Bize ulaşın! 0535 664 07 63 ✉ [email protected]

Sadece Paketleme Yapan Firma Coğrafi İşareti Kullanabilir mi?

Coğrafi işaretli ürünü kendisi üretmeyen, yalnızca paketleyip satan firmalar için kanun ayrı bir yasak koymaz. Belirleyici olan, ürünün sicildeki şartlara uyması, bildirim yükümlülüğü ve amblemin doğru kullanılmasıdır.

Kısa Cevap

Evet, kullanabilir; ancak şartlı. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.46'ya göre tescilli coğrafi işareti, sicildeki şartlara uygun ürünlerin üretimi veya pazarlamasında faaliyet gösterenler kullanır. Paketleyici de bu kişilerdendir; tescil ettirene bildirimde bulunmalı ve işareti amblemle birlikte kullanmalıdır. Sicildeki ambalajlama usulleri ile menşe adında işlemlerin coğrafi alanda yapılması şartı ayrıca kontrol edilmelidir.

  • Kullanım hakkı yalnız üreticiye değil, uygun ürünü pazarlayana da tanınmıştır.
  • Paketleyici, coğrafi işareti tescil ettirene üretim ve pazarlama faaliyetini bildirmek zorundadır.
  • Coğrafi işaretlerde amblemin ürünün veya ambalajın üzerinde kullanılması kanunen zorunlu tutulmuştur.
Dayanak: 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.36, 46, 34, 37, 44, 49

Kanun Kullanım Hakkını Kime Tanıyor?

Coğrafi işaret, bir markadan farklı olarak tek bir kişiye ait değildir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.44'ün son fıkrası bunu açıkça söyler: tescil edilen coğrafi işaret, tescil ettirene inhisari hak sağlamaz. Yani işareti tescil ettiren belediye, ticaret odası ya da üretici birliği, onu yalnız kendisi kullanmak üzere elinde tutamaz.

Kullanım hakkının kime ait olduğunu m.46/1 belirler. Buna göre tescilli coğrafi işaretler, sicilde belirtilen şartlara uygun olan ürünlerin üretimi veya pazarlamasında faaliyet gösterenler tarafından kullanılır. Metinde "veya" bağlacı kullanılmıştır. Bu nedenle ürünü kendisi üretmeyen, ama sicildeki şartlara uyan ürünü piyasaya süren bir firma da kullanım hakkı sahipleri arasına girer.

Paketleme yapan firma çoğu durumda tam olarak bu konumdadır: üretilmiş ürünü alır, ambalajlar ve satar. Dolayısıyla "sadece paketliyorum, üretici değilim" diye coğrafi işareti kullanamayacağını düşünmek doğru değildir. Asıl soru, paketlenen ürünün sicildeki özellikleri taşıyıp taşımadığı ve paketleme işleminin sicildeki kurallara uyup uymadığıdır.

Paketleme Sicildeki Şartlara Takılabilir Mi?

Her coğrafi işaretin bir sicil kaydı ve bu kayda esas olan başvuru dosyası vardır. Kanunun m.37/1-h bendi, başvuruda coğrafi işaretin kullanım biçimini ve varsa etiketleme ve ambalajlama usullerini açıklayan bilgilerin yer almasını ister. Başvuruda böyle bir usul belirlenmişse, paketleyici bu usule uymadan işareti kullanamaz; çünkü m.46/1 kullanım hakkını sicildeki şartlara uygun ürünle sınırlar.

İkinci kontrol noktası, coğrafi işaretin türüdür. Kanunun m.34/1 hükmüne göre menşe adında ürünün üretimi, işlenmesi ve diğer işlemlerin tümü belirlenen coğrafi alanın sınırları içinde gerçekleşmelidir. Mahreç işaretinde ise bu işlemlerden en az birinin coğrafi alanda yapılması yeterlidir. Menşe adı taşıyan bir ürünün paketlenmesi sicilde "işlem" olarak tanımlanmışsa, paketlemenin alan dışında yapılması sorun doğurabilir.

Bu nedenle cevap, ürünün sicil kaydına ve teknik dosyasına bakılmadan kesinleşmez. Bazı tescillerde ambalaj türü, etiket bilgisi ve ambalajlama yeri ayrıntılı tarif edilir; bazılarında ise yalnızca ürün özellikleri anlatılır ve paketleme hakkında özel bir kural bulunmaz.

Üretici Tanımı Paketleyiciyi Ne Zaman Kapsar?

Kanun m.36/2'de üreticiyi geniş tanımlar: tarım ürünlerini, gıda maddelerini, madenleri, el sanatları ve sanayi ürünlerini üreten veya işleyen yahut tedarik zincirinde yer alarak ürünün tescile konu özelliklerini etkileyen bir işlem yapan kişi. Paketleme, ürünün tescile konu özelliklerini etkileyen bir işlemse, paketleyici bu tanım gereği üretici sayılır.

Bu ayrımın pratik bir sonucu vardır. Üretici sayılan paketleyici, üretici gruplarının bir parçası olabilir ve m.36/1 uyarınca coğrafi işaretin başvurusunda ya da sonradan yapılacak değişiklik taleplerinde söz sahibi olan oluşumlara katılabilir. Ürünün özelliklerine dokunmayan, yalnızca hazır ürünü kutuya koyan bir firma ise üretici tanımına girmese bile m.46/1'deki pazarlama faaliyeti nedeniyle işareti kullanabilir.

Örnek: Fıstığı Satın Alıp Kendi Ambalajında Satan Firma

İstanbul'da kuruyemiş toptancılığı yapan bir firma, tescilli coğrafi işaretli bir fıstığı yöredeki üreticilerden çuvalla satın alıyor ve kendi tesisinde 250 gramlık paketlere koyuyor. Firma, paketin önüne coğrafi işaretin adını yazmak istiyor. Firmanın ilk yapması gereken, sicil kaydını ve teknik dosyayı inceleyerek ambalajlama yeri ya da yöntemi hakkında bir kural olup olmadığını öğrenmektir.

Sicilde paketlemenin coğrafi alanda yapılacağına ilişkin bir şart yoksa ve satın alınan fıstık sicildeki özellikleri taşıyorsa firma işareti kullanabilir. Bunun için tescil ettirene üretim ve pazarlama faaliyeti gösterdiğine dair bildirimde bulunmalı, coğrafi işareti amblemle birlikte paketin üzerine koymalıdır. Sicilde ambalajlamanın yörede yapılması öngörülmüşse, firma kendi tesisinde paketlediği ürün için işareti kullanamaz; bu durumda yörede paketlenmiş ürünü satın almak bir çözümdür.

Firmanın dikkat etmesi gereken bir başka nokta, farklı kaynaklardan gelen ürünleri karıştırmamaktır. Paketin içinde sicildeki özellikleri taşımayan fıstık varsa, coğrafi işaretin kullanılması m.44/2 kapsamında önlenebilecek bir fiil hâline gelir.

Paketin Üzerine Kendi Markamı da Koyabilir Miyim?

Paketleyici firmalar genellikle ürünü kendi markasıyla satmak ister. Coğrafi işaretin yanında firmanın kendi markasının bulunması kanunda yasaklanmış değildir. Ancak markanın kendisi coğrafi işareti içeriyorsa durum değişir. 6769 sayılı Kanun m.48/1'e göre coğrafi işaretin tescilinden sonra m.44'te belirtilen biçimlerde veya tescile konu coğrafi işaretle ilgili mal veya hizmetler için kullanılmak üzere yapılan marka başvurusu reddedilir; tescil edilmişse dava yoluyla hükümsüz kılınabilir.

Bu yüzden coğrafi işaretin adını kendi markanızın parçası yapıp tescil ettirmeye çalışmak yerine, markanızı ayrı bir unsur olarak kullanmanız ve coğrafi işareti amblemle birlikte ayrıca göstermeniz daha güvenli bir yoldur. Böylece tüketici hem ürünün kaynağını hem de ürünü kimin paketleyip sunduğunu ayrı ayrı görebilir.

Firmanın kendi ticaret unvanını pakette göstermesi ise ayrı bir konudur. Kanun m.47'ye göre gerçek kişi adının veya tüzel kişi unvanının, bu kişiler veya halefleri tarafından ticaret sırasında halkı yanıltıcı mahiyette olmayan kullanımları m.44 ve m.45'teki hâllerin ihlali sayılmaz. Unvanında bir yer adı bulunan paketleyici için bu hüküm önem taşır; yeter ki kullanım tüketiciyi ürünün kaynağı konusunda yanıltmasın.

Bildirim, Amblem ve Denetim: Adım Adım

Birinci adım, tescil belgesini ve teknik dosyayı TÜRKPATENT kayıtlarından ya da tescil ettirenden temin etmektir. İkinci adım, dosyada etiketleme, ambalajlama ve işlem yeri hakkındaki kuralları not etmektir. Üçüncü adım, ürünü satın aldığınız üreticinin sicildeki şartlara uygun üretim yaptığını gösteren belgeleri istemektir.

Dördüncü adım, tescil ettirene yazılı bildirim yapmaktır. Kanun m.46/1 bu bildirimi açıkça öngörür. Beşinci adım, amblemi ambalaj üzerine koymaktır; m.46/2'ye göre coğrafi işaretler bakımından amblemin kullanılması zorunludur. Amblemin ve kullanımının ayrıntıları yönetmelikle belirlenir, bu nedenle tasarımı yönetmelikteki kurallara göre hazırlamak gerekir.

Son adım, denetime hazırlıklı olmaktır. Kanun m.49/1'e göre denetim, ürünün üretimi, piyasaya arzı veya dağıtımı aşamalarında ya da ürün piyasada iken yapılabilir. Paketleyici de bu zincirin içindedir. Ayrıca m.49/5 uyarınca tescil ettiren, denetime ilişkin masrafları denetlenenlerden talep edebilir; paketleyicinin bu masrafı da hesaba katması gerekir.

Mevzuat Dayanağı

Mevzuat Dayanağı: 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.46, tescilli coğrafi işaretin sicildeki şartlara uygun ürünlerin üretimi veya pazarlamasında faaliyet gösterenlerce, tescil ettirene bildirimle ve amblemle kullanılacağını düzenler. Aynı Kanunun m.36 hükmü başvuru hakkına sahip olanları ve tedarik zincirindeki işlemleri de kapsayan üretici tanımını; m.34, m.37, m.44, m.47, m.48 ve m.49 ise menşe adı ve mahreç işareti ayrımını, ambalajlama usullerini, korumanın kapsamını, iyiniyetli kullanımı, markalarla ilişkiyi ve denetimi düzenler.

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu — mevzuat.gov.tr

Sıkça Sorulan Sorular

Paketleyici, coğrafi işareti tescil ettirenden izin almak zorunda mı?

Kanun izin değil, bildirim yükümlülüğü öngörür. 6769 sayılı Kanun m.46/1'e göre kullanım hakkı sahipleri, tescil ettirene coğrafi işarete yönelik üretim ve pazarlama faaliyeti gösterdiklerini bildirir. Ürünün sicildeki şartlara uygun olması ise ayrıca gereklidir.

Amblem koymadan yalnızca coğrafi işaretin adını yazabilir miyim?

Coğrafi işaretler bakımından hayır. Kanun m.46/2, coğrafi işaretlerde amblemin kullanılmasını zorunlu tutar. Amblemsiz kullanımın kanun dışında kaldığı istisna yalnızca geleneksel ürün adları için m.46/4'te öngörülmüştür.

Menşe adlı ürünü yöre dışında paketlemek mümkün mü?

Menşe adında m.34/1 uyarınca üretim, işleme ve diğer işlemlerin tümü coğrafi alanda gerçekleşmelidir. Paketleme sicilde bir işlem olarak tanımlanmışsa veya ambalajlama yeri belirlenmişse yöre dışında paketleme sicile aykırı olur. Sicil kaydı ve teknik dosya incelenmeden kesin cevap verilemez.

Paketlediğim ürün sicildeki özellikleri taşımıyorsa ne olur?

Tescil ettiren ve kullanım hakkı sahipleri, m.44/2 uyarınca tescildeki özellikleri taşımayan ürün üzerinde coğrafi işaretin ticari amaçlı kullanımının önlenmesini talep edebilir. Bu nedenle tedarikçiden ürünün sicile uygunluğunu gösteren belgeleri almak önemlidir.