Fotoğrafta Telif Hakkı ve İzinsiz Kullanım

Fotoğraf telif hakkı, hususiyet taşıyan bir fotoğrafın çekildiği anda fotoğrafçıda kendiliğinden doğar; kullanmak isteyen kişinin önceden izin alması gerekir.

Fotoğraf Ne Zaman Eser Sayılır

Her fotoğraf değil, sahibinin hususiyetini taşıyan fotoğraf eser olarak korunur. Hususiyet, fotoğrafçının konuyu seçmesinde, çerçeveyi kurmasında, ışığı ve açıyı belirlemesinde, an ve derinlik tercihlerinde görünen kişisel yaratıcı katkıdır. Bir manzaranın, bir portrenin ya da bir ürünün fotoğrafı, bu tercihler nedeniyle aynı konuyu çeken başka bir kişinin karesinden ayrışır. Ölçüt, karenin kişisel bir bakış içerip içermediğidir.

Buna karşılık tamamen mekanik biçimde alınan, seçim ve yorum içermeyen görüntülerde koruma tartışmalıdır. Bir belgenin düz taranması ya da sabit bir kameranın otomatik olarak ürettiği kareler bu gruba örnektir. Hususiyet bulunmasa dahi 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu çerçevesinde bazı görüntüler için farklı koruma ihtimalleri gündeme gelebilir; değerlendirme her olayın kendi koşullarına göre yapılır.

Fotoğraf Telif Hakkı Kime Aittir

Fotoğraf telif hakkı, kural olarak deklanşöre basan kişide doğar ve doğması için tescil, bildirim ya da herhangi bir işaret konulması gerekmez. Fotoğrafın kimin makinesiyle çekildiği, kimin fikriyle çekildiği veya kimin ücret ödediği bu sonucu tek başına değiştirmez. Bir ürünü çekmesi için ücret ödenen fotoğrafçının hakları, yazılı bir devir sözleşmesi bulunmadıkça kendisinde kalmaya devam eder.

Hizmet ilişkisi içinde çalışan bir fotoğrafçının işi gereği ürettiği karelerde işveren lehine düzenlemeler gündeme gelebilir. Ancak bu durum serbest çalışan ya da tek işlik iş alan fotoğrafçıya uygulanmaz; orada hakların işletmeye geçmesi ancak yazılı sözleşmeyle mümkündür. Bu nedenle ajans, marka ve yayınevi çalışmalarında hangi hakların hangi kapsamda devredildiği baştan yazılmalıdır.

İnternetten Alınan Görseller ve Stok Lisansların Sınırı

Arama sonuçlarından indirilen bir görselin kullanılması, aksine izin bulunmadıkça ihlal oluşturur. İnternette erişilebilir olmak kullanıma açık olmak anlamına gelmez; sosyal medyada paylaşılmış olması da bir başkasına çoğaltma ve yayma yetkisi vermez. Fotoğrafın altına ad yazmak veya kaynak göstermek, izin yerine geçmez. Kaynak göstermek yalnızca eser sahibinin adının belirtilmesine ilişkin manevi hakla ilgilidir.

Stok görsel platformlarından alınan lisanslar da sınırsız değildir. Lisans metni çoğu zaman kullanım alanını, mecrayı, baskı adedini, süreyi ve coğrafi kapsamı belirler; bazı görsellerde yalnızca editoryal kullanıma izin verilir ve reklamda kullanım yasaklanır. Görselin logo ya da marka olarak tescil ettirilmesi, ürün üzerine basılıp satılması veya yeniden satışa konu edilmesi genellikle kapsam dışında bırakılır.

Ticari Kullanımda Model ve Mülk İzni

Fotoğrafçının izni ticari kullanım için tek başına yeterli olmayabilir. Karede tanınabilir bir kişi varsa, kişilik hakları nedeniyle o kişiden de yazılı izin alınması gerekir; bu izin uygulamada model izni olarak adlandırılır. İzin metninde kullanılacak mecralar, süre, coğrafi alan ve görselin değiştirilip değiştirilemeyeceği gösterilmelidir. Reklam kullanımında izin alanının dar yorumlandığı unutulmamalıdır.

Karede özel bir mekân, iç mimari düzenleme, tanınabilir bir bina ya da bir sanat eseri bulunuyorsa mülk sahibinden ve ilgili hak sahibinden izin alınması gündeme gelir. Aynı şekilde bir tablonun, heykelin ya da tasarım ürününün fotoğrafının ticari amaçla kullanılması, o eser üzerindeki hakları da ilgilendirir. Bu izinlerin çekim öncesinde alınması, sonradan doğacak talepleri büyük ölçüde önler.

İzinsiz Kullanımda Hangi Talepler İleri Sürülebilir

İzinsiz kullanım öğrenildiğinde hak sahibi, kullanımın durdurulmasını, görselin yayından ve baskılardan kaldırılmasını, uğradığı zararın giderilmesini ve adının belirtilmemesi hâlinde manevi haklara dayalı taleplerini ileri sürebilir; koşulları varsa izinsiz kullanımdan elde edilen kazanca yönelik talepler de gündeme gelir. Bu süreçte ham dosyaların, çekim tarihini gösteren veri kayıtlarının ve ilk yayım kayıtlarının saklanması ispat bakımından belirleyici olur. Buradaki genel bilgi hukuki görüş yerine geçmez.

Sıkça Sorulan Sorular

İnternetten bulduğum fotoğrafı kullanabilir miyim?

Aksine izin bulunmadıkça kullanamazsınız. İnternette erişilebilir olmak kullanıma açık olmak anlamına gelmez; sosyal medyada paylaşılmış olması da çoğaltma ve yayma yetkisi vermez. Kullanım için fotoğrafçıdan izin almanız ya da kullanım alanınızı kapsayan bir lisans edinmeniz gerekir. Yalnızca kaynak göstermek izin yerine geçmez.

Fotoğraf telif hakkı kime aittir?

Fotoğraf telif hakkı, kural olarak fotoğrafı çeken kişide doğar ve doğması için tescil gerekmez. Makinenin kime ait olduğu ya da çekim için ücret ödenmiş olması bu sonucu tek başına değiştirmez. Serbest çalışan bir fotoğrafçıdan hizmet alındığında hakların işletmeye geçmesi, ancak yazılı bir devir sözleşmesiyle mümkün olur.

Stok görsel lisansı her kullanıma izin verir mi?

Hayır. Lisans metni genellikle mecrayı, süreyi, baskı adedini ve coğrafi kapsamı sınırlar. Bazı görsellerde yalnızca editoryal kullanıma izin verilir, reklam kullanımı kapsam dışında bırakılır. Görselin logo veya marka olarak tescil ettirilmesi, ürün üzerine basılıp satılması ya da yeniden satışa konu edilmesi çoğu lisansta açıkça yasaklanır.