Freelance Geliştiricinin Yazdığı Yazılımın Hakları Kimin?

Yazılımın parasını ödemiş olmak, telif haklarının size geçtiği anlamına gelmez. Freelance ilişkilerinde hakların kimde kaldığı, sözleşmenin nasıl kurulduğuna bağlıdır.

Yazılım Bir Eserdir, Sahibi de Onu Yazandır

FSEK m.2/1, bilgisayar programlarını eser olarak sayar. Bu nedenle bir yazılımın kaynak kodu, tıpkı bir kitap gibi telif korumasından yararlanır. Korumanın doğması için tescil ya da bildirim gerekmez; kaynak kodun yazılmış olması yeterlidir.

Eser sahipliği ise FSEK m.8/1 ile belirlenir: bir eserin sahibi, onu meydana getirendir. Yazılımı fiilen yazan kişi geliştiricidir; fikri ortaya atan, finanse eden ya da yöneten kişi bu sıfatla eser sahibi olmaz.

Bu ayrım, yazılım projelerinde en çok gözden kaçan noktadır. Şartnameyi hazırlamak, ekranları tarif etmek, örnek vermek ve test etmek tek başına eser sahipliği doğurmaz. Kodu kimin yazdığı belirleyicidir; birden fazla geliştirici çalışmışsa ortak eser sahipliği ihtimali de gündeme gelir ve devir sözleşmesinin herkesi kapsaması gerekir.

FSEK m.18/2 Freelance İlişkiye Uygulanmaz

Çok yaygın bir yanlış, işverenin ödeme yaptığı her yazılımın kendisine ait olduğunun sanılmasıdır. Dayanak gösterilen FSEK m.18/2 ise sınırlı bir hükümdür: aralarındaki özel sözleşmeden veya işin mahiyetinden aksi anlaşılmadıkça, memur, hizmetli ve işçilerin işlerini görürken meydana getirdikleri eserler üzerindeki haklar bunları çalıştıran veya tayin edenlerce kullanılır.

Hükmün kapsamı istihdam ilişkisidir. Bağımsız çalışan, kendi ekipmanıyla, kendi mesai düzeninde ve fatura karşılığı iş yapan bir freelance geliştirici bu tanımın dışındadır. Dolayısıyla haklar kural olarak geliştiricide kalır.

Sonuç şudur: ödeme yapmış olmanız, mali hakları edindiğiniz anlamına gelmez. Devir ayrı bir hukuki işlemdir ve yapılmadığı sürece geliştirici, aynı çözümü başka müşterilere sunma imkânını elinde tutar.

Devir İçin Yazılı Sözleşme ve Ayrı Ayrı Gösterim Şarttır

FSEK m.52 açık bir şekil şartı getirir: mali haklara dair sözleşme ve tasarrufların yazılı olması ve konuları olan hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır. Yani sözleşmede yalnızca tüm haklar devredilmiştir demek yeterli görülmeyebilir.

Uygulamada güvenli yol, işleme, çoğaltma, yayma, temsil ve umuma iletim haklarının tek tek sayılmasıdır. Devrin süresi, coğrafi kapsamı ve münhasır olup olmadığı da yazılmalıdır. Yazılımda işleme hakkı özellikle önemlidir; kodu geliştirmek, uyarlamak ve yeni sürüm üretmek bu hakka bağlıdır.

Devir yerine lisans tercih edilecekse, lisansın münhasır olup olmadığı ve devredilebilirliği ayrıca düzenlenmelidir. Aksi hâlde geliştirici aynı kodu başka müşterilere de verebilir. Rekabet açısından hassas projelerde bu ayrım baştan netleştirilmelidir.

Kaynak Kod, Depo Erişimi ve Sözleşme Listesi

Hak devri ile teslim ayrı konulardır. Sözleşmede kaynak kodun teslim edileceği, sürüm kontrol deposunun sahipliğinin size geçeceği ve derleme talimatlarının paylaşılacağı açıkça yazılmalıdır. Yalnızca çalışan bir uygulamanın teslimi, kodun elinizde olduğu anlamına gelmez.

FSEK m.38/3-5, yazılımı yasal yoldan edinen kişiye kullanma, yükleme ve yedekleme bakımından belirli imkânlar tanır. Ancak bu hükümler bir kullanım güvencesidir; kaynak kod üzerinde serbestçe geliştirme ve satış hakkı vermez. Bu nedenle sözleşme yerine kanuni imkânlara güvenmek doğru bir strateji değildir.

Sözleşmede bulunması gerekenler kısaca şunlardır: devredilen mali hakların tek tek sayımı, kaynak kod ve depo teslimi, üçüncü taraf kütüphanelerin lisans listesi, açık kaynak bileşenlerin beyanı, teslim sonrası bakım ve gizlilik. Bu maddeler yatırım ve satış süreçlerinde yapılan incelemelerde de ilk sorulanlar arasındadır.

Özet: Ödeme Değil, Sözleşme Belirler

Freelance yazılım ilişkisinde belirleyici olan fatura değil, yazılı sözleşmedir. FSEK m.18/2 bu ilişkiye uygulanmadığı için, sözleşme yoksa haklar geliştiricide kalır. Bu tablo, projeye ne kadar ödeme yapıldığından bağımsızdır.

Proje başlamadan önce hazırlanacak, hakları ayrı ayrı sayan ve kaynak kod teslimini güvenceye alan bir sözleşme, sonradan yaşanacak erişim ve mülkiyet tartışmalarının neredeyse tamamını önler.

Proje devam ederken fark edilen eksiklikler de düzeltilebilir. Taraflar arasında ilişki bozulmadan önce yapılacak bir ek protokol, hem devredilen hakları netleştirir hem de kaynak kod ve depo erişimini kayıt altına alır. Bu adımı yatırım, satış ya da denetim süreçleri gelmeden atmak önemlidir.