Yazılımım Lisanssız Kullanılıyor ya da Kodum Sızdı

Yazılımınızın satmadığınız kurumlarda çalıştığını fark ettiniz ya da kaynak kodunuzun dışarı çıktığına dair işaretler var. Bu sayfa hangi korumanın devreye girdiğini ve nasıl ilerleneceğini anlatır.

Karşınızdaki iki ayrı tablo

Yazılımla ilgili ihlaller genellikle iki başlıkta toplanır ve karıştırılmamalıdır. Birincisi lisanssız kullanımdır: ürününüz satın alınmadan çalıştırılır, satın alınan kullanıcı sayısının üzerinde kurulur, süresi biten anlaşma sonrasında kullanılmaya devam edilir ya da kırılmış bir sürümü dolaşıma girer. İkincisi kaynak kodun dışarı çıkmasıdır: bir çalışan, tedarikçi ya da iş ortağı, erişim yetkisiyle aldığı kodu kendi ürününde kullanır. Her iki tabloda da yazılım, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunur ve bu koruma tescil şartına bağlı değildir.

Kaynak kodun ayrıca ikinci bir yönü vardır. Gizli tutulan, ticari değer taşıyan ve korunması için makul tedbirler alınmış olan kod, algoritma ve mimari çözümler ticari sır olarak değerlendirilir; bu değerlendirme telif tarafından bağımsız işler ve gizlilik yükümlülüğüne aykırılık ile haksız rekabet zeminini de devreye sokar. Ürün adınız ya da logonuz karşı tarafın yazılımında kaynak gösterir biçimde kullanılıyorsa marka boyutu da doğar; yalnız kod alınmışsa böyle bir başlık gündeme gelmez. Hangi başlığın ağır bastığı, teknik kayıtların gösterdiğine göre değişir.

Kayıtlar silinmeden toplanmalı

Bu dosyalarda delil büyük ölçüde teknik kayıtlarda durur ve bu kayıtların ömrü sınırlıdır; sistemler eski günlükleri belirli aralıklarla siler. Bu nedenle ilk iş, kendi tarafınızdaki kayıtları dondurmaktır: lisans anahtarı ve etkinleştirme kayıtları, güncelleme sunucusuna gelen istekler, erişim ve oturum günlükleri, kod deposundaki değişiklik geçmişi, derleme kayıtları ve sürüm etiketleri. Şüphelenilen kişinin erişim yetkileri, cihaz teslim tutanakları ve işten ayrılış kayıtları da aynı klasöre konur. Bu kayıtların ayrı bir ortama alınıp değiştirilmeden saklanması ayrıca önemlidir.

Karşı taraftaki izler de kaydedilmelidir. Kırılmış sürümün paylaşıldığı sayfa ya da rakip ürünün tanıtım materyali, tarih ve adres bilgisi görünecek biçimde ekran görüntüsüne alınır ve bağımsız bir arşiv hizmetinde kaydedilir; rakip ürünün deneme sürümü temin edilip saklanır. Yaygın bir dağıtım varsa noter aracılığıyla tespit istenebilir, gerekiyorsa mahkeme yoluyla delil tespiti yoluna gidilir. Buna karşılık karşı tarafın sistemine uzaktan müdahale etmek, çalışan kurulumu habersiz kapatmak ya da tehdit içeren mesaj göndermek size karşı ciddi talepler doğurabilir.

Denetimden davaya uzanan seçenekler

Kurumsal kullanıcılarda ilk adım çoğu zaman lisans denetimidir. Aranızdaki sözleşmede denetim yetkisi düzenlenmişse kurulum sayısının ve kullanım kapsamının incelenmesi istenir; birçok dosya, tespit edilen farkın geçmişe dönük lisanslanması ve ileriye yönelik doğru paketin satın alınmasıyla kapanır. Bu yol ticari ilişkiyi de korur ve genellikle en hızlı sonucu verir. Denetim yetkisi yoksa aynı sonuç, ölçülü bir uyum görüşmesiyle aranabilir. Görüşmeye tespit edilen farkı gösteren kayıtlarla gitmek, tartışmayı kısaltır ve karşı tarafın çözüme yanaşmasını kolaylaştırır.

Anlaşma sağlanamazsa hukuki talepler devreye girer: kullanımın durdurulması, kopyaların ortadan kaldırılması ve doğan zararın giderilmesi istenebilir. Kaynak kodun sızdırılması söz konusuysa gizlilik yükümlülüğünün ihlali ve ticari sırların korunması yönünden ayrıca talepte bulunulur; rakip üründe kendi kodunuzun bulunduğu iddiası çoğu zaman teknik bir karşılaştırma incelemesiyle ortaya konur. Kırılmış sürümün yayımlandığı hâllerde ilgili platformun fikri mülkiyet bildirim kanalı da kullanılır. Hangi yolun uygun olduğu, kullanıcının niteliğine ve elinizdeki kayıtların gücüne göre değişir.

Beklendikçe zorlaşan ispat

Yazılım dosyalarında zamanın en somut etkisi delil üzerindedir. Günlük kayıtları saklama süresi dolduğunda silinir, eski sunucular kapatılır, yedekler döner. Kodu alan kişi bu arada değişkenleri yeniden adlandırır, dosya yapısını dağıtır ve benzerliği örtmeye çalışır; karşılaştırma her geçen ay zorlaşır. Sızıntıdan haberdar olan personel işten ayrılır, cihazlar başkalarına devredilir. Kısacası ispat imkânı sessizce erir ve haklı bir talep, gösterilemediği için sonuçsuz kalabilir. Bu nedenle teknik kayıtların dondurulması, hukuki adımların hepsinden önce gelir.

Ticari tarafta da kayıp birikir: lisanssız kurulum yaygınlaştıkça ürününüzün piyasadaki fiyat beklentisi bozulur, sızan kodla geliştirilen rakip ürün pazara yerleşir ve müşterileriniz bu ürünü değerlendirmeye başlar. Talebin türüne göre değişen süreler bulunur ve bunların durumu fark ettiğiniz anda teyit edilmesi gerekir. Ürün adınız marka olarak tescilliyse koruma süresinin dolup dolmadığını da kontrol edin; marka koruması on yıldır ve yenilenebilir. Bu genel anlatım, sizin sisteminizin incelenmesinin yerine geçmez. Kayıtlar toplanmadan verilen kararlar çoğu zaman geri döner.

Kod ve lisans düzenini kurmak

Bu olaydan çıkarılacak ilk ders, lisansın yazılı ve ölçülebilir olmasıdır. Sözleşmede kullanım kapsamının, kullanıcı ve kurulum sayısının, sunucu sınırının, denetim yetkisinin ve aykırılık hâlinde uygulanacak sonuçların açıkça yazılması gerekir. Ürünün içinde kurulum ve kullanım verisinin düzenli biçimde kaydedilmesi, sonraki tartışmalarda en kolay başvurulacak kaynağı oluşturur. Sürüm numaralarının ve yayın tarihlerinin izlenebilir tutulması da üretim geçmişinizi belgelendirir. Müşteriye teslim edilen her sürümün hangi lisans kapsamında verildiğinin ayrıca kaydedilmesi de yerinde olur.

Kaynak kod tarafında ise erişim disiplini belirleyicidir. Kod deposuna erişimin görev bazında sınırlanması, kritik bileşenlerin ayrıştırılması, erişim kayıtlarının tutulması ve yetkilerin işten ayrılışta aynı gün kapatılması temel tedbirlerdir. Çalışan ve tedarikçi sözleşmelerinde gizlilik yükümlülüğü ile üretilen kodun haklarının işletmeye ait olduğu yazılı hâle getirilmelidir; bu yazılı düzen olmadan ticari sır savunması zayıflar. Ürün adı için 9. ve 42. sınıflarda marka tescili düşünülmeli, ücretler TÜRKPATENT'in yayımladığı tarifeden teyit edilmelidir. Bu düzen kurulduğunda hem ispat kolaylaşır hem sızıntı ihtimali düşer.

Sıkça Sorulan Sorular

Yazılımımı tescil ettirmedim, korumasız mıyım?

Koruma tescile bağlı değildir ve program üretildiği anda doğar. İsteğe bağlı kayıt ile kendi sürüm kayıtlarınız ispatı kolaylaştırır.

Müşterinin kurulumunu uzaktan kapatabilir miyim?

Tek taraflı teknik müdahale ciddi bir risk taşır ve size karşı talep doğurabilir. Önce sözleşmedeki yetkilere bakılmalıdır.

Rakip ürün benim kodumu kullanıyor mu, nasıl anlaşılır?

Karşılaştırma teknik inceleme gerektirir. Kendi kod deponuzun tarihli geçmişi bu incelemenin çıkış noktasını oluşturur.