Ajansa Yaptırdığım Logonun Hakları Kimin?

Logonuzun tasarım bedelini ödemiş olmanız, telif haklarının size geçtiği anlamına gelmez. Ismarlama eserlerde haklar, ancak usulüne uygun bir devirle el değiştirir.

Logo Bir Eser Olabilir

Özgün bir logo, FSEK m.4 kapsamında güzel sanat eseri olarak korunmaya elverişlidir. Koruma için tescil gerekmez; hususiyet taşıyan tasarım ortaya çıktığı anda telif hakkı doğar. Bu koruma, logonun marka olarak tescil edilip edilmediğinden bağımsız işler.

Eser sahibi ise FSEK m.8/1 uyarınca onu meydana getirendir. Yani logoyu fiilen tasarlayan kişi eser sahibidir; brief veren, yönlendiren ya da ödemeyi yapan taraf bu sıfatı kazanmaz. Fikri veren ile eseri meydana getiren arasındaki bu ayrım, tüm tartışmanın çıkış noktasıdır.

Her logo eser sayılmayabilir. Yalnızca markanın adının standart bir yazı tipiyle yazılmasından ibaret bir işaret, hususiyet taşımadığı gerekçesiyle telif korumasının dışında kalabilir. Buna karşılık özgün bir sembol, kompozisyon ya da çizim, koruma bakımından güçlü bir zemine sahiptir.

Ismarlama Eserde Haklar Kimde Kalır?

FSEK m.18/2, memur, hizmetli ve işçilerin işlerini görürken meydana getirdikleri eserler üzerindeki hakların çalıştıranlarca kullanılacağını düzenler. Bu hüküm istihdam ilişkisine özgüdür ve ısmarlama iş ilişkisini kapsamaz. Yani bir işi sipariş etmek, işçi çalıştırmakla aynı hukuki sonucu doğurmaz.

Bu nedenle logoyu bağımsız bir tasarımcı yaptıysa haklar tasarımcıda kalır. Logoyu ajansın kendi çalışanı yaptıysa m.18/2 uyarınca haklar ajans bünyesinde kullanılır. Her iki hâlde de müşteri, devir olmadıkça mali hakların sahibi olmaz.

Pratik sonuç şudur: sözleşmesiz bir logo işinde müşteri, logoyu kullanabildiğini düşünse de yeniden üretim, uyarlama ve üçüncü kişilere lisans verme konularında dayanaksız kalabilir. Bu eksiklik çoğu zaman yatırım, franchise ya da şirket devri aşamasında ortaya çıkar.

Devir Nasıl Yapılır?

Mali hakların devri FSEK m.48-52 çerçevesinde yapılır. m.52 ise şekil şartı getirir: mali haklara dair sözleşme ve tasarrufların yazılı olması ve konuları olan hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır. Bu şart yerine getirilmediğinde devrin geçerliliği tartışmalı hâle gelir.

Bu nedenle sözleşmede işleme, çoğaltma, yayma, temsil ve umuma iletim haklarının tek tek sayılması gerekir. Devrin süresiz, yer bakımından sınırsız ve münhasır olup olmadığı da açıkça yazılmalıdır. Teklif ve fatura üzerindeki kısa notlar bu şartı karşılamaz.

Uyarlama ihtiyacı ayrıca düşünülmelidir. Logonun ilerideki sadeleştirmeleri, renk varyantları ve alt markalarda kullanımı için işleme hakkının devri özellikle belirtilmelidir. Aksi hâlde her yeni versiyon için ajansa dönmek gerekebilir.

Kaynak Dosyalar ve Marka Tescili Ayrı Konulardır

Devir sözleşmesi kadar önemli olan bir başka nokta teslimdir. Sözleşmede vektörel kaynak dosyaların, kullanılan yazı tiplerinin lisans bilgisinin ve marka kılavuzunun teslim edileceği yazılmalıdır. Yalnızca görüntü dosyası teslimi, logoyu üretim ve baskı süreçlerinde kullanılamaz hâle getirebilir; tabela ve ambalaj işlerinde bu eksiklik hemen hissedilir.

Logonun marka olarak tescil ettirilmesi ise telif devrinden bağımsız bir işlemdir. Marka tescili size sınai mülkiyet hakkı sağlar; ancak logonun telif haklarının kimde olduğu sorusunu kendiliğinden çözmez.

Sözleşme kontrol listesi kısaca şudur: devredilen mali hakların tek tek sayımı, süre ve yer kapsamı, münhasırlık, işleme hakkı, kaynak dosya teslimi, yazı tipi lisansları, özgünlük taahhüdü ve üçüncü kişi hak ihlallerine ilişkin sorumluluk. Bu başlıklar tek sayfalık bir ek protokolle de düzenlenebilir.

Özet: Fatura Değil, Devir Belirler

Logo işinde ödeme yapılmış olması hakların geçtiğini göstermez. Belirleyici olan, FSEK m.52'ye uygun biçimde hazırlanmış yazılı bir devir sözleşmesidir. Teslim edilen dosyaların kapsamı da bu sözleşmede yer almalıdır.

Marka tescili ile telif devrini birlikte planlamak en sağlıklı yoldur. Böylece hem logonun kullanımı hem de üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilecek haklar tek bir bütün hâlinde güvence altına alınır.

Sözleşme yapılmadan iş tamamlandıysa da yol kapanmaz. Ajansla ilişki iyi durumdayken imzalanacak bir devir sözleşmesi eksikliği geriye dönük olarak giderebilir. Bu adımı özellikle marka başvurusundan, yatırım görüşmelerinden veya devir işlemlerinden önce tamamlamak gerekir.