Telif Hakkı Hakkında Yanlış Bilinenler

Telif hakkında en sık yapılan hatalar iyi niyetle yapılır: kaynak gösterildiği, ücret ödenmediği ya da görselin internette bulunduğu için sorun olmayacağı sanılır.

Kaynak Göstermek İzin Almanın Yerine Geçmez

Kaynak göstermek, eseri kullanmak için izin alma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz; bunlar birbirinden ayrı iki konudur. Kaynak göstermek eser sahibinin adının belirtilmesine ilişkin manevi hakla ilgilidir; kullanımın kendisi ise mali haklara dayanır ve kural olarak sahibinin iznini gerektirir. Bir metni, görseli ya da müziği kaynağıyla birlikte paylaşmak, izinsiz kullanımı hukuka uygun hale getirmez.

İzin gerektirmeyen sınırlı haller vardır; eleştiri ve bilimsel çalışmalarda ölçülü alıntı bunların başında gelir. Ancak bu istisnalar dar yorumlanır: alıntının amaçla sınırlı kalması, eserin bütününün yerine geçmemesi ve kaynağın da gösterilmesi aranır. Bir yazının önemli bir bölümünü tanıtım amacıyla aktarmak, ticari bir sunumda kullanmak veya sosyal medyada yeniden yayımlamak bu istisnaların kapsamına girmez.

İnternetteki Görsel Serbest Kullanım Anlamına Gelmez

Arama motorunda bulunan bir görsel serbestçe kullanılabilir değildir; internette erişilebilir olmak, eser üzerindeki hakların sona erdiği anlamına gelmez. Fotoğraf, illüstrasyon, yazı tipi ve video kayıtları da eser niteliği taşıyabilir ve sahibi izin vermedikçe kullanılamaz. Sitede telif uyarısı bulunmaması ya da görselin çok sayıda yerde paylaşılmış olması, kullanımı hukuka uygun kılmaz.

Ücret ödenmemesi de bir savunma değildir; kazanç elde edilmemiş olması ihlalin varlığını ortadan kaldırmaz. Ticari olmayan bir blog yazısında ya da kurum içi bir sunumda kullanılan görsel için de talep gelebilir. Güvenli yol, kullanım şartları açık kaynaklardan yararlanmak, lisans metnini saklamak ve hangi görselin nereden hangi izinle alındığını gösteren basit bir kayıt tutmaktır.

Telif Koruması Tescille Değil Yaratmayla Doğar

Telif hakkı için tescil zorunlu değildir; koruma, eser sahibinin ürünü yaratmasıyla kendiliğinden doğar ve fikir ve sanat eserleri mevzuatı bunu esas alır. Bir metnin, yazılımın ya da fotoğrafın korunması için herhangi bir kuruma başvurulması gerekmez. Bazı eser türleri için öngörülen kayıt ve tescil işlemleri hakkı yaratmaz; ispat kolaylığı ve hak sahipliğinin gösterilmesi amacına hizmet eder.

Buna karşılık ispat pratikte belirleyicidir. Uyuşmazlıkta eserin ne zaman ve kim tarafından meydana getirildiğini gösterebilmek gerekir. Taslakların tarihli biçimde saklanması, sürüm geçmişinin korunması, teslim yazışmalarının arşivlenmesi ve mümkün olduğunda kayıt işlemlerinden yararlanılması bu nedenle önerilir. Koruma kendiliğinden doğar; ancak korumayı kullanabilmek delil düzenine bağlıdır.

Fikir Değil İfade Korunur, Ödeme Hak Devri Değildir

Telif korumasının konusu fikrin kendisi değildir; korunan şey, fikrin özgün biçimde ifade edilmiş halidir. Bir konu, bir kurgu ana hattı, bir ders yöntemi ya da bir tasarım anlayışı tek başına korunmaz; bunlardan doğan somut metin, görsel veya yazılım korunur. Aynı fikri farklı biçimde ifade eden iki eser yan yana var olabilir ve her biri yalnız kendi ifadesi bakımından koruma altındadır.

Bir işi yaptırıp ücretini ödemek de hak sahibi olmaya tek başına yetmez; eser sahibi kural olarak eseri meydana getiren gerçek kişidir ve mali hakların devri için ayrıca yazılı bir sözleşme gerekir. Freelance tasarımcıya ödenen fatura, logonun ya da yazılım kodunun haklarını kendiliğinden şirkete geçirmez. Devrin kapsamı, süresi ve yer bakımından sınırı sözleşmede açıkça yazılmalıdır.

Telifte Güvenli Alanı Sözleşmeyle Kurmak

Telifte riskler çoğunlukla kötü niyetten değil, alışkanlıklardan doğar. Kaynak göstermek izin yerine geçmez, internette bulunan görsel serbest değildir ve ücret ödenmemesi ihlali ortadan kaldırmaz. Koruma tescille değil yaratmayla doğar; kayıt işlemleri yalnız ispatı kolaylaştırır. Korunan şey fikir değil, fikrin özgün ifadesidir. Dışarıdan alınan her iş için mali hakların devrini kapsam, süre ve yer bakımından açıkça düzenleyen yazılı bir sözleşme, sonradan doğacak tartışmaların büyük kısmını baştan kapatır.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynak gösterirsem izin almadan kullanabilir miyim?

Hayır. Kaynak göstermek eser sahibinin adının belirtilmesiyle ilgilidir; kullanımın kendisi mali haklara dayanır ve kural olarak izin gerektirir. Eleştiri ve bilimsel çalışmalarda ölçülü alıntı gibi sınırlı istisnalar vardır, ancak bunlar dar yorumlanır. Bir eserin önemli bölümünü tanıtımda veya ticari sunumda kullanmak bu istisnaların dışında kalır.

Telif hakkı için tescil yaptırmak zorunlu mu?

Zorunlu değildir. Koruma, eserin yaratılmasıyla kendiliğinden doğar ve herhangi bir kuruma başvuru şartına bağlı değildir. Bazı eser türleri için öngörülen kayıt ve tescil işlemleri hakkı yaratmaz, yalnız ispatı kolaylaştırır. Uyuşmazlık ihtimaline karşı taslakların, sürüm geçmişinin ve teslim yazışmalarının tarihli biçimde saklanması önerilir.

Freelance yaptırdığım logonun hakkı bana mı ait?

Ödeme yapmış olmanız tek başına yeterli değildir. Eser sahibi kural olarak eseri meydana getiren gerçek kişidir ve mali hakların devri için yazılı sözleşme gerekir. Faturanın kesilmiş olması hakları kendiliğinden şirkete geçirmez. Sözleşmede devrin kapsamı, süresi, yer bakımından sınırı ve işleme yetkisinin verilip verilmediği açıkça yazılmalıdır.