Tasarımım Fuarda Görüldü, Hâlâ Tescil Edebilir miyim?

Fuarda beğeni toplayan bir tasarımın tescil şansı yandı mı? Türk hukuku burada tasarımcıya on iki aylık bir hareket alanı tanır, ancak bu alan sanıldığından hem daha dar hem de daha kısa ömürlüdür ve doğru kullanılmazsa tescil sonradan tartışmaya açılır.

Fuarda Sergileme Yeniliği Nasıl Etkiler?

Tasarım tescilinin iki temel şartı yenilik ve ayırt edici niteliktir. Bir tasarımın aynısı başvuru tarihinden önce kamuya sunulmuşsa yenilik ortadan kalkar; fuar standı ise tanımı gereği kamuya sunmanın en açık örneğidir.

Bu nedenle fuar sonrası yapılan başvurularda ilk soru şudur: tasarım kim tarafından, ne zaman ve hangi koşullarda kamuya sunuldu? Bu üç sorunun cevabı tescilin akıbetini büyük ölçüde belirler. Cevaplar netleşmeden başvuru stratejisi kurmak doğru olmaz.

Fuar kataloğu, tanıtım afişleri ve sosyal medyada paylaşılan stant fotoğrafları da aynı sonucu doğurur. Görünüm bir kez erişilebilir hâle geldiyse, o tarih artık dosyanın parçasıdır. Bu nedenle fuar sonrasında yapılacak ilk iş, hangi görsellerin nerede yayımlandığını tespit etmektir.

On İki Aylık Kamuya Sunma İstisnası

Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 57. maddesinin ikinci fıkrası önemli bir çıkış yolu sunar. Buna göre tasarımcı veya halefi tarafından ya da onun izniyle üçüncü bir kişi tarafından yapılan kamuya sunmalar, başvuru veya rüçhan tarihinden önceki on iki ay içinde kalıyorsa yeniliği ve ayırt edici niteliği etkilemez.

Aynı hüküm, tasarımcı ile arasındaki ilişkinin kötüye kullanımı sonucu tasarımın kamuya sunulduğu hâlleri de kapsar. Yani üreticinin, kalıpçının ya da bir iş ortağının izinsiz paylaşımı sizin tescil hakkınızı otomatik olarak ortadan kaldırmaz.

Kısacası fuarda görülen bir tasarım için kapı hemen kapanmaz; ancak açık kalan süre kesindir, uzatılamaz ve istisnadan yararlanabilmek için sergileme tarihinin belgelenebilmesi gerekir. Bu belgeler olmadan istisnadan yararlanma iddiası tartışmalı hâle gelir.

Süre Geçerse ne Olur?

On iki ay dolduktan sonra yapılan başvuruda kendi fuar sergilemeniz artık istisna kapsamında değildir. Tasarım tescil edilse bile, sonradan ileri sürülecek bir hükümsüzlük talebinde bu sergileme aleyhinize delil olarak kullanılabilir. Hükümsüzlük talebi, tecavüz davası açtığınızda karşı taraftan da gelebilir.

Ayrıca bu süre içinde bir başkası aynı ya da benzer bir tasarımı başvuruya konu edebilir. Fuar sonrası bekleyen tasarımcı yalnızca süreyle değil, aynı zamanda rakiplerle de yarışır. Bu durumda daha erken tarihli başvuru, sizin dosyanızın önüne geçer.

Tescil belgesi elinizde olsa dahi, dayanağı sarsılmış bir hak ticari müzakerelerde de zayıf kalır. Bu nedenle süre içinde başvurmak, sadece hukuki değil ticari bir gerekliliktir. Bu nedenle başvuru, fuar sonrasının ilk işleri arasında yer almalıdır.

Sergi Rüçhanı ve Tescilsiz Korumanın Sınırları

Kanunun 62. maddesinin beşinci fıkrası, sergilerde teşhir edilen tasarımlar için altı aylık bir sergi rüçhanı öngörür. Bu hak teşhir tarihinin başvuruya taşınmasını sağlar; şartlarına uyulması ve usulünce belgelendirilmesi gerekir. Bu hak, kamuya sunma istisnasından bağımsız olarak ayrıca değerlendirilir.

Tescilsiz tasarım koruması ise vardır ama kapsamı ve süresi tescilli korumaya göre çok sınırlıdır. Tescilsiz koruma esas olarak kopyalamaya karşı işler ve ispat yükü büyük ölçüde tasarımcının üzerindedir. Kopyalamanın ispatı ise çoğu zaman tarihli belgelerle mümkün olur.

Bu yüzden tescilsiz korumaya güvenerek başvuruyu geciktirmek, uygulamada en pahalı tercihlerden biridir. Fuar takvimi belliyken başvuru takvimini de belirlemek en sağlıklı yoldur. Tescil, ayrıca lisans ve devir gibi ticari işlemlerin de zeminini oluşturur.

Şimdi ne Yapmalısınız?

İlk adım, tasarımın ilk kez kamuya sunulduğu tarihi belgelemektir. Fuar katılım belgesi, stant fotoğrafları, katalog nüshası ve tarihli yazışmalar bu iş için idealdir ve ileride hem istisnayı hem hak sahipliğini ispatlar. Belgelerin tarih sırasıyla ve düzenli biçimde saklanması, ileride zaman kazandırır.

İkinci adım, on iki aylık sürenin ne kadarının kaldığını hesaplamak ve gecikmeden başvuruyu yapmaktır. Aynı üründe birden fazla görünüm varsa hangilerinin başvuruya konu edileceği de bu aşamada belirlenmelidir. Ürünün farklı varyantları varsa her biri ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Bir sonraki fuar için ise kural basittir: önce başvuru, sonra stant. Böylece hem istisnaya muhtaç kalmazsınız hem de fuarda karşılaşacağınız taklitlere karşı elinizde hazır bir tescil bulunur. Böylece fuar, risk kaynağı olmaktan çıkıp ticari bir fırsata dönüşür.