Kısmen evet. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.7/1'e göre marka koruması tescil yoluyla elde edilir; tecavüz davasının tam gücü tescille doğar. Ancak m.7/4 uyarınca başvurunuz Bültende yayımlandıktan sonraki taklit fiilleri için tazminat davası açabilirsiniz; mahkeme tescil yayımlanmadan karar veremez. Başvurunuz yoksa da 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.55 ve m.56 uyarınca haksız rekabet davası açılabilir.
- Başvurunuz yayımlandıktan sonraki taklit fiilleri için tazminat davası açılabilir.
- Hiç başvuru yoksa karıştırılmaya yol açan kullanıma karşı haksız rekabet davası açılabilir.
- Marka hakkına tecavüz suçundan ceza verilebilmesi için markanın Türkiye'de tescilli olması şarttır.
Tescil Neden Belirleyici?
SMK m.7/1 açıktır: Bu Kanunla sağlanan marka koruması tescil yoluyla elde edilir. Tescilden doğan haklar münhasıran marka sahibine aittir ve marka sahibi, izinsiz kullanımların önlenmesini isteyebilir (m.7/2). Marka hakkına tecavüz sayılan fiiller de m.29'da, markanın izinsiz olarak m.7'de belirtilen biçimlerde kullanılması üzerine kurulmuştur.
Bu nedenle tescili olmayan bir işaret için SMK'daki tecavüz davasının bütün imkânlarına doğrudan başvurulamaz. Ancak bu, tescil tamamlanana kadar tamamen savunmasız olduğunuz anlamına gelmez. Kanun, başvuru sahibine sınırlı ama önemli bir hak tanır; ayrıca Türk Ticaret Kanunu'ndaki haksız rekabet hükümleri, tescilden bağımsız olarak uygulanır.
Ceza yolu ise tescile sıkı sıkıya bağlıdır. SMK m.30/5'e göre marka hakkına tecavüz suçlarından dolayı cezaya hükmedebilmek için markanın Türkiye'de tescilli olması şarttır. Tescil öncesinde bu suç hükmüne dayanarak şikâyette bulunmak sonuç vermez.
Başvurunuz Yayımlandıysa: Tazminat Hakkı ve Sınırı
SMK m.7/4'e göre markanın sahibine sağladığı haklar, üçüncü kişilere karşı marka tescilinin yayım tarihi itibarıyla hüküm ifade eder. Ancak marka başvurusunun Bültende yayımlanmasından sonra gerçekleşen ve tescil ilan edilmiş olsaydı yasaklanabilecek fiiller nedeniyle başvuru sahibi, tazminat davası açmaya yetkilidir.
Bu hakkın iki sınırı vardır. Birincisi, yalnız başvurunun Bültende yayımlanmasından sonraki fiilleri kapsar; yayımdan önceki kullanımlar bu hüküm kapsamında değildir. İkincisi, mahkeme öne sürülen iddiaların geçerliliğine ilişkin olarak tescilin yayımlanmasından önce karar veremez. Dava açılabilir; ancak hüküm için tescilin yayımlanması beklenir.
Bu yüzden başvurunun yayım tarihini ve taklit fiillerinin tarihlerini ayrı ayrı belgelemek gerekir. Tescil gerçekleştiğinde ise SMK m.149'daki tespit, önleme, durdurma, tecavüzün kaldırılması, tazminat ve el koyma gibi taleplerin tamamı gündeme gelir.
Hiç Başvurunuz Yoksa: Haksız Rekabet Davası
Tescil veya başvuru olmasa da, taklitçinin davranışı haksız rekabet oluşturabilir. TTK m.55/1-a-4, başkasının malları, iş ürünleri, faaliyetleri veya işleri ile karıştırılmaya yol açan önlemler almayı haksız rekabet hâlleri arasında sayar. Aynı ismin, benzer ambalajın veya benzer görselin müşteride karışıklık yaratacak şekilde kullanılması bu kapsamda değerlendirilebilir.
Müşterileri veya ticari faaliyetleri zarar gören ya da böyle bir tehlikeyle karşılaşabilecek kişi, TTK m.56/1 uyarınca fiilin haksızlığının tespitini, haksız rekabetin men'ini, sonucu olan maddi durumun ortadan kaldırılmasını ve kusur varsa tazminat isteyebilir. Bu davada sizin işaretinizi piyasada daha önce kullandığınızı ve taklit kullanımın karışıklığa yol açtığını göstermeniz gerekir.
Haksız rekabet davaları için süre de vardır: TTK m.60'a göre hakkın doğumunu öğrendiğiniz günden itibaren bir yıl ve her hâlde doğumundan itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımı dolar. Taklitçiyi fark ettiğiniz anda kayıt tutmaya başlamak bu açıdan da önemlidir.
Taklit Yalnız Ürün Üzerinde Değilse: Alan Adı, Unvan, Reklam
Taklit her zaman ürün etiketinde kalmaz. Taklitçi işaretinizi internet alan adı, arama motoru anahtar sözcüğü, ticaret unvanı ya da reklam metni olarak da kullanabilir. Tescilden sonra bu kullanımların önemli bir kısmı doğrudan yasaklanabilir hâle gelir: SMK m.7/3'e göre işaretin teşebbüsün iş evrakı ve reklamlarında kullanılması, şartları varsa internet ortamında ticari etki yaratacak biçimde alan adı, yönlendirici kod veya anahtar sözcük olarak kullanılması ve ticaret unvanı ya da işletme adı olarak kullanılması, ticaret alanındaki kullanım olarak yasaklanabilir.
Tescil öncesinde ise bu kullanımlara karşı dayanak, yine haksız rekabet hükümleridir. Karıştırılmaya yol açan önlemlerin yanında, TTK m.55/1-a-2 kapsamında kişinin kendisi, işletme işaretleri ve malları hakkında gerçek dışı veya yanıltıcı açıklamalarda bulunması da haksız rekabet sayılır. Taklitçinin müşteriye sizinle bağlantılı olduğu izlenimini veren ifadeleri bu açıdan ayrıca kaydedilmelidir.
Hangi kullanımın hangi tarihte başladığını ayrı ayrı belgelemek, ileride tescile dayalı taleplerle tescil öncesine ilişkin haksız rekabet taleplerini birbirinden ayırmayı kolaylaştırır. Bu kayıtlar, tescilin yayım tarihiyle birlikte saklanmalıdır; çünkü m.7/4'e göre markanın sağladığı haklar üçüncü kişilere karşı tescilin yayım tarihi itibarıyla hüküm ifade eder ve bu tarih, iki dönem arasındaki sınırı çizer.
Taklitçi Sizden Önce Başvurduysa
En tehlikeli senaryo, taklitçinin aynı işareti kendi adına başvurmasıdır. Kanun burada önceki kullanıcıyı korur. SMK m.6/3'e göre başvuru tarihinden veya rüçhan tarihinden önce tescilsiz bir marka ya da ticaret sırasında kullanılan başka bir işaret için hak elde edilmişse, bu işaret sahibinin itirazı üzerine marka başvurusu reddedilir. M.6/9 uyarınca kötüniyetle yapılan başvurular da itiraz üzerine reddedilir.
İtiraz, başvurunun Bültende yayımından itibaren iki ay içinde, yazılı ve gerekçeli olarak Türk Patent ve Marka Kurumu'na (TÜRKPATENT) yapılır; itiraz ücretinin de bu süre içinde ödenmesi ve ödendiğine ilişkin bilginin aynı süre içinde Kuruma sunulması gerekir (SMK m.18). Bu süre kaçırılır ve taklitçinin markası tescil edilirse, m.25/1 uyarınca m.6'da sayılan hâllerden birinin varlığı hâlinde mahkemeden markanın hükümsüzlüğü istenebilir.
Önceki kullanıma dayanan bu yollarda kanun, hak elde etmenin ölçüsünü ayrıntılı olarak tanımlamaz; değerlendirme somut olaya göre yapılır. Bu nedenle kullanımın başlangıcını, süresini ve yaygınlığını gösteren faturalar, reklamlar, sosyal medya kayıtları ve müşteri yazışmaları belirleyici olur.
Bir Örnek ve Atılacak Adımlar
İzmir'de el yapımı sabun üreten bir girişimci, ürünlerini iki yıldır belirli bir isimle sosyal medyada satıyor ama hiç marka başvurusu yapmamış. Bir gün aynı ismi ve benzer etiketi kullanan başka bir satıcının pazar yerlerinde ürün sattığını görüyor. Girişimcinin önünde aynı anda yürütmesi gereken birkaç iş vardır.
Birinci adım, kendi marka başvurusunu gecikmeden yapmaktır; başvurunun yayımı, m.7/4'teki tazminat hakkının başlangıç noktasıdır. İkinci adım, kendi kullanımının başlangıcını ve taklit kullanımını tarihli olarak belgelemektir. Üçüncü adım, TÜRKPATENT Bülteni'ni izleyerek taklitçinin bir başvurusu yayımlanırsa iki aylık süre içinde m.6/3 ve gerekirse m.6/9'a dayanarak itiraz etmektir.
Dördüncü adım, karışıklık devam ediyorsa TTK m.55/1-a-4'e dayanan haksız rekabet davasını ve gerekirse TTK m.61'deki ihtiyati tedbiri değerlendirmektir. Beşinci adım, tescil gerçekleştikten sonra SMK'daki tecavüz taleplerine ve şartları varsa cezai şikâyete geçmektir. Bu adımlar birbirinin alternatifi değil, birbirini tamamlayan parçalardır.
Mevzuat Dayanağı: 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.7/1 marka korumasının tescille doğduğunu, m.7/4 başvurunun yayımından sonraki fiiller için başvuru sahibinin tazminat davası açabileceğini düzenler. Tescilsiz işaret m.6/3 ile itiraz, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.55/1-a-4 ve m.56 ile haksız rekabet yoluyla korunur.
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu — mevzuat.gov.tr 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — mevzuat.gov.trSıkça Sorulan Sorular
Başvurum yayımlanmadan önceki taklit için tazminat isteyebilir miyim?
SMK m.7/4'teki tazminat hakkı, başvurunun Bültende yayımlanmasından sonra gerçekleşen fiillerle sınırlıdır. Yayımdan önceki kullanımlar için bu hükme dayanılamaz; koşulları varsa haksız rekabet hükümlerine göre talepte bulunulabilir.
Davayı açtım, mahkeme hemen karar verir mi?
Hayır. SMK m.7/4'e göre mahkeme, başvuru sahibinin öne sürdüğü iddiaların geçerliliğine ilişkin olarak tescilin yayımlanmasından önce karar veremez. Dava açılabilir, ancak hüküm için tescilin yayımlanması beklenir.
Tescilsiz markam için taklitçiyi savcılığa şikâyet edebilir miyim?
SMK m.30/5'e göre marka hakkına tecavüz suçlarından cezaya hükmedilebilmesi için markanın Türkiye'de tescilli olması şarttır. Davranış kasten işlenmiş bir haksız rekabet fiiliyse TTK m.62'deki şikâyet yolu ayrıca değerlendirilebilir.
Taklitçi benden önce başvurduysa ne yapabilirim?
Önceki kullanımla hak elde ettiyseniz SMK m.6/3'e, kötüniyet varsa m.6/9'a dayanarak yayımdan itibaren iki ay içinde itiraz edebilirsiniz. Marka tescil edilmişse m.25 uyarınca mahkemeden hükümsüzlük istenebilir.