Eserim İzinsiz Yayımlandı, Hangi Haklara Sahibim?

Bir yazınızın, fotoğrafınızın ya da tasarımınızın izniniz olmadan yayımlandığını görmek can sıkıcıdır. Ancak telif mevzuatı, bu durumda hem manevi hem mali yönden somut talep imkânları tanır.

Önce Eser Sahibi Olduğunuzu Netleştirin

FSEK m.8/1 açıktır: bir eserin sahibi, onu meydana getirendir. Tescil ya da bildirim şartı yoktur; eser meydana getirildiği anda koruma kendiliğinden doğar. Bu nedenle ilk adım, eserin sizin tarafınızdan meydana getirildiğini gösterecek dayanakları toplamaktır.

Kanun bu noktada kolaylık da sağlar. FSEK m.11, eserin aslında veya yayımlanmış nüshalarında adı yer alan kişinin eser sahibi sayılacağı karinesini getirir. Adın belirtilmediği hâllerde ise m.12 ayrı bir düzenleme öngörür.

Eser bir işveren ya da müşteri ilişkisinde üretilmişse, hakların kimde olduğu sözleşmeye göre değişebilir. Bu nedenle talepte bulunmadan önce, eserin hangi ilişki içinde meydana getirildiğinin ve mali hakların devredilip devredilmediğinin netleştirilmesi gerekir.

Manevi Haklar ile Mali Haklar Farklı Şeylerdir

Manevi haklar, eserin sizinle olan kişisel bağını korur. Eserin kamuya ne zaman ve nasıl sunulacağına karar verme yetkisi ile eserde adınızın belirtilmesini isteme yetkisi bunların başında gelir; bu yetkiler kişiye sıkı sıkıya bağlıdır. İzinsiz yayında çoğu zaman ilk ihlal edilen de bu haklardır.

Mali haklar ise eserin çoğaltılması, yayılması, temsili ve umuma iletilmesi gibi ekonomik kullanım biçimlerini kapsar. Bir metnin başka bir sitede yeniden yayımlanması, adınız yazılsa dahi mali hak ihlali oluşturabilir. Aynı şey bir fotoğrafın sosyal medyada ticari amaçla paylaşılması için de geçerlidir.

İki hak grubu birbirinin yerine geçmez. Eserde adınız belirtilmiş olması, izinsiz kullanımı hukuka uygun hâle getirmez; aynı şekilde bir bedel ödenmiş olması da adınızın silinmesini meşru kılmaz. Bu ayrımı baştan kurmak, talep listesinin eksiksiz hazırlanmasını sağlar.

Hangi Talepleri İleri Sürebilirsiniz?

Manevi hakların ihlalinde FSEK m.67/2, ihlalin durdurulması ve giderilmesine yönelik talepleri düzenler; adın belirtilmesi ya da yanlış kullanımın düzeltilmesi bu kapsamda istenir. Bu talepler çoğu zaman içeriğin kaldırılması ya da düzeltme yayımlanması biçiminde somutlaşır.

Mali haklar bakımından ise FSEK m.68/1 önemli bir imkân sunar: eser izinsiz kullanılmışsa hak sahibi, sözleşme yapılmış olsaydı isteyebileceği bedelin veya rayiç bedelin en çok üç kat fazlasını isteyebilir. Buradaki ifade bir üst sınırdır; mahkeme somut olaya göre takdir eder. Talebin gerekçelendirilmesinde eserin niteliği, kullanım süresi ve kullanımın ticari boyutu gibi ölçütler öne çıkar.

Ayrıca FSEK m.71 kapsamında cezai sonuçlar da gündeme gelebilir. Ceza yolu ayrı bir süreçtir ve hukuk davasındaki taleplerin yerine geçmez; ikisi birbirini tamamlayan ama birbirinden bağımsız yollardır.

Adım Sırası: Delil, İhtar, Bildirim, Dava

İlk adım delildir. İhlalin ekran görüntüsü, sayfanın arşiv kaydı, yayın tarihi ve erişim bilgileri kayıt altına alınmalıdır. Önemli dosyalarda noter tespiti ya da mahkemeden delil tespiti istemek daha sağlam bir zemin kurar; delil tespiti 6100 sayılı HMK m.400 ve devamında düzenlenmiştir.

İkinci adım ihtarnamedir. İhtarname ihlalin durdurulmasını, içeriğin kaldırılmasını ve mali taleplerin karşılanmasını talep eder; aynı zamanda karşı tarafın bilerek hareket ettiğini ortaya koyar. Noter aracılığıyla gönderilmesi, tebliğ tarihini de kayıt altına alır.

Üçüncü adım platform veya hosting bildirimidir. İçerik bir sosyal medya mecrasında ya da barındırma hizmeti üzerinden yayımlanıyorsa, mecraya yapılan bildirim çoğu zaman en hızlı sonucu verir. Sonuç alınamazsa dava yolu açıktır.

Özet: Hızlı Belgeleyin, Sonra Talep Edin

İzinsiz yayında en kritik kayıp, içeriğin sessizce kaldırılması sonucu delilin yok olmasıdır. Bu yüzden ilk saatlerde yapılan belgeleme, sonraki her adımın değerini belirler. İhtarname göndermeden önce delilin tamamlanmış olması gerekir.

Ardından manevi ve mali talepleri birlikte kurgulamak gerekir. Adınızın belirtilmesi ile bedel talebi farklı hukuki temellere dayandığından, ikisini aynı dosyada eksiksiz ileri sürmek en isabetli yaklaşımdır.

Son olarak, uyuşmazlıkta görevli mahkeme ve talep türüne göre izlenecek usul farklılık gösterir. Yalnızca içeriğin kaldırılması yeterli görülüyorsa mecra bildirimiyle sonuç alınabilirken, bedel talebi söz konusu olduğunda dosyanın baştan itibaren dava düzenine uygun hazırlanması gerekir.