Patentimi Satarken Nelere Dikkat Etmeliyim?

Patent satışı dışarıdan sıradan bir mal satışına benzese de kendi şekil şartları ve tuzakları olan bir işlemdir. Sözleşmenin biçimi ve sicil kaydı, çoğu zaman kararlaştırılan bedelin kendisinden daha belirleyici hâle gelir.

Devir mi, Lisans mı?

İlk karar, hakkın tamamen el değiştirip değiştirmeyeceğidir. Devirde patentin mülkiyeti karşı tarafa geçer ve artık siz hak sahibi değilsinizdir; lisansta ise hak sizde kalır, karşı tarafa yalnızca belirlenen kapsamda kullanma yetkisi tanınır. Bu tercih, hem bedelin yapısını hem de sonraki yılların yükümlülüklerini belirler.

Ürünü kendisi üretmeyen buluş sahipleri için lisans, hakkı korurken düzenli gelir sağlayan bir modeldir. Tek seferlik bedel yerine üretim ya da satışa bağlı telif esaslı bir yapı kurmak mümkündür; oranlar tamamen tarafların pazarlığına bağlıdır.

Lisansın inhisari olup olmadığı, coğrafi kapsamı ve süresi de sözleşmede net biçimde yazılmalıdır. Bu unsurlar belirsiz bırakıldığında taraflar arasındaki ilk anlaşmazlık genellikle burada çıkar. Lisans alanın alt lisans verip veremeyeceği de baştan kararlaştırılmalıdır.

Şekil Şartı: Noter Onayı Olmadan Devir Yok

Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 148. maddesinin dördüncü fıkrası, devir sözleşmesinin noter tarafından onaylanmış şekilde yapılmadıkça geçersiz olacağını açıkça düzenler. Bu, uyulmaması hâlinde sözleşmeyi baştan hükümsüz kılan bir geçerlilik şartıdır. Taraflar arasında imza atılmış olması, bu şart yerine getirilmedikçe sonuç doğurmaz.

Uygulamada e-posta yazışmasıyla ya da adi yazılı bir metinle yapıldığı sanılan devirler, ihtilaf çıktığında hiç yapılmamış sayılır. Bedel ödenmiş olsa bile hak devredilmemiş olur ve taraflar arasında ayrı bir iade tartışması doğar.

Kanunun 148. maddesi kısmi devre de imkân tanır. Birden fazla hak sahibi bulunuyorsa payların nasıl devredileceği, diğer paydaşların durumu ve devirden sonraki yönetim usulü sözleşmede açıkça düzenlenmelidir. Devrin kapsamına hangi başvuru ve belgelerin dâhil olduğu da tek tek sayılmalıdır.

Sicil Kaydı: İşlemi Üçüncü Kişilere Karşı Anlamlı Kılan Adım

Aynı maddenin beşinci fıkrasına göre, sicile kaydedilmeyen hukuki işlemlerden doğan haklar iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez. Yani noterde usulünce imzalanmış geçerli bir devir bile sicile işlenmezse dışarıya karşı zayıf kalır. Bu nedenle sicil kaydı, işlemin son adımı değil ayrılmaz parçasıdır.

Bunun pratik sonucu ağırdır: devri sicile işletmeyen alıcı, tecavüz hâlinde hak sahipliğini ispat etmekte zorlanabilir veya sonraki işlemlerle karşı karşıya kalabilir. Ayrıca hakka dayanarak açılacak davalarda taraf sıfatı tartışması doğabilir.

Bu nedenle devir bedelinin ödenmesi ile sicil kaydının yapılması adımlarını sözleşmede birbirine bağlamak, her iki taraf için de koruyucu bir çözümdür. Kayıt işlemlerinin kim tarafından ve hangi sürede yapılacağı da açıkça yazılmalıdır.

Devirden Önce Yapılacak Kontroller

Satıştan önce patent sicili üzerindeki mevcut kayıtlar incelenmelidir. Daha önce verilmiş bir lisans, kurulmuş bir rehin ya da konulmuş bir haciz, devrin değerini ve alıcının elde edeceği fiili yetkiyi doğrudan etkiler. Bu kayıtlar tespit edilmeden belirlenen bir bedel, çoğu zaman gerçeği yansıtmaz.

Yıllık ücret yükümlülüğünün hangi tarihten itibaren kime ait olacağı da yazılmalıdır. Ödenmeyen bir yıllık ücret devirden sonra hakkın sona ermesine yol açabilir ve taraflar arasında sorumluluk tartışması doğurur. Bu nedenle ödeme takvimi ile ücret dönemlerinin birbirine bağlanması yerinde olur.

Alıcı tarafın dosya üzerinde ayrıntılı inceleme yapmak istemesi olağandır. Başvuru geçmişi, araştırma ve inceleme yazışmaları, varsa itirazlar ve devam eden davalar şeffaf biçimde paylaşıldığında pazarlık hem hızlanır hem de sonradan çıkacak sorumluluk iddialarının önü kesilir.

Buluş Sahibinin Adının Anılması ve Kapanış

Patent devredilse dahi buluşu gerçekleştiren kişinin buluş sahibi olarak anılma hakkı kişiye sıkı sıkıya bağlıdır ve devir sözleşmesiyle ortadan kaldırılamaz. Sözleşmede bu husus açıkça belirtilerek ileride doğabilecek tartışma önlenebilir. Bu hak, patentin kime ait olduğundan bağımsız olarak varlığını sürdürür.

Ücret ve bedel konusunda ise piyasada standart bir ölçü yoktur. Bedel; kalan koruma süresine, istemlerin gücüne, pazarın büyüklüğüne ve devam eden ihtilaflara göre belirlenir. Bu nedenle bedelin, dosyanın gerçek durumuna dayanan bir değerlendirmeyle belirlenmesi gerekir.

Özetle sağlıklı bir patent satışı üç ayak üzerinde durur: noter onaylı sözleşme, sicile tescil ve devir öncesinde yapılmış dürüst bir dosya incelemesi. Bu üçü tamamsa satış sonrası sürprizlerin büyük kısmı baştan önlenmiş olur.