Web Sitesini Yayına Almadan Önce Telif ve Marka Kontrolü

Yeni bir web sitesi yayına girdiği an, üzerindeki her fotoğraf, yazı tipi, metin parçası ve hatta alan adı herkesin görebileceği bir kullanıma dönüşür. Yayından önce yapılacak kısa bir hak kontrolü, sonradan gelecek bir ihtarnameyi ya da siteyi apar topar değiştirme zorunluluğunu önleyebilir.

Görseller: 'Nasılsa internette vardı' savunması işe yaramaz

El yapımı seramik satan küçük bir atölye, ilk e-ticaret sitesini hazırlarken ürün fotoğraflarının yanında atmosfer yaratmak için birkaç mutfak ve sofra fotoğrafına ihtiyaç duyar. Tasarımcı, arama motorunda bulduğu güzel bir sofra fotoğrafını ana sayfaya yerleştirir. Bu fotoğrafın bir fotoğrafçıya ait olduğu, üstelik fotoğrafçının görsellerini izleyen bir takip hizmeti kullandığı ancak aylar sonra gelen bir talep yazısıyla anlaşılır. İnternette erişilebilir olmak, bir görselin serbestçe kullanılabileceği anlamına gelmez. İnternetten görsel kullanımında telif konusunu inceleyen rehber, bu tür durumların hukuki arka planını ayrıntılı olarak anlatır.

Yayından önce sitedeki her görsel için basit bir tablo hazırlayın: görselin nerede kullanıldığı, kim tarafından çekildiği veya nereden alındığı, lisansın türü ve lisans belgesinin nerede saklandığı. Stok fotoğraf sitelerinden alınan görsellerde lisansın ticari kullanımı, web sitesini ve varsa sosyal medya paylaşımlarını kapsayıp kapsamadığı ayrıca kontrol edilmelidir. Stok fotoğraf lisansı her zaman sınırsız değildir; bazı lisanslar belirli bir gösterim sayısına, bazıları ise ürün ambalajında kullanım yasağına bağlıdır. Kendi çektirdiğiniz ürün fotoğraflarında ise fotoğrafçıyla yapılan sözleşmede kullanım haklarının yazılı olarak devredildiğinden emin olun.

Yazı tipleri ve tema şablonları

Yazı tipleri, web sitelerinde en sık gözden kaçan lisans kalemidir. Bir yazı tipinin bilgisayara kurulup masaüstü yayıncılıkta kullanılması ile web sitesine yerleştirilerek ziyaretçilere sunulması, lisans açısından farklı kullanım biçimleridir. Masaüstü lisansı, web üzerinden gömülü kullanımı kapsamayabilir. Ücretsiz olarak dağıtılan bazı yazı tipleri ise yalnız kişisel kullanıma izin verir, ticari siteler için ayrı lisans ister. Font lisansı ve telif ilişkisini ele alan rehber, farklı lisans türlerinin ne anlama geldiğini açıklar. Tasarımcınızdan sitede kullanılan her yazı tipinin adını ve lisans belgesini istemek, yayın öncesi kontrolün vazgeçilmez adımıdır.

Hazır tema ve şablonlarla kurulan sitelerde de benzer bir kontrol gerekir. Tema bir kez satın alındığında genellikle tek bir site için kullanım hakkı verir; aynı temayı birden fazla sitede kullanmak veya müşteriye yeniden satmak ayrı lisans gerektirebilir. Temanın içinde gelen demo görseller ise çoğu zaman yalnız gösterim amaçlıdır ve canlı sitede kullanılmamalıdır. Web tema ve şablon lisansı hakkında bilgi edinmek, ajansla ya da serbest tasarımcıyla yapılan sözleşmede hangi lisansın kimin adına alınacağını belirlemeye yardımcı olur. Lisansın sizin adınıza alınması, ajansla yollarınız ayrıldığında sitenin kullanımını güvence altına alır.

Metinler, kod ve site tasarımı üzerindeki haklar

Sitedeki metinler de eser niteliği taşıyabilir. Rakip bir sitenin ürün açıklamalarını, hakkımızda metnini veya blog yazılarını kopyalamak, hem telif hakkı hem de haksız rekabet açısından sorun yaratır. Metin yazarlığı hizmeti aldıysanız, metinler üzerindeki mali hakların size devredildiği yazılı olarak düzenlenmelidir. Yapay zekâ araçlarıyla üretilen metinlerde ise çıktının başka bir kaynaktan birebir alınmış bölümler içerip içermediği kontrol edilmelidir. Kopyalanmış metin yalnız hukuki risk değil, arama motoru görünürlüğü açısından da dezavantajdır; özgün metin her iki açıdan da daha güvenli bir yatırımdır. Rakip sitede beğendiğiniz bir anlatım varsa, onu kendi ürününüzün diliyle yeniden yazmak en temiz çözümdür.

Sitenin yazılım kodu ve görsel arayüzü üzerindeki haklar da en az içerik kadar önemlidir. Serbest çalışan bir geliştiriciyle kurulan sitelerde, kaynak kodunun, veri tabanı yapısının ve özel olarak tasarlanan arayüz unsurlarının mali haklarının size devredilip devredilmediği sözleşmede açıkça yazılmalıdır. Sipariş üzerine yapılan işlerde mali haklar, sözleşmeyle devredilmedikçe eser sahibinde kalır; devir yazılı olmalı ve haklar tek tek belirtilmelidir. Ayrıca sitenin yönetici paneli, barındırma hizmeti ve alan adı hesabı üzerindeki erişim bilgilerinin sizin adınıza kayıtlı olduğundan emin olun. Bu erişimler başkasının hesabında kalırsa, siteniz üzerinde fiilen kontrolü kaybedebilirsiniz.

Alan adı ve site adı: marka çakışmasını önlemek

Alan adı, çoğu zaman en hızlı ve en az düşünülerek verilen karardır. Uygun bir uzantıda boş bir alan adı bulmak, o adı kullanma hakkınız olduğu anlamına gelmez. Alan adında başka birinin tescilli markasını veya ona benzeyen bir ifadeyi kullanmak, marka hakkına tecavüz ve alan adının iadesi taleplerine yol açabilir. Alan adı ile marka ilişkisi konusunu inceleyen rehber, bu riskin hangi durumlarda ortaya çıktığını açıklar. Yayından önce alan adındaki ayırt edici kelimenin, ilgili sınıflarda tescilli bir markayla çakışıp çakışmadığını araştırmak ve kendi markanızı da mümkünse alan adıyla uyumlu biçimde tescil ettirmek gerekir.

Son bir kontrol olarak sitenin alt bilgisinde, başlık etiketlerinde ve ürün sayfalarında kullanılan marka ifadelerine bakın. Başka markaların ürünlerini satıyorsanız, bu markaları yalnız ürünü tanıtmak için ve yetkili satıcı izlenimi yaratmadan kullanın. Sitenin tamamını yayına almadan önce bu kontrolleri bir liste hâlinde yapmak, çoğu zaman kısa sürede tamamlanabilecek bir iştir; yayından sonra yapılacak düzeltmeler ise hem maliyetli hem de itibar açısından risklidir. Kişisel verilerin korunması gibi konular ayrı mevzuata tabidir ve ayrıca ele alınmalıdır. Sitenizin kendine özgü riskleri, içerik yapısına ve iş modeline göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Yayın düğmesine basmadan önce bir liste yeterli

Web sitesi, işletmenizin en görünür vitrinidir ve üzerindeki her unsur bir hak sorusunu beraberinde getirir. Görsellerin ve yazı tiplerinin lisanslarını belgelemek, metinlerin ve kodun haklarını sözleşmeyle güvenceye almak ve alan adının başkasının markasıyla çakışmadığını kontrol etmek, yayından önce yapılabilecek basit ama etkili adımlardır. Bu liste bir kez hazırlandığında, sitenizde yapacağınız her güncellemede de aynı kontrolü hızla tekrarlayabilirsiniz. Lisans belgelerini tek bir klasörde saklamak, bu tekrarı daha da kolaylaştırır.

Sıkça Sorulan Sorular

Arama motorunda bulduğum görseli kaynak göstererek kullanabilir miyim?

Kaynak göstermek, izin almanın yerini tutmaz. Görselin sahibinden lisans alınmadıkça ticari bir web sitesinde kullanılması telif hakkı ihlali oluşturabilir. Güvenli yol, lisansı belgelenmiş stok görseller, kendi çektirdiğiniz fotoğraflar veya açıkça ticari kullanıma izin veren kaynaklar kullanmaktır.

Tasarımcının bilgisayarında kurulu yazı tipi sitemde kullanılabilir mi?

Bilgisayara kurulu bir yazı tipinin lisansı çoğu zaman yalnız masaüstü kullanımı kapsar. Web sitesine gömülü olarak kullanılması ayrı bir web lisansı gerektirebilir. Tasarımcıdan kullanılan her yazı tipinin adını ve lisans belgesini isteyerek durumu kontrol etmeniz önerilir.

Sitemin kaynak kodu kime ait?

Siteyi bir geliştirici veya ajans hazırladıysa, kaynak kod üzerindeki mali haklar sözleşmeyle devredilmedikçe onlarda kalır. Devrin yazılı olması ve hakların tek tek belirtilmesi gerekir. Sözleşmenizde bu hüküm yoksa, yayından önce ek bir devir belgesi imzalanması yararlı olur.