Evet, bu davranış haksız rekabet oluşturabilir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.55/1-a-2'ye göre kendisi, işletmesi, faaliyetleri ve iş ilişkileri hakkında gerçek dışı veya yanıltıcı açıklamalarda bulunmak haksız rekabettir; m.55/1-a-4 ise başkasının işleriyle karıştırılmaya yol açan önlemleri kapsar. Bağımsız bir servisin hangi markaya hizmet verdiğini dürüstçe belirtmesi serbest olabilir; "yetkili" olduğunu söylemesi ise gerçeğe aykırı bir iş ilişkisi beyanıdır.
- Gerçekte olmayan bir yetki ilişkisini ilan etmek, yanıltıcı iş ilişkisi açıklamasıdır.
- Bağımsız servisin hangi markaya hizmet verdiğini dürüstçe belirtmesi ayrı değerlendirilir.
- Marka sahibi tespit, men, düzeltme ve şartları varsa tazminat isteyebilir.
"Yetkili" Kelimesi Neden Bu Kadar Önemli?
Bir cihaz arızalandığında tüketici çoğu zaman üreticinin veya distribütörün onayladığı bir serviste işlem yaptırmak ister. "Yetkili servis" ifadesi, bu onayın var olduğunu söyler: Servisin marka sahibiyle bir sözleşme ilişkisi bulunduğunu, orijinal parça kullandığını ve marka sahibinin denetiminden geçtiğini ima eder.
TTK m.55/1-a-2, kişinin kendisi, ticari işletmesi, işletme işaretleri, malları, iş ürünleri, faaliyetleri ve iş ilişkileri hakkında gerçek dışı veya yanıltıcı açıklamalarda bulunmasını haksız rekabet olarak sayar. Marka sahibiyle hiçbir sözleşmesi olmayan bir firmanın kendisini yetkili olarak tanıtması, doğrudan iş ilişkileri hakkında gerçek dışı bir açıklamadır.
Bu davranış aynı zamanda rakip yetkili servislerin aleyhine işler. Gerçekten yetkili olan servisler, marka sahibinin standartlarına uymanın maliyetine katlanırken, bu standartlara tabi olmayan bir firma aynı unvanı kullanarak müşteri çeker.
Karıştırılma ve Sahte Unvan Hükümleri
m.55/1-a-4, başkasının malları, iş ürünleri, faaliyetleri veya işleri ile karıştırılmaya yol açan önlemler almayı ayrıca haksız rekabet sayar. Firma tabelasında, internet sitesinde veya harita kaydında marka sahibinin logosunu, kurumsal renklerini ya da resmî servis ağına benzeyen bir görünümü kullanıyorsa, tüketicinin firmayı marka sahibinin kendi ağıyla karıştırması bu bent kapsamında değerlendirilebilir.
m.55/1-a-3 de konuyla ilişkilidir: Paye, diploma veya ödül almadığı hâlde bunlara sahipmiş gibi hareket ederek müstesna yeteneğe sahip olduğu izlenimini uyandırmaya çalışmak veya buna elverişli doğru olmayan meslek adları ve sembolleri kullanmak haksız rekabettir. Gerçekte verilmemiş bir yetki belgesini ya da sertifika görselini sergilemek, bu bent bakımından da tartışılabilir.
m.55/1-a-9 ise malların veya hizmetlerin özelliklerini gizleyerek müşteriyi yanıltmayı kapsar. Firmanın orijinal olmayan parça kullandığını gizlemesi gibi durumlarda bu bent de gündeme gelebilir.
Bağımsız Servis Ne Söyleyebilir?
Marka sahibinin her servis ilanını engelleme hakkı yoktur. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.7/5-c'ye göre marka sahibi, üçüncü kişilerin markayı dürüstçe ve ticari hayatın olağan akışı içinde, özellikle aksesuar, yedek parça veya eşdeğer parça ürünlerinde, malın ya da hizmetin kullanım amacının belirtilmesinin gerekli olduğu hâllerde kullanmasını engelleyemez.
Buna göre bağımsız bir servisin "X marka klimalara bakım ve onarım hizmeti verilir" gibi, hangi marka cihazlarla çalıştığını belirten dürüst bir açıklama yapması bu istisna kapsamında değerlendirilebilir. Sınır, açıklamanın dürüst olması ve ticari hayatın olağan akışına uymasıdır. "X Yetkili Servisi" demek ise kullanım amacını belirtmenin ötesine geçer; gerçekte olmayan bir yetki ilişkisini iddia eder.
Firmanın marka sahibinin markasını kendi işletme adı gibi kullanması ayrıca değerlendirilmelidir. SMK m.7/3-e'ye göre tescilli markayla aynı veya benzer işaretin ticaret unvanı ya da işletme adı olarak kullanılması, m.7/2'deki şartlar varsa marka sahibince yasaklanabilir. m.7/3-d de işaretin internet ortamında ticari etki yaratacak biçimde alan adı, anahtar sözcük veya benzeri biçimlerde kullanılmasını, kullanıcının meşru bağlantısı olmaması şartıyla kapsar.
Bir Örnek: Haritalarda Çoğalan Sahte Servis Kayıtları
Antalya'da klima ithal eden ve kendi yetkili servis ağını kuran bir şirket, müşteri şikâyetleriyle bir sorunu fark ediyor: İnternet haritalarında "Marka Adı Yetkili Servisi Antalya" başlıklı birkaç kayıt var. Bu kayıtların hiçbiri şirketin servis ağında değil. Müşteriler bu firmalara gidiyor, yüksek ücret ödüyor ve sonuçtan memnun kalmadığında şikâyetini doğrudan ithalatçı şirkete iletiyor.
Bu tabloda şirketin müşterileri ve meslekî itibarı zarar görmektedir; bu da TTK m.56/1'de dava açma hakkı için aranan şarttır. Kayıtlardaki "yetkili" ibaresi m.55/1-a-2, şirketin logosunun kullanılması m.55/1-a-4, marka adının işletme adı veya arama kaydı olarak kullanılması ise SMK m.7/3 kapsamında değerlendirilebilir. Ancak SMK'ya dayanan talepler için markanın şirket adına tescilli olması ya da şirketin marka sahibinden dava yetkisi içeren bir lisans almış olması gerekir; ithalatçı marka sahibi değilse, kendi adına doğrudan dayanabileceği yol TTK'daki haksız rekabet hükümleridir.
Şirket yalnızca kendi adına hareket etmek zorunda değildir. m.56/2'ye göre ekonomik çıkarları zarar gören veya bu tehlikeyle karşılaşan müşteriler de tespit, men, ortadan kaldırma ve tazminat davalarını açabilir; ancak araçların ve malların imhasını isteyemezler. m.56/3 ise tüketicilerin ekonomik menfaatlerini koruyan sivil toplum kuruluşlarına da tespit, men ve ortadan kaldırma davası açma imkânı tanır.
Marka Sahibi Ne İsteyebilir?
m.56/1'e göre zarar gören veya zarar tehlikesiyle karşılaşan kişi; fiilin haksız olup olmadığının tespitini, haksız rekabetin men'ini, maddi durumun ortadan kaldırılmasını ve haksız rekabet yanlış veya yanıltıcı beyanlarla yapılmışsa bu beyanların düzeltilmesini isteyebilir. Tecavüzün önlenmesi için kaçınılmazsa haksız rekabetin işlenmesinde etkili olan araçların ve malların imhası da talep edilebilir. Kusur varsa maddi tazminat, şartları varsa manevi tazminat da istenebilir.
"Yetkili servis" vakalarında düzeltme talebi özellikle işlevseldir: Tabeladan, internet sitesinden ve harita kayıtlarından "yetkili" ibaresinin kaldırılmasını ve gerekirse doğru bilginin verilmesini kapsar.
m.62/1-a, m.55'teki fiillerin kasten işlenmesini, şikâyet üzerine iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla yaptırıma bağlar. İhtara rağmen "yetkili" ibaresini kullanmaya devam eden bir firma bakımından kastın varlığını göstermek kolaylaşır.
Kararın etkisi bakımından m.56/4 de akılda tutulmalıdır: Men ve ortadan kaldırma kararları, haksız rekabete konu malları doğrudan veya dolaylı şekilde ondan ticari amaçla elde etmiş kişiler hakkında da icra olunur. Sahte servisin kullandığı sahte etiketli parçalar başka işletmelere dağıtılmışsa, bu hüküm önem kazanır.
Adım Adım: Sahte Yetkili Servise Karşı
1) Tabela, internet sitesi, harita kaydı, reklam ve sosyal medya paylaşımlarının tarihli görüntülerini alın. 2) Yetkili servis listenizi güncel ve erişilebilir biçimde yayımlayın; bu, hem müşteriyi korur hem de karşı tarafın yetkisiz olduğunu belgelemeyi kolaylaştırır. 3) Mağdur müşterilerin şikâyetlerini ve yaşanan sorunları kayıt altına alın.
4) Firmaya yazılı ihtar göndererek "yetkili" ibaresinin ve logonuzun kullanımının durdurulmasını ve düzeltme yapılmasını isteyin. 5) Platformlara, ilgili kaydın gerçeğe aykırı olduğunu belgeleriyle bildirin. 6) Sonuç alınamazsa TTK m.56'daki tespit, men ve düzeltme taleplerini, markanız tescilliyse SMK m.7'ye dayanan talepleri de içeren bir dava açmayı değerlendirin. 7) Kasıt açıkça görülüyorsa ceza şikâyetini ayrıca düşünün.
İhtar ve bildirimlerin tarihlerini saklamak, firmanın uyarıya rağmen davranışını sürdürüp sürdürmediğini sonradan göstermeyi kolaylaştırır.
Mevzuat Dayanağı: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.55/1-a, iş ilişkileri hakkında gerçek dışı açıklamaları, karıştırılmaya yol açan önlemleri ve doğru olmayan meslek adı ve sembollerini haksız rekabet sayar. m.56 açılabilecek davaları, m.62 cezai yaptırımı düzenler; bağımsız servisin dürüst kullanım sınırı 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.7/5-c'de yer alır.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — mevzuat.gov.tr 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu — mevzuat.gov.trSıkça Sorulan Sorular
Bağımsız bir servis marka adımı hiç kullanamaz mı?
6769 sayılı SMK m.7/5-c'ye göre marka, dürüstçe ve ticari hayatın olağan akışı içinde, özellikle yedek parça ve aksesuar gibi kullanım amacının belirtilmesi gereken hâllerde kullanılabilir. Hangi markaya hizmet verildiğini belirtmek ile yetkili olduğunu iddia etmek farklıdır.
Müşteri de bu firmaya dava açabilir mi?
TTK m.56/2'ye göre ekonomik çıkarları zarar gören veya böyle bir tehlikeyle karşılaşan müşteriler de m.56/1'deki davaları açabilir. Ancak müşteriler, haksız rekabette kullanılan araçların ve malların imhasını isteyemez.
Markam tescilli değilse yine de dava açabilir miyim?
TTK m.55 ve m.56'ya dayanan haksız rekabet talepleri marka tescilini şart koşmaz; zarar veya zarar tehlikesi yeterlidir. SMK m.7'ye dayanan marka hakkı talepleri ise tescilli bir markayı gerektirir.
Firma "yetkili" kelimesini kaldırıp başka bir ifade kullanırsa sorun biter mi?
Bu, ifadenin bir bütün olarak yanıltıcı olup olmadığına bağlıdır. TTK m.55/1-a-2 gerçek dışı veya yanıltıcı açıklamaları, m.55/1-a-4 karıştırılmaya yol açan önlemleri kapsar. Logo ve kurumsal görünüm kullanımı devam ediyorsa sorun sürebilir.