Tez veya Makale Yayımlamak Patent Başvurusunu Engeller mi?

Akademik dünyada erken yayın bir erdemdir, patent dünyasında ise çoğu zaman doğrudan hak kaybıdır. İki takvimi doğru sıralamak, hem makaleyi hem patenti kurtarmanın tek yoludur ve bu sıralama başvurunun yayından önce yapılmasını gerektirir.

Akademik Yayın Neden Yenilik Engelidir?

Patent değerlendirmesinde tekniğin bilinen durumu, başvuru tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde yazılı veya sözlü olarak kamuya sunulmuş her şeyi kapsar. Hakemli bir dergide çıkan makale, konferans bildirisi, poster sunumu veya erişime açılmış bir yüksek lisans tezi bu tanıma tam olarak uyar.

Burada belirleyici olan yayının kaç kişi tarafından okunduğu değil, erişilebilir olmasıdır. Tek bir kütüphane nüshası ya da tez merkezinde erişime açılmış bir dosya bile kamuya sunma olarak değerlendirilebilir. Yayının dili, dergisinin etki değeri ya da atıf sayısı da bu değerlendirmede rol oynamaz.

Bu yüzden 'nasıl olsa kimse okumadı' düşüncesi hukuken bir anlam taşımaz. Değerlendirme, bilginin fiilen ulaşılabilir olup olmadığına göre yapılır ve tarih damgası taşıyan her yayın bu değerlendirmede karşınıza çıkabilir. Bu nedenle yayın kararı verilirken, buluş niteliği taşıyan bir sonuç olup olmadığı önceden değerlendirilmelidir.

Tez Savunması ve Erişime Açılma Ayrımı

Uygulamada iki an ayrı ayrı önem taşır. Birincisi, dinleyiciye açık yapılan tez savunmasıdır; gizlilik kararı alınmamış bir savunmada buluşun teknik ayrıntıları sözlü olarak kamuya sunulmuş olabilir. Sunum sırasında dağıtılan slaytlar ve teknik çizimler de aynı sonucu doğurabilir.

İkincisi, tezin ulusal tez merkezinde ya da üniversite arşivinde erişime açıldığı tarihtir. Ambargo talep edilmemişse bu tarih, buluş açısından bir yayım tarihi gibi sonuç doğurur ve sonradan geri alınamaz. Bu tarihin sonradan geriye alınması, dosya erişimden kaldırılsa bile mümkün olmaz.

Bu nedenle tez sürecinde ambargo ve erişim kısıtı talepleri teknik bir formalite değil, doğrudan patent hakkını koruyan bir adımdır. Danışmanla bu konunun tez teslim edilmeden önce konuşulması gerekir. Ambargo süresi ile başvuru takviminin uyumlu olması, sürecin en kritik noktasıdır.

Kendi Yayınınıza Karşı On İki Aylık İstisna

Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 84. maddesi, başvuru tarihinden önceki on iki ay içinde buluş sahibi tarafından yapılan açıklamaların yeniliği etkilemeyeceğini düzenler. Kendi makalenizi yayımlamış olmanız, bu süre içinde başvurmanız hâlinde Türkiye'de aleyhinize kullanılmaz. Önemli olan, başvuru tarihinin yayın tarihinden itibaren on iki ayı aşmamasıdır.

Ancak bu istisna sizi üçüncü kişilerin yayınlarına karşı korumaz. Makaleniz çıktıktan sonra aynı alanda çalışan bir başka ekibin yayını ya da başvurusu, sizin dosyanız için yeni ve bağımsız bir engel oluşturabilir. Bu nedenle yayın sonrası bekleme süresi, yalnızca sizin değil rakiplerin de lehine işler.

Ayrıca on iki ay geçtiğinde geri dönüş yoktur. O noktadan sonra kendi makaleniz, kendi başvurunuzun karşısına en güçlü delil olarak çıkar ve buluş basamağı tartışması yapılmadan yenilik eleştirisiyle karşılaşırsınız. Buluş basamağı tartışmasına girmeden yenilik eleştirisiyle karşılaşmak, dosyayı savunmayı çok zorlaştırır.

Yurt Dışı Hedefi Varsa Sıralama Değişmez

İstisna ülkeseldir. Avrupa Patent Sözleşmesi kapsamındaki istisna yok denecek kadar dardır; Çin uygulaması da dar ve kısadır. Amerika Birleşik Devletleri'nde on iki aylık bir süre bulunsa da tek başına uluslararası strateji kurmaya yetmez.

Uluslararası dergide yayın hedefleyen bir araştırmacı için doğru sıralama tektir: önce başvuru, sonra gönderim. Başvuru tarihi alındıktan sonra makaleyi yayımlamak patent hakkını zedelemez; hatta çoğu zaman buluşun görünürlüğünü artırarak ticarileşmeyi kolaylaştırır. Başvuru tarihi alındıktan sonra yayın takvimini serbestçe kurmak mümkün hâle gelir.

Üniversite ve teknoloji transfer ofisi süreçlerinde de bu sıralama esas alınmalıdır. Buluş bildirimi, değerlendirme ve başvuru adımlarının makale takvimiyle çakışmayacak biçimde planlanması, kurumun da araştırmacının da menfaatinedir.

Araştırmacı İçin Pratik Sıra

Özetle: buluş niteliği taşıyan bir sonuç elde edildiğinde önce buluş bildirimi yapılır, ardından başvuru dosyalanır, yayın ondan sonra gönderilir. Bu sıra hem akademik üretimi hem de çalışmanın ticari değerini korur. Bu sıralamaya uyulduğunda ne makale gecikir ne de patent hakkı kaybedilir.

Yayın zaten çıkmışsa panik yapmadan tarihini tespit edip on iki aylık sürenin ne kadarının kaldığını belirlemek gerekir. Süre içindeyseniz hâlâ hareket alanınız vardır, ancak yurt dışı seçenekleri büyük ölçüde daralmış olabilir. Bu değerlendirmeyi yaparken hedef ülkeler de baştan belirlenmelidir.

Son olarak, ortak yazarların ve destekleyen kurumların hak sahipliği konusundaki durumu da yazılı hâle getirilmelidir. Yayın ve başvuru sıralaması doğru kurulsa bile hak sahipliği belirsizse süreç ilerleyen aşamalarda tıkanır.