıp arkadaşlarınıza sevdiğiniz bir şarkıyı çalmak, telif hukuku açısından çoğu zaman sorun yaratmaz. Ancak aynı performansı kaydedip bir video platformuna yüklediğiniz anda tablo değişir: artık eseri çoğaltmış ve internet üzerinden herkesin erişimine açmış olursunuz. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, bu tür kullanımlara izin verme yetkisini eser sahiplerine, yani besteciye ve söz yazarına tanır. Kendi yorumunuzun, sesinizin ve düzenlemenizin ne kadar özgün olduğu, temel eserin başkasına ait olduğu gerçeğini değiştirmez. Bu nedenle cover kaydını yayınlamadan önce, eserin hak sahiplerinin kim olduğunu ve bu hakların kim tarafından yönetildiğini öğrenmek ilk adımdır.

Uygulamada müzik eserlerinin hakları çoğu zaman eser sahibinin doğrudan kendisi tarafından değil, bir müzik yayıncısı veya meslek birliği aracılığıyla yönetilir. Bestecinin hakları bir yayıncı şirkete devredilmiş olabilir; aynı eserin söz yazarı ise farklı bir meslek birliğine üye olabilir. Bu karmaşık tabloyu çözmek için meslek birliklerinin repertuvar bilgilerinden ve müzik yayıncılarından yararlanabilirsiniz. Sık yapılan hata, şarkıyı söyleyen ünlü sanatçıdan izin almanın yeterli olduğunu düşünmektir; oysa şarkıyı seslendiren sanatçı çoğu zaman eserin sahibi değil, yalnız icracısıdır. İzin, eserin kendisinin hak sahiplerinden alınmalıdır.

Platform lisansları neyi kapsar, neyi kapsamaz?

Bazı büyük video ve müzik platformları, meslek birlikleri ve müzik yayıncılarıyla toplu lisans anlaşmaları yapar. Bu anlaşmalar sayesinde kullanıcıların yüklediği bazı cover videolar için eser sahiplerine ödeme yapılabilir; hak sahipleri ise çoğu zaman videoyu kaldırtmak yerine reklam gelirinden pay almayı seçer. Ancak bu anlaşmaların kapsamı platformdan platforma, ülkeden ülkeye ve hatta eserden esere değişir. Bir platformda sorunsuz yayında kalan cover videonuz, başka bir platformda kaldırılabilir veya gelirinize el konabilir. Platformun kullanım koşullarını ve müzik kullanımına ilişkin politikalarını okumak, bu nedenle ihmal edilmemesi gereken bir adımdır.

Toplu lisanslar genellikle yalnız o platform içindeki kullanımı kapsar. Aynı cover kaydını müzik dağıtım hizmetleri aracılığıyla dijital mağazalara ve dinleme servislerine göndermek istiyorsanız, çoğu durumda ayrıca bir cover lisansı veya mekanik çoğaltma izni almanız gerekir. Bazı dağıtım hizmetleri bu lisansı kendi bünyesinde sağlar; bazıları ise sorumluluğu tamamen yükleyen kişiye bırakır. Kaydınızı bir reklam filminde, kurumsal bir tanıtım videosunda veya bir dizide kullandırmak istediğinizde ise senkronizasyon izni gibi farklı lisanslar devreye girer. Her kullanım biçimi için hangi iznin gerektiği, somut durumun kendi koşullarında değerlendirilmelidir.

Yorum mu, yeni eser mi? Düzenlemenin sınırı

Bir şarkıyı akustik gitarla, farklı bir tempoda veya başka bir müzik türünde yorumlamak, cover'ın doğasında vardır. Ancak melodiyi değiştirmek, sözleri yeniden yazmak, şarkıya yeni bölümler eklemek veya eseri tanınmayacak ölçüde dönüştürmek, işleme eser kapsamına girebilir. İşleme eser, başka bir eserden yararlanılarak meydana getirilen ve ona göre bağımsız özellikler taşıyan eserdir; bunun yapılması ve yayınlanması için temel eserin sahibinin ayrıca izni gerekir. Özellikle sözleri değiştirmek, eser sahibinin eserde değişiklik yapılmasını yasaklama hakkına da dokunabilir. Bu nedenle sözlere dokunulan cover'larda daha dikkatli davranmak gerekir.

Uygulamada 'yorum' ile 'işleme' arasındaki sınır her zaman kolay çizilmez. Bir caz düzenlemesi veya bir enstrümantal versiyon, eserin özünü koruduğu ölçüde yorum olarak değerlendirilebilir; ancak şarkının parodi amacıyla yeniden yazılması veya başka bir şarkıyla birleştirilmesi farklı sonuçlar doğurabilir. Kendi düzenlemenizin de ayrıca korunmaya değer özgün unsurlar içerebileceğini unutmayın: yeni bir enstrümantasyon veya özgün bir aranje, işleme eser sahibi olarak size de haklar sağlayabilir. Ancak bu haklar, temel eser sahibinin izni olmadan kullanılamaz. Emin olmadığınız durumlarda yayından önce hak sahiplerinden yazılı izin almak en güvenli yoldur.

Altyapı, karaoke kaydı ve video görüntüleri

Cover yaparken sık yapılan bir hata, orijinal şarkının altyapısını veya karaoke versiyonunu indirip üzerine kendi sesinizi kaydetmektir. Bu durumda yalnız eserin sahiplerinin değil, o ses kaydını yapan yapımcının da hakları devreye girer. Ses kaydı yapımcılarının, kayıtlarının çoğaltılması ve yayınlanması üzerinde bağlantılı hakları vardır; bu nedenle hazır bir altyapıyı kullanmak, ayrı bir izin gerektirebilir. İnternette 'ücretsiz' olarak sunulan altyapıların da gerçekten lisanslı olup olmadığını kontrol etmek gerekir. Kendi çaldığınız veya sıfırdan hazırladığınız bir altyapı, bu riski büyük ölçüde ortadan kaldırır. Altyapıyı satın aldıysanız lisans metninde cover yayınına izin verilip verilmediğine bakın.

Cover videonuzda orijinal klipten görüntüler, şarkıcının fotoğrafları veya albüm kapağı kullanmak da ayrı hak sorunlarına yol açabilir. Görüntülerin, fotoğrafların ve tasarımların kendi hak sahipleri vardır ve bunların izinsiz kullanımı, müzik lisansınız olsa bile ihlal oluşturabilir. Video açıklamasında eserin bestecisini ve söz yazarını belirtmek, eser sahibinin adının belirtilmesi hakkına saygının bir göstergesidir ve iyi bir alışkanlıktır; ancak tek başına izin yerine geçmez. İzinsiz kullanımın, hukuki taleplerin yanında 5846 sayılı Kanun'daki cezai hükümler açısından da sonuç doğurabileceğini göz önünde bulundurun. Kapak görseli için kendi çektiğiniz bir fotoğrafı kullanmak en sade çözümdür.

Yorumunuz size, şarkı sahibine ait

Cover şarkı yayınlamak yaratıcı ve keyifli bir iştir, ancak serbest bir alan değildir. Şarkının hak sahiplerini öğrenmek, kullandığınız platformun lisans kapsamını kontrol etmek, dijital dağıtım için ayrı lisans gerekip gerekmediğini araştırmak, düzenlemenin işleme sınırını aşıp aşmadığını değerlendirmek ve hazır altyapı veya görüntü kullanmaktan kaçınmak, hem emeğinizi hem de kanalınızı korur. Ticari bir projeye başlamadan önce bu adımları yazılı hâle getirmek, ileride doğabilecek uyuşmazlıkların önüne geçer.

Sıkça Sorulan Sorular

Cover videomda şarkının sahibini belirtirsem izin almış sayılır mıyım?

Hayır. Eser sahibinin adını belirtmek, onun manevi haklarına saygı göstermenin bir yoludur; ancak eserin çoğaltılması ve yayınlanması için gereken izin yerine geçmez. İzin, eserin hak sahiplerinden veya onların haklarını yöneten meslek birliği ya da müzik yayıncısından alınmalıdır.

Cover şarkımı dinleme servislerinde satışa sunabilir miyim?

Bunun için çoğu durumda ayrı bir cover lisansı veya mekanik çoğaltma izni gerekir. Bazı dağıtım hizmetleri bu lisansı sağlar, bazıları ise sorumluluğu size bırakır. Dağıtım hizmetinin koşullarını dikkatle okumak ve gerekirse hak sahipleriyle doğrudan iletişime geçmek gerekir.

Şarkının sözlerini değiştirerek cover yapabilir miyim?

Sözleri değiştirmek, eseri işleme ve eserde değişiklik yapma kapsamına girebilir; bu da temel eser sahibinin ayrıca iznini gerektirir. Özellikle sözlerin anlamını değiştiren düzenlemeler eser sahibinin manevi haklarına dokunabilir. Yayından önce yazılı izin almak en güvenli yoldur.