Fikri Mülkiyet ve Telif Hakkı Nedir?

Bir fikrin, sanat eserinin ya da yazılımın korunması; markaların ve buluşların korunmasından farklı bir alana girer. Bu yazıda fikri mülkiyet (telif) hakkını, sınai mülkiyetten farkını ve eser kavramını sade bir dille açıklıyoruz.

Fikri mülkiyet ile sınai mülkiyet farkı

İngilizce "Intellectual Property" (Fikri Mülkiyet), uluslararası hukukta sınai mülkiyet haklarını da kapsayan çatı bir kavramdır. Ancak ülkemizde fikri mülkiyet hakları, hem kanun hem de uygulama bakımından sınai mülkiyet haklarından ayrılır. Bu çerçevede dar anlamda fikri haklar, genel olarak fikir ve sanat eserleri üzerindeki hakları kapsar ve uygulamada telif hakları olarak adlandırılır.

Marka, patent/faydalı model ve tasarım ise sınai mülkiyet kapsamındadır ve 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu ile korunur; tescil için Türk Patent ve Marka Kurumu'na (TÜRKPATENT) başvurulur.

Eser nedir?

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'na (FSEK) göre eser; sahibinin hususiyetini taşıyan ve ilim ve edebiyat, musiki, güzel sanatlar veya sinema eserleri olarak sayılan her nevi fikir ve sanat ürünüdür.

Eser çeşitleri

• İlim ve edebiyat eserleri; bilgisayar programları ve hazırlık tasarımları
• Musiki eserleri; her çeşit sözlü ve sözsüz besteler
• Güzel sanat eserleri; tablolar, resimler, heykeller, kabartmalar, grafik ve karikatür eserleri
• Mimarlık eserleri; mimari maket, tasarım ve projeler
• Sinema eserleri; filmler ve birbiriyle ilişkili hareketli görüntü dizileri
• Fotoğrafik eserler, el işleri, moda ve tekstil tasarımları

Telif hakkı nasıl korunur?

Eserler, yaratıldığı andan itibaren başlayan doğal bir korumadan yararlanır; tescil koruma için kural olarak şart değildir. Bununla birlikte bazı eserler (örneğin sinema eserleri ve bilgisayar oyunları) bakımından zorunlu kayıt-tescil işlemleri söz konusu olabilir. Tescili zorunlu olmayan eserler de, hak sahipliğinin ispatını kolaylaştırmak amacıyla ihtiyari olarak kayıt altına alınabilir.

Hak ihlali halinde ne yapılabilir?

Fikri mülkiyet hakkına tecavüz edilmesi durumunda; tecavüzün tespiti ve durdurulması, haksız rekabetin tespiti ve tazminat talepleri gibi hukuki yollara başvurulabilir. Bu alandaki süreçler uzmanlık gerektirdiğinden, hak kaybı yaşamamak için alanında deneyimli kişilerden destek almak önemlidir.