Kitle Fonlaması ve Ön Satış Patent Hakkını Riske Atar mı?

Kitle fonlaması kampanyası, ürünü henüz üretmeden tüm dünyaya ilan etmek demektir. Bu tanıtım pazarlama açısından güçlü bir hamle, sınai mülkiyet açısından ise doğrudan ve geri dönüşü zor bir yenilik riskidir.

Kampanya Sayfası Neden Kamuya Sunma Sayılır?

Kitle fonlaması sayfaları herkese açıktır; görseller, teknik çizimler, video anlatımlar ve ödül açıklamaları ürünün nasıl çalıştığını çoğu zaman ayrıntısıyla gösterir. Bu içerik, tarih damgasıyla birlikte erişilebilir olduğu için tekniğin bilinen durumunun bir parçası hâline gelir.

Kampanya başarısız olsa, hedefe ulaşılamasa ya da ürün hiç üretilmese bile bu sonuç değişmez. Yenilik değerlendirmesinde ticari başarı değil, bilginin kamuya açık olup olmadığı esas alınır. Kampanya sayfasının sonradan kaldırılması da bu sonucu ortadan kaldırmaz.

Aynı durum ön satış sayfaları, erken erişim duyuruları ve teknik bilgi içeren tanıtım videoları için de geçerlidir. Ürün henüz elde yokken yapılan ayrıntılı bir anlatım da kamuya sunma sayılabilir. Bu nedenle tanıtım metinlerinin sınai mülkiyet gözüyle önceden okunması gerekir.

Türkiye'de Kurtaran, Yurt Dışında Kurtarmayan İstisna

Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 84. maddesi, başvuru tarihinden önceki on iki ay içinde buluş sahibince yapılan açıklamaların yeniliği etkilemeyeceğini düzenler. Kampanyayı yayına almış bir girişimci Türkiye'de bu süre içinde başvurarak durumu büyük ölçüde kurtarabilir.

Ancak kitle fonlaması doğası gereği uluslararasıdır ve destekçilerin önemli bölümü yurt dışındadır. Avrupa Patent Sözleşmesi kapsamındaki istisna yok denecek kadar dar, Çin uygulaması da kısa ve dardır. Kampanya yayına girdikten sonra alınacak önlemler ise sınırlı kalır.

Yani en çok satış yapmayı hedeflediğiniz pazarlarda kampanya, patent hakkınızı fiilen ortadan kaldırabilir. Türkiye'deki emniyet ağı bu tabloyu değiştirmez ve yurt dışı planı olan bir girişim için yeterli olmaz. Bu tablo, yatırımcı görüşmelerinde de sorulan ilk sorulardan biridir.

Kampanya Öncesi Doğru Sıralama

Uygulanabilir yol nettir: kampanya yayına girmeden önce patent ya da faydalı model başvurusu yapılır. Ürün henüz olgunlaşmamışsa, bugün elde bulunan teknik çözümü kapsayan dar kapsamlı bir ilk başvuru yapılabilir. Önemli olan, kampanyada anlatılacak teknik çözümün başvuruda yer almasıdır.

Bu ilk başvuru bir tarih güvencesi sağlar. Yurt dışı kararları, Kanunun 93. maddesindeki on iki aylık rüçhan süresi içinde, kampanya sonuçları ve gerçek talep görüldükten sonra verilebilir. Böylece hem tarih güvence altına alınır hem de bütçe gereksiz yere dağıtılmamış olur.

Kampanya öncesinde çalışılan ajans, kalıpçı, üretici ve prototip atölyesiyle gizlilik sözleşmesi imzalamak da ayrı bir koruma katmanıdır. Bu sözleşmeler, kampanya yayına girmeden bilginin sızmasını önler. Sözleşmelerin kampanya öncesinde imzalanmış olması ayrıca ispat kolaylığı sağlar.

Tasarım ve Marka Tarafını da Unutmayın

Kampanya görselleri ürünün dış görünüşünü de kamuya sunar. Ürünün görünümü için tasarım tescili düşünüyorsanız, Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 57. maddesinin ikinci fıkrasındaki on iki aylık kamuya sunma istisnası bu noktada devreye girer.

Bu istisna sayesinde kampanyadan sonraki on iki ay içinde yapılan tasarım başvurusunda, kendi kampanya görselleriniz yeniliğe ve ayırt edici niteliğe engel sayılmaz. Yine de sürenin dar olduğunu ve ülkeden ülkeye değişebileceğini akılda tutmak gerekir.

Marka tarafında ise kampanya adının ve logosunun başvurusu, sayfa yayına girmeden yapılmalıdır. Aksi hâlde ilgi gören bir isim kısa sürede başkası tarafından başvuruya konu edilebilir ve kampanyanın ortasında isim değiştirmek zorunda kalabilirsiniz. Kampanya adının alan adı ve sosyal medya hesaplarıyla birlikte planlanması da yerinde olur.

Taklit Riski ve Delil Saklama

Başarılı kampanyalar hızla kopyalanır. Bu nedenle kampanya öncesinde ve sırasında üretilen tüm belgeler saklanmalıdır: tasarım dosyaları, prototip fotoğrafları, e-posta yazışmaları, üretici teklifleri ve kampanya sayfasının tarihli ekran görüntüleri. Bu belgeler tarih sırasıyla ve değiştirilmeden saklanmalıdır.

Bu belgeler hem taklit iddiasında hem de karşı taraf sizin hakkınızı sorgulamaya kalktığında kritik önem taşır. Tarihi ispatlanabilen belge, sonradan üretilen açıklamalardan çok daha güçlüdür. Ürün geliştirme sürecini gösteren ara sürümler de bu dosyada yer almalıdır.

Özetle önce başvuru, sonra kampanya. Bu sıralamaya uyulduğunda kitle fonlaması bir risk olmaktan çıkar ve zaten korunan bir ürünün tanıtım aracına dönüşür. Böylece kampanya, korumasız bir açıklama olmaktan çıkıp planlı bir lansmana dönüşür.