Bize ulaşın! 0535 664 07 63 ✉ [email protected]

Markam Sonradan Halkı Yanıltır Hâle Gelirse İptal Edilir mi?

Marka tescil edilirken hiçbir sorun yoktu; ama yıllar içinde ürün, üretim yeri veya içerik değişti. Marka hâlâ eski vaadi taşıyorsa, tescil kendi kullanımınız yüzünden iptal riskiyle karşılaşabilir.

Kısa Cevap

Evet, şartları oluşursa. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.26/1-c'ye göre marka sahibi tarafından veya onun izniyle gerçekleştirilen kullanım sonucunda marka, tescilli olduğu mal veya hizmetlerin özellikle niteliği, kalitesi veya coğrafi kaynağı konusunda halkı yanıltıyorsa, talep üzerine TÜRKPATENT markanın iptaline karar verir. Yanıltma bir kısım mal veya hizmetle sınırlıysa iptal de kısmi olur.

  • İptal nedeni tescil anındaki durum değil, tescilden sonraki kullanımın yarattığı yanıltmadır.
  • Lisans alanın izinli kullanımı da marka sahibinin hesabına yazılır.
  • İptal talebi tebliğ edilince delil ve cevap için bir aylık süre işler.
Dayanak: 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.26, 5, 24, 25, 27

Tescilde Sorun Yoktu, İptal Riski Nereden Çıktı?

Marka hukukunda halkı yanıltma iki farklı aşamada karşınıza çıkar. Başvuru aşamasında SMK m.5/1-f, mal veya hizmetin niteliği, kalitesi veya coğrafi kaynağı gibi konularda halkı yanıltacak işaretlerin marka olarak tescil edilmeyeceğini söyler. Bu, işaretin kendisine bakan bir ret nedenidir.

Tescilden sonraki aşamada ise m.26/1-c devreye girer. Burada sorun işaretin baştan yanıltıcı olması değil, marka sahibi tarafından veya onun izniyle gerçekleştirilen kullanım sonucunda markanın halkı yanıltır hâle gelmesidir. Başka bir deyişle, tescil anında doğru bir mesaj taşıyan marka, işletmenin sonradan yaptığı değişiklikler yüzünden yanlış bir mesaj vermeye başlayabilir.

Kanun yanıltmanın konusunu "özellikle niteliği, kalitesi veya coğrafi kaynağı" diye sayar. "Özellikle" kelimesi, bu üç alanın örnek olarak sayıldığını gösterir. Ancak her durumda aranan şey, yanıltmanın kullanım sonucunda ortaya çıkması ve tescilli mal veya hizmetlerle ilgili olmasıdır. Hüküm mallarla sınırlı değildir; bir hizmet markası da, hizmetin niteliği veya kalitesi konusunda sonradan yanlış bir izlenim yaratacak biçimde kullanılırsa aynı soru gündeme gelir.

Örnek: Köyün Adını Taşıyan Peynir Markası

Ankara'nın bir ilçesinde kurulan peynir işletmesi, markasında üretim yaptığı köyün adını kullanıyor ve ambalajlarında yıllarca "köyümüzün sütüyle" vurgusu yapıyor. Marka tescilli ve uzun süredir tanınıyor. İşletme büyüyünce üretimi başka bir bölgedeki fabrikaya taşıyor, süt de farklı yerlerden temin ediliyor; ama marka ve ambalajdaki yöre vurgusu aynen devam ediyor.

Bu noktada bir rakip, markanın ürünün coğrafi kaynağı konusunda halkı yanılttığını ileri sürerek TÜRKPATENT'e iptal talebinde bulunabilir. Talebin kabul edilip edilmeyeceği, markanın ve kullanım biçiminin tüketicide gerçekten yanlış bir kaynak izlenimi yaratıp yaratmadığına göre değerlendirilir. Yani yalnızca üretim yerinin değişmesi tek başına yeterli değildir; belirleyici olan, kullanımın halkı yanıltmasıdır.

İşletme, üretimi taşırken ambalaj ve tanıtım dilini de gözden geçirseydi riski önemli ölçüde azaltabilirdi. Markadaki yer adının ürünün kaynağını vaat eden bir unsur olarak değil, işletmenin kuruluş hikâyesini anlatan bir unsur olarak sunulması, dürüst bir açıklama ile birlikte kullanım biçimini değiştirebilir.

İptali Kim İsteyebilir, Süreç Nasıl İşler?

m.26/2'ye göre ilgili kişiler Kurumdan markanın iptalini isteyebilir. İptal hâllerinde kararı mahkeme değil, talep üzerine Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) verir. Bu, mahkemede görülen hükümsüzlük davasından farklı bir yoldur; m.25/1 hükümsüzlük kararını mahkemeye bırakır.

m.26/3'e göre talep, talep tarihinde sicilde marka sahibi olarak kayıtlı kişilere veya hukuki haleflerine karşı ileri sürülür. m.26/6, iptal incelemesi sırasında hak sahibi değişse bile sicilde hak sahibi olarak görünen kişiye karşı işlemlere devam edileceğini söyler. Markayı süreç ortasında devretmek bu nedenle incelemeyi durdurmaz.

Usul m.26/7'de düzenlenir: İptal talebi marka sahibine tebliğ edilir; marka sahibi bir ay içinde delillerini ve cevaplarını Kuruma sunar. Bu bir aylık süre içinde talep edilirse Kurum bir aya kadar ek süre verir. Kurum gerekli görürse ek bilgi ve belge isteyebilir ve iddia, savunma ve deliller çerçevesinde dosya üzerinden karar verir. Duruşma olmadığı için savunmanın yazılı ve belgeli olması gerekir.

Lisans Alanın Kullanımı da Sizin Hesabınıza Yazılır

m.26/1-c, yalnızca marka sahibinin kendi kullanımından söz etmez; "marka sahibinin izniyle gerçekleştirilen kullanım" da aynı sonucu doğurur. Markanızı lisansla başka bir işletmeye kullandırıyorsanız, onun ürünlerinde yaptığı değişiklikler de markanızı iptal riskine sokabilir.

Bu yüzden m.24/4 önemlidir: Lisans veren, lisans alan tarafından üretilecek malın veya sunulacak hizmetlerin kalitesini garanti altına alacak önlemleri alır. Lisans alan, lisans sözleşmesindeki şartlara uymak zorundadır; aksi takdirde marka sahibi tescilli markadan doğan haklarını lisans alana karşı ileri sürebilir.

Pratikte bu, lisans sözleşmesine ürün içeriği, üretim yeri ve ambalaj açıklamaları için denetim hakkı konulması demektir. Lisans alanın markayı yanıltıcı biçimde kullandığını öğrendiğinizde harekete geçmemek, iptal talebinde "izinli kullanım" tartışmasını aleyhinize çevirebilir.

Rakip Tarafındaysanız Talebi Neye Dayandırmalısınız?

m.26/1-c'ye dayanan bir iptal talebinde yanıltmanın kaynağını göstermek gerekir: Yanıltıcı durumu yaratan kullanım marka sahibine veya onun izin verdiği kişiye ait olmalıdır. Markayı izinsiz kullanan üçüncü bir kişinin yanıltıcı ürünleri bu hükmün aradığı kullanım değildir.

Talep, Kurumun dosya üzerinden karar verdiği bir süreçte incelenir. Bu nedenle ambalaj örnekleri, ürün etiketleri, tanıtım metinleri, üretim yerini veya içeriği gösteren belgeler gibi, markanın tüketiciye ne vaat ettiğini ve gerçeğin ne olduğunu yan yana koyan deliller baştan dosyaya eklenmelidir. Yanıltmanın hangi mal veya hizmetlerde gerçekleştiği de açıkça yazılmalıdır; m.26/5 nedeniyle iptal o mal ve hizmetlerle sınırlı kalabilir.

Yanıltıcı kullanımın talepten önceki bir tarihte başladığını ispatlayabiliyorsanız, m.27/2 uyarınca kararın o tarihten itibaren etkili olmasını ayrıca talep edebilirsiniz. Bu talep yapılmazsa karar, talebin Kuruma sunulduğu tarihten itibaren etki doğurur.

Karar Verilirse Marka Ne Zamandan İtibaren Düşer?

m.27/2'ye göre iptal kararı, iptal talebinin Kuruma sunulduğu tarihten itibaren etkilidir. Ancak talep üzerine, iptal hâllerinin daha önceki bir tarihte doğmuş olması hâlinde iptal kararının bu tarihten itibaren etkili olacağına karar verilebilir. Talepte bulunan taraf, yanıltıcı kullanımın başladığı tarihi ispatlayabiliyorsa bu imkânı kullanmak isteyebilir.

m.26/5'e göre iptal hâlleri markanın tescil edildiği bir kısım mal veya hizmete ilişkinse, sadece o mal veya hizmet yönünden kısmi iptale karar verilir; marka örneğini değiştirecek biçimde iptal kararı verilemez. m.27/5 uyarınca kesinleşmiş iptal kararı herkese karşı hüküm doğurur, m.27/7'ye göre de marka sicilden terkin edilir ve durum Bültende yayımlanır.

Riski azaltmak için adım adım: (1) Üretim yeri, içerik veya kalite değişikliği planlarken markanın ve ambalajın tüketiciye ne vaat ettiğini listeleyin. (2) Değişiklik bu vaadi boşa çıkarıyorsa ambalaj ve tanıtım dilini değişiklikten önce güncelleyin. (3) Gerekirse yeni ürün hattı için ayrı bir marka başvurusu yapmayı değerlendirin. (4) Lisans sözleşmelerine denetim ve bilgi verme maddeleri ekleyin. (5) İptal talebi tebliğ edilirse bir aylık süreyi kaçırmadan delillerinizi hazırlayın, gerekiyorsa süre içinde ek süre isteyin.

Mevzuat Dayanağı

Mevzuat Dayanağı: 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.26/1-c, marka sahibi tarafından veya onun izniyle yapılan kullanım sonucunda halkı yanıltır hâle gelen markanın talep üzerine TÜRKPATENT tarafından iptalini; m.26'nın diğer fıkraları talep, kısmi iptal ve usulü düzenler. m.27/2 iptal kararının hangi tarihten etkili olacağını, m.24/4 lisans verenin kalite önlemleri alma yükümlülüğünü, m.5/1-f ise başvuru aşamasındaki yanıltıcı işaret ret nedenini belirler.

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu — mevzuat.gov.tr

Sıkça Sorulan Sorular

Bu iptal için mahkemede dava mı açılır?

Hayır. SMK m.26/1'e göre iptal hâllerinde talep üzerine kararı TÜRKPATENT verir ve m.26/2 uyarınca ilgili kişiler Kurumdan iptal isteyebilir. Mahkemede görülen yol, m.25'teki hükümsüzlük davasıdır.

Markam yalnızca bir ürün grubunda yanıltıcı hâle geldiyse tamamı mı düşer?

m.26/5'e göre iptal hâlleri markanın tescil edildiği bir kısım mal veya hizmete ilişkinse, sadece o mal veya hizmet yönünden kısmi iptale karar verilir. Diğer mal ve hizmetlerdeki tescil devam eder.

Lisans verdiğim firmanın hatası benim markamı düşürebilir mi?

Evet. m.26/1-c, marka sahibinin izniyle gerçekleştirilen kullanımı da kapsar. m.24/4 ise lisans verene, lisans alanın mal veya hizmet kalitesini garanti altına alacak önlemleri alma görevini yükler; denetim maddeleri bu yüzden gereklidir.

İptal kararı geçmişe etkili olur mu?

m.27/2'ye göre iptal kararı kural olarak talebin Kuruma sunulduğu tarihten itibaren etkilidir. Ancak talep üzerine, iptal hâlinin daha önce doğduğu tespit edilirse kararın o tarihten itibaren etkili olacağına karar verilebilir.